Zamach na ambasadę Indii w Kabulu w dniu 7 lipca ponownie zwraca uwagę na Afganistan – tym razem jako nowy obszar starej rywalizacji indyjsko-pakistańskiej.

     Po samobójczym zamachu samochodem-pułapką na ambasadę Indii w Kabulu 7 lipca uwaga międzynarodowa zwróciła się ku interesom i działaniom New Delhi w Afganistanie.
     Chociaż rola Indii w tym kraju sięga od szkolenia sił bezpieczeństwa po budowę drogi, która może pomóc w uczynieniu z Afganistanu znaczącego szlaku handlowego, uwaga ostatecznie skupia się na tym, jak rywalizacja między Indiami a Pakistanem rozgrywa się w Afganistanie.
     Prezydent Afganistanu Hamid Karzai winą za zamach z 7 lipca obarczył „wrogów silnej przyjaźni między Indiami i Afganistanem.” Kabul powstrzymał się od oskarżenia rządu Pakistanu o bezpośrednie zaangażowanie w zamach, w którym zginęło 41 osób, a premier Pakistanu Yousuf Raza Gilani zaprzeczył jakiemukolwiek udziałowi Islamabadu. Ale rzecznik Karzai, Humayun Hamidzada, powiedział że atak był koordynowany z „zagranicznymi agentami w regionie” – co najpewniej było odniesieniem do Pakistanu:
     „Wyrafinowanie tego ataku i rodzaj materiału, którego użyto, konkretny cel, wszystko ma znamię pewnej agencji wywiadowczej, która w przeszłości przeprowadzała podobne akty terrorystyczne wewnątrz Afganistanu. A więc, mamy wystarczające dowody by to powiedzieć”, oznajmił Hamidzada.
     Raul Bedi, bazujący w New Delhi korespondent Jane’s Defense Weekly, powiedział RFE/RL, że sądzi, iż ostatecznie rząd Indii oskarży pakistańskie agencje bezpieczeństwa i wywiadu. Bedi mówi, że Pakistan i Indie wciąż rywalizują ze sobą o wpływy w Afganistanie w ramach tego, co nazwał „trwałą Wielką Grą.” Nie 19-wieczną „Wielką Grą, w której mocarstwa kolonialne dążyły do pozyskania ziemi w regionie – ale 21-wiecznej rywalizacji o wpływ na bezpieczeństwo i o kontrolę szlaków handlowych łączących subkontynent azjatycki z Azją Środkową.
     „Trwa bardzo cyniczna gra o kontrolę wewnątrz Afganistanu”, powiedział Bedi. “I sądzę, że Hindusi zostali, mniej lub bardziej, wciągnięci do niej – ponieważ Indie są z bardzo oczywistych powodów mocno zainteresowane odgrywaniem roli w Afganistanie. I faktycznie Indie są też mocno zainteresowane ustanowieniem obecności za Afganistanem – w Azji Środkowej, co również niepokoi Pakistan. Więc myślę, że jest to rodzaj konfrontacji stron trzecich, która ma miejsce poza terytorium indyjskim i pakistańskim.”
     Konflikt peryferyjny
     Pakistan i Indie stoczyły trzy wojny od kiedy oba państwa zostały utworzone w 1947 roku z podziału Brytyjskich Indii Kolonialnych. W ostatnich latach stara rywalizacja często rozgrywała się w Afganistanie, jako że zarówno Islamabad jak i New Delhi dążyły do zwiększenia tam swoich wpływów.
     Pakistan przyczynił się do stworzenia Talibów – niektórzy twierdzą, że w celu realizacji swoich celów polityki zagranicznej w Afganistanie – i porzucił poparcie dla reżimu Talibów dopiero po atakach terrorystycznych w Stanach Zjednoczonych 11 września 2001 roku.
     Indie tymczasem nie miały formalnych stosunków dyplomatycznych z reżimem Talibów, natomiast finansowały frakcje byłego Sojuszu Północnego, pomagając im walczyć przeciw reżimowi Talibów. Po ucieczce reżimu Talibów z Kabulu pod koniec 2001 roku, kiedy dowódcy byłego Sojuszu Północnego zostali powołani na kluczowe stanowiska w post-talibowym rządzie przejściowym Afganistanu, wiele lukratywnych kontraktów na odbudowę afgańskiej infrastruktury drogowej zostało przyznanych firmom indyjskim.
     Ku irytacji Pakistanu, Indie w 2002 roku zaczęły otwierać serię konsulatów w południowym Afganistanie i rozmieściły około 500 żołnierzy by strzegli indyjskich pracowników drogowych na tym obszarze. Islamabad zareagował oskarżając Indie o założenie siatki szpiegowskiej w Afganistanie i używanie jej do popierania separatystów z ludu Beludżów w południowo-zachodnim Pakistanie.
     Pakistan rozzłościły też rosnące powiązania między siłami zbrojnymi Afganistanu i Indii. Obejmują one między innymi obecność 14 indyjskich oficerów wojskowych w Afganistanie, gdzie pomagają w szkoleniu Afgańskiej Armii Narodowej. Czołowy attache wojskowy Indii w Kabulu zginął w poniedziałkowym zamachu bombowym.
     Wpływy kulturowe Indii także rosną w Afganistanie od upadku reżimu Talibów. Indyjskie satelity przekazują do Afganistanu programy telewizyjne a także filmy Bollywood, które stały się wielce popularne w miejskich obszarach Afganistanu.
     Barnett Rubin, ekspert od Afganistanu i dyrektor studiów w Centrum Współpracy Międzynarodowej Uniwersytetu Nowego Jorku, od lat argumentuje, że Afganistan stał się centralnym punktem w rywalizacji między Indiami i Pakistanem. Rubin mówi, że tak Islamabad jak i New Delhi jak dotąd wydają się bardziej zainteresowane własnymi interesami bezpieczeństwa narodowego niż korzyściami, jakie wszystkie trzy państwa mogłyby zebrać współpracując w celu uczynienia Afganistanu szlakiem handlowym między Azją Środkową a subkontynentem indyjskim.
     “Dla Pakistanu kwestią jest to jak definiuje swój interes narodowy”, powiedział Rubin. „Czy jest definiowany przez antyindyjskie podejście do bezpieczeństwa narodowego? Czy też Pakistan przewiduje większą rolę regionalną jako islamskie mocarstwo w regionie – nie tylko narodowe państwo islamskie? Czy też wyobraża sobie własną rolę jako państwa rozwojowego, które angażuje się w politykę wzajemnych korzyści z sąsiadami i przezwycięża dawne konflikty terytorialne i ideologiczne? To zależy po części również od Indii. Indie i Pakistan, miejmy nadzieję, pewnego dnia przezwyciężą te problemy. Afganistan płaci za to cenę.”
     Indyjska inżynieria
     Niklas Swanstrom, niezależny analityk w Instytucie Polityki Bezpieczeństwa i Rozwoju w Sztokholmie w Szwecji, powiedział RFE/RL, że drogi, które indyjscy inżynierowie pomagają budować w Afganistanie – włącznie z główną „obwodnicą” dookoła kraju – zwiększą handel z Azji Środkowej przez Afganistan do subkontynentu.
     “Afganistan jest kluczowym czynnikiem w całym równaniu ekonomicznym Azji Środkowej”, powiedział Swanstrom. „Finansowo, będzie bardzo ważne jeśli Afganistan będzie mógł służyć za łącznik z wodą dla państw Azji Środkowej. I myślę, że handel mógłby się zwiększyć ogromnie.”
     Ale Swanstrom zauważa, że ulepszone połączenia handlowe zapewne przyniosą większą korzyść Afganistanowi i Azji Środkowej niż samym Indiom czy Chinom, kolejnemu graczowi w rozwoju Afganistanu. “Jeśli spojrzymy na korytarze drogowe w regionie i ich wpływ ekonomiczny, naprawdę oczekujemy, że wzrost handlu regionalnego między 2002 a 2010 to będzie coś około 160 procent. To ogromny wpływ”, powiedział Swanstrom. „Oczekujemy wzrostu w [Chinach i Indiach] około 2 czy 3 procent jeśli zostaną powiązane z tą siecią regionalną. I oczywiście, wpływ na Azję Środkową – miejsca takie jak Uzbekistan i Kazachstan – będzie dużo większy niż na Indie i Chiny.”
     Bardziej istotny dla głodnej energii gospodarki Indii jest proponowany rurociąg transafgański, który będzie przesyłał gaz ziemny po 1680-kilometrowej trasie z Turkmenistanu do Indii przez zachodni Afganistan i Pakistan. Rurociąg ten byłby pierwszym poważnym szlakiem eksportu środkowoazjatyckiego gazu ziemnego pozostającym poza zasięgiem rosyjskiego państwowego monopolu Gazprom. Mógłby też przyczynić się do zbliżenia między New Delhi a Islamabadem poprzez podniesienie poziomu współzależności między nimi.
     Oprócz zaspokajania indyjskiego pragnienia energii, transafgański rurociąg jest postrzegany jako sposób na umocnienie bezpieczeństwa energetycznego Indii. Ale New Delhi potrzebuje współpracy Pakistanu jako kraju tranzytowego, aby rurociąg osiągnął Indie. A bez uczestnictwa Indii projekt nie jest uważany za wykonalny.
     Memorandum porozumienia w sprawie projektu zostało podpisane przez rządy Turkmenistanu, Afganistanu, Pakistanu i Indii. Ale jak dotąd nie zakontraktowano żadnych firm w celu budowy rurociągu i niewiele zrobiono w ciągu ostatniej dekady by zbadać jego wykonalność – co pozostawia znak zapytania nad przyszłością projektu.
     A to z kolei pozostawia pytania o to, jak rywalizacja między Pakistanem a Indiami będzie dalej oddziaływać na Afganistan.

Copyright (c) 2008. RFE/RL, Inc. Reprinted with the permission of Radio Free Europe/Radio Liberty, 1201 Connecticut Ave., N.W. Washington DC 20036.

Oryginalna wersja artykułu znajduje się pod adresem:
http://www.rferl.org/articleprintview/1182665.html

Opis stosunków afgańsko-pakistańskich na naszej stronie:
http://www.stosunkimiedzynarodowe.info/kraj_start.php?xkraj_stos=Pakistan&kraj=Afganistan&typ=stosunki+dwustronne

Opis stosunków pakistańsko-amerykańskich na naszej stronie:
http://www.stosunkimiedzynarodowe.info/kraj_start.php?xkraj_stos=USA&kraj=Pakistan&typ=stosunki+dwustronne