Najważniejsze pytania i odpowiedzi dotyczące aresztowania w dniu 21 lipca byłego przywódcy Bośniackich Serbów Radovana Karadzicia i możliwych konsekwencji dla Serbii.

     Kim jest Radovan Karadzić i o co jest oskarżany?

     Urodzony 19 czerwca 1945 roku Radovan Karadzić był przywódcą Serbów Bośniackich w okresie wojny w Bośni i Hercegowinie w latach 1992-95. Był współzałożycielem powstałej 12 lipca 1990 roku Serbskiej Partii Demokratycznej (SDS), zmierzającej do scalenia ziem zamieszkałych przez Serbów w Bośni i Hercegowinie. Następnie przez 6 lat pełnił funkcję prezydenta SDS. 7 kwietnia 1992 roku, w dzień po uznaniu niepodległości Bośni i Hercegowiny przez USA i Wspólnotę Europejską, Karadzić ogłosił niepodległość Republiki Serbskiej w Bośni i Hercegowinie (później po prostu Republiki Serbskiej) ze stolicą w Pale; równocześnie rozpoczęło się krwawe oblężenie Sarajewa, które trwało do 29 lutego 1996 roku. Karadzić 12 maja został wybrany prezydentem Republiki Serbskiej, najpierw jako szef trzyosobowej prezydencji, a od 17 grudnia 1992 roku – jako samodzielny prezydent. Zrezygnował z funkcji prezydenta 19 lipca 1996 roku, po czym zniknął z pola widzenia.
     24 lipca 1995 roku, w niecałe dwa tygodnie po masakrze około 8 tysiąca muzułmanów w zajętej przez Bośniackich Serbów Srebrenicy, Międzynarodowy Trybunał Karny dla b. Jugosławii po raz pierwszy oskarżył Karadzicia, wytaczając przeciw niemu 16 zarzutów ludobójstwa, zbrodni przeciw ludzkości i zbrodni przeciw cywilom i miejscom kultu, odnoszących się do kampanii czystek etnicznych przeciw bośniackim muzułmanom i Chorwatom na obszarze Republiki Serbskiej. 14 listopada 1995 roku Karadzić został oskarżony przez tenże Trybunał o ludobójstwo, zbrodnie przeciw ludzkości i pogwałcenie praw i zwyczajów wojennych w związku z wydarzeniami w Srebrenicy w lipcu 1995 roku. 11 lipca 1996 roku Trybunał wydał międzynarodowy nakaz aresztowania Karadzicia.
     W lutym 2002 roku międzynarodowe siły pokojowe SFOR przeprowadziły w mieście Celebici we wschodniej części Bośni pierwszą operację zmierzającą do aresztowania Karadzicia, jednak ani ta ani liczne późniejsze akcje nie przyniosły skutku. Równocześnie Unia Europejska wywierała polityczną presję na Serbię, uzależniając nawiązanie bliższych stosunków od podjęcia przez Belgrad pełnej współpracy z Międzynarodowym Trybunałem Karnym dla b. Jugosławii – uznając, że Belgrad nie wypełnia tego warunku w maju 2006 roku UE zerwała negocjacje w sprawie porozumienia o stabilizacji i stowarzyszeniu (SAA), stanowiącego pierwszy krok do członkostwa kraju w UE. Porozumienie SAA ostatecznie podpisano 29 kwietnia 2008 roku, ale warunkiem wejścia w życie ponownie jest pełna współpraca Belgradu z Trybunałem.
     Według oficjalnej wersji Karadzić został aresztowany przez władze serbskie wieczorem 21 lipca w Belgradzie, aczkolwiek jego prawnik powiedział, że do aresztowania doszło 3 dni wcześniej w autobusie komunikacji publicznej. Karadzić pracował w przebraniu jako doktor medycyny alternatywnej w prywatnej klinice. Używał nazwiska Dragan Dabić, parę razy udzielił publicznych wykładów na temat medycyny alternatywnej, pisał artykuły dla magazynu zdrowotnego i miał nawet własną stronę internetową.

     Kogo jeszcze poszukuje Międzynarodowy Trybunał Karny dla b. Jugosławii?

     Usytuowany w Hadze Międzynarodowy Trybunał Karny dla b. Jugosławii, ustanowiony rezolucją nr 808 Rady Bezpieczeństwa ONZ z 22 lutego 1993 roku, poszukuje jeszcze 2 domniemanych zbrodniarzy wojennych. Najważniejszym jest Ratko Mladić, dowódca wojskowy Bośniackich Serbów w czasie wojny 1992-95, który w hierarchii bałkańskich zbrodniarzy wojennych stawiany jest na równi z Karadziciem: Mladicia również dotyczyły wydane przez Trybunał w lipcu i listopadzie 1995 roku oskarżenia o ludobójstwo, zbrodnie przeciw ludzkości i zbrodnie wojenne, a także nakaz aresztowania z 11 lipca 1996 roku. Drugim z poszukiwanych przez Trybunał jest Goran Hadzić, były lokalny lider serbskiej społeczności w Chorwacji, oskarżony o zaplanowanie morderstw i deportacji setek Chorwatów i członków innych grup etnicznych.
     Przed Karadziciem ostatnim poszukiwanym pod zarzutem popełnienia zbrodni wojennych podczas wojny w Bośni, którego aresztowano był Stojan Zupljanin, były szef policji Bośniackich Serbów, znaleziony w mieszkaniu pod Belgradem 11 czerwca. Ogólnie jak dotąd Międzynarodowy Trybunał Karny dla b. Jugosławii oskarżył 161 osób i wydał 56 wyroków skazujących oraz 10 uniewinniających. Aktualnie toczą się procesy 27 osób.

     Jakie jest znaczenie aresztowania Karadzicia dla Serbii i jej proeuropejskiej orientacji?

     W państwach europejskich z ewidentną euforią przyjęto aresztowanie Radovana Karadzicia. Minister spraw zagranicznych Francji Bernard Kouchner określając atmosferę w europejskich kręgach dyplomatycznych powiedział 22 lipca, że „wszyscy skaczą aż z radości.” Aresztowanie i przekazanie Karadzicia wydatnie uwiarygadnia bowiem proeuropejskie nastawienie nowego rządu w Belgradzie, utworzonego przez Partię Demokratyczną prezydenta Borisa Tadicia i socjalistów (niegdyś kierowanych przez niesławnego Slobodana Milosevicia), zatwierdzonego przez parlament dopiero 7 lipca tego roku. Jednym z pierwszych posunięć nowego rządu były zmiany w służbach bezpieczeństwa, m.in. w zeszłym tygodniu odsunięto związanego z nacjonalistami szefa wywiadu wewnętrznego, i wydaje się, że miało to decydujące znaczenie dla aresztowania Karadzicia.
     Jak powiedział 22 lipca szef unijnej dyplomacji Javier Solana nowy rząd serbski „udowodnił wolę pełnej współpracy z Międzynarodowym Trybunałem.” Komisarz UE ds. rozszerzenia Olli Rehn powiedział już, że według Komisji Europejskiej należałoby teraz przystąpić do implementacji SAA, dając rządowi w Belgradzie możliwość zaprezentowania opinii publicznej realnych korzyści z aresztowania Karadzicia. W podobnym tonie wypowiedział się też m.in. minister spraw zagranicznych Włoch Franco Frattini. Jednak głosy w tej materii są podzielone, np. Kouchner podkreślił, że jeszcze nie aresztowano Ratko Mladicia. Holandia i Belgia nalegają, by z implementacją SAA poczekać do czasu, gdy ocenę współpracy Belgradu z Trybunałem przedstawi główny prokurator Serge Brammertz. W związku z tym ministrowie spraw zagranicznych UE na spotkaniu w Brukseli 22 lipca nie podjęli żadnej decyzji odnośnie Serbii i jej europejskich aspiracji.
     O jednoznacznie proeuropejskim kierunku polityki zagranicznej Serbii przekonywał minister spraw zagranicznych Vuk Jeremić, który wziął udział w spotkaniu w Brukseli 22 lipca. „Jesteśmy bardzo poważni co do naszej przyszłości w Unii Europejskiej, zademonstrowaliśmy to wczoraj”, powiedział Jeremić, dodając że Serbia „chce być kamieniem węgielnym pokoju” i „regionalnym graczem na rzecz regionalnej stabilności.” Jeremić powiedział jednocześnie, że nowy rząd będzie zdecydowanie bronił suwerenności Serbii nad Kosowem, co jest drugą kwestią sporną w stosunkach z państwami UE, które w większości uznały niepodległy but Kosowa. Jednak nawet w tej sprawie obecny rząd serbski wydaje się być gotowym na pewne ustępstwa – już kilka dni temu Jeremić zapowiedział, że zarekomenduje rządowi powrót ambasadorów do państw, które uznały secesję Kosowa.

Zobacz wcześniejszy artykuł:
Co przyniesie najbliższa niedziela, czyli o znaczeniu wyborów parlamentarnych w Serbii (Alicja Curanović, 9 maja 2008):
http://stosunkimiedzynarodowe.info/artykul.php?artykul=107