Po wiekach jako pobojowisko Europy i latach jako jej natrętny giez, Polska będzie teraz przewodzić kontynentowi. Członek od 2004 roku, Polska wśród wielkich nadziei objęła 1 lipca 6-miesięczną rotacyjną prezydencję w Unii Europejskiej

"Fundamenty Europy są zagrożone" i potrzebne jest silne przywództwo, powiedział niedawno polski premier Donald Tusk, jak podała agencja prasowa "Associated Press". "Prezydencja Polski przywróci wiarę w sens instytucji unijnych".

Największy z nowych członków UE, Polska przeszła w ostatnich latach transformację z uprzykrzającego życie nieznośnika o nietaktownym zachowaniu, skłonnego do konfrontacji z przodującymi członkami UE takimi jak Niemcy, w pragmatycznego gracza zespołowego gotowego przyjąć obowiązki przywódcze, mówią analitycy i oficjele.

Piotr Maciej Kaczyński, politolog w brukselskim Center for European Policy Studies (CEPS), podkreśla że Warszawa przeszła długą drogę od czasów kiedy przekonywała nieustępliwie - a bez szans powodzenia - za bardziej restrykcyjną definicją "wódki", która faworyzowała jej krajowych producentów, czy też za bardziej korzystną reprezentacją w złożonym unijnym systemie głosowania większością kwalifikowaną (QMV).

"Był okres marginalizacji Polski w UE", mówi Kaczyński. "Był to okres, w którym ministrowie od czasu do czasu próbowali wetować kwestie dotyczące QMV, których zawetować nie mogli. Przegrali szereg ważnych, słusznych bitew, poczynając od definicji wódki. Ta polityka nie była skuteczna; ta polityka przyniosła złe rezultaty i zażenowanie".

Inny ton

Polska była szczególnie konfrontacyjna w UE w latach 2005-07, kiedy konserwatywna i głęboko tradycjonalistyczna partia Prawo i Sprawiedliwość (PiS), kierowana przez braci-bliźniaków Lecha i Jarosława Kaczyńskich, kontrolowała w kraju zarówno prezydenturę jak i rząd.

Ton zaczął się zmieniać kiedy probiznesowa partia liberalna, Platforma Obywatelska wygrała wybory parlamentarne w 2007 roku, a jej lider Donald Tusk został premierem. Lech Kaczyński dalej pełnił funkcję prezydenta do śmierci w katastrofie lotniczej w kwietniu 2010 roku.

Jedną z kluczowych zmian poczynionych przez Tuska była poprawa stosunków Polski z gigantami UE, Niemcami i Francją, jak również z ważnymi państwami nieczłonkowskimi, takimi jak Rosja. Animozje w stosunku do Niemiec i Rosji są wciąż silne w Polsce, która w ciągu wieków przeżyła inwazje, okupacje i rozbiory ze strony obu państw. Tusk podjął zdecydowane starania by wyjść poza te animozje, porzucając często antyniemiecką retorykę braci Kaczyńskich i nawiązując świetne robocze relacje z kanclerz Angelą Merkel.

Bartek Nowak, dyrektor wykonawczy Centrum Stosunków Międzynarodowych w Warszawie, mówi że teraz Polska i Niemcy bardzo regularnie omawiają politykę UE. "Zrozumieliśmy i wdrożyliśmy w praktyce stare powiedzenie, że 'możesz dużo zrobić z Niemcami, ale nic przeciwko nim'", mówi Nowak, "Więc wdrożyliśmy to - praktycznie w każdej polityce próbujemy konsultować się z Niemcami i mieć ich po swojej stronie".

Bycie praktycznym

Tusk skierował też stosunki Warszawy z Moskwą ku bardziej pragmatycznej i mniej konfrontacyjnej postawie. Proces ten nasilił się kiedy w kwietniu 2010 roku premier Rosji Władimir Putin wspólnie z Tuskiem oddał hołd polskim oficerom wojskowym zamordowanym w lesie katyńskim przez agentów radzieckich podczas II Wojny Światowej. Putin był najwyższym rangą urzędnikiem rosyjskim, który kiedykolwiek upamiętnił masakrę katyńską, a Tusk był pierwszym polskim przywódcą, który otrzymał oficjalne zaproszenie do wzięcia udziału w takich uroczystościach.

Parę dni później wydarzyła się tragedia kiedy Lech Kaczyński zginął w katastrofie lotniczej w Rosji w drodze na inną ceremonię ku czci ofiar Katynia. Wylew sympatii ze strony Rosjan przyczynił się do dalszego ocieplenia stosunków, chociaż odwilż ta nie jest pozbawiona krytyków. Ale jak wyjaśnia Nowak, reset Polski z Rosją był też osadzony we względach praktycznych.

"Odkryliśmy też, że nie jesteśmy skuteczni jeśli uważa się nas w UE za zimnowojennego wojownika przeciwko Rosji; ponieważ dla zbyt wielu krajów UE relacje z Rosją są bardzo ważne", mówi Nowak. "Więc jesteśmy teraz dużo bardziej pragmatyczni, uzyskaliśmy dość stabilne relacje z Rosją". Nowak dodaje, że lepsze stosunki polsko-rosyjskie mają pośredni skutek w postaci poprawy relacji z Francją, która uważa Rosję za nieodzownego partnera.

Przydatni

Lepsze stosunki przywróciły marzenia, że "trójkąt weimarski" złożony z Francji, Niemiec i Polski mógłby zapewnić UE potężną lokomotywę wzrostu. Wiarygodność Polski w UE umocniła się też kiedy z powodzeniem przeszła ona przez kryzys finansowy z 2008 roku, wykazując nawet dodatni wzrost w 2009 roku kiedy wiele innych gospodarek europejskich trzęsło się w posadach.

"Z pewnością bardzo ważne było dla Polski, że nie byliśmy wśród tych krajów, które dotknął kryzys", mówi Katarzyna Pełczyńska-Nałęcz z polskiego think-tanku Centrum Studiów Wschodnich. "Był taki zwrot ukuty przez polski rząd, że jesteśmy 'zieloną wyspą na tym czerwonym morzu kryzysu gospodarczego'".

Tymczasem nastawienie Polaków do UE staje się coraz bardziej pozytywne - według niedawnego sondażu 83% Polaków mówi, że wstąpienie do bloku było dla kraju korzystne. Oczekuje się, że podczas 6-miesięcznej prezydencji Polska będzie promować swoją tradycyjną agendę integrowania krajów zza wschodniej granicy UE, takich jak Ukraina i Gruzja. Polska była jedną z sił sprawczych programu Partnerstwa Wschodniego UE i pragnie zawrzeć umowę z Ukrainą o głębokiej, kompleksowej strefie wolnego handlu (deep and comprehensive free trade area - DCFTA).

"Jest wielka uwaga poświęcona osiągnięciu konkretnych rezultatów [w ramach programu Partnerstwa Wschodniego] i tym konkretnym rezultatem powinna być DCFTA z Ukrainą. Tak po prostu", wyjaśnia Kaczyński. "Czy jest to możliwe, czy jest to wykonalne? Nie wiemy. Negocjacje ciągną się od miesięcy, od lat. Jak dotąd było 18 rund negocjacji, więc nie będzie to wcale łatwe. Ale jest ta presja, że chcą mieć ten sukces i chcą mieć go teraz, bo miesiąc później są wybory".

Copyright (c) 2011. RFE/RL, Inc. Reprinted with the permission of Radio Free Europe/Radio Liberty, 1201 Connecticut Ave., N.W. Washington DC 20036.

 

Oryginalna wersja artykułu znajduje się pod adresem:

http://www.rferl.org/content/eu_largest_new_member_poland_takes_over_presidency/24251314.html

FOTO: Flickr user purkinje17