Często pomijany i zapomniany region świata - południowy Pacyfik - także żyje własnym życiem. Warto więc od czasu do czasu przyjrzeć się aktywności tamtejszych państw. Niniejszy artykuł pokrótce analizuje stosunki bilateralne Nowej Zelandii i wybranych krajów południowego Pacyfiku.

Nowa Zelandia często przy analizach zauważana jest tylko przy okazji swojego południowo-wschodniego sąsiada - Australii. Aktywność tej drugiej bada się natomiast często jedynie z pułapu stosunków bilateralnych z USA, Chinami, Japonią i państwami południowo-wschodniej Azji. O Nowej Zelandii natomiast zapomina się prawie całkowicie. Co prawda nie jest ona szczególnie aktywnym aktorem w naszej części globu, jednak nie oznacza to, że nie oddziaływuje na swój własny region. Globalnie patrząc, ma ona przedstawicielstwa dyplomatyczne w 41 krajach, jest oczywiście członkiem ONZ, Brytyjskiej Wspólnoty Narodów czy Organizacji Współpracy Gospodarczej i Rozwoju. Jako przykład aktywności regionalnej wymienić można natomiast członkostwo w Azjatyckim Banku Rozwoju, Grupie Australijskiej czy Porozumieniu o Regionalnym Handlu i Współpracy Gospodarczej Południowego Pacyfiku (SPARTECA). W swoim regionie znana jest jako orędownik wzmocnienia strefy bezatomowej oraz ogólnego rozbrojenia nuklearnego. Wspiera także finansowo (często wraz z Australią) wiele wyspiarskich, małych państw regionu.

Analizę stosunków bilateralnych Nowej Zelandii z krajami południowego Pacyfiku zacznę od przypadku Samoa. Archipelag ten po pierwszej wojnie światowej przekazany został Wielkiej Brytanii (wcześniej był kolonią niemiecką), a następnie Nowej Zelandii jako terytorium mandatowe Ligi Narodów (kategoria C). Podobnie po drugiej wojnie światowej stał się on terytorium powierniczym ONZ. Uzyskanie niepodległości w 1962 roku było pierwszym takim przypadkiem na obszarze Oceanu Spokojnego i, jak się okazało, stało się precedensem. Automatycznie zawarty też został Traktat o Przyjaźni z Nową Zelandią. To właśnie układ ten kształtuje do dzisiaj, w mniejszym lub większym stopniu, wzajemne stosunki. Zostały one oparte na Karcie Narodów Zjednoczonych i nadano im formę szczególnej bliskości. Traktat zakładał ponadto konsultacje dotyczące wspólnych interesów, wzajemną ochronę mniejszości narodowych, wsparcie Samoa przez Nową Zelandię (głównie techniczne i administracyjne). Rząd Nowej Zelandii został ponadto określony jako "główny kanał komunikacyjny" między Samoa a innymi państwami lub organizacjami międzynarodowymi. W teorii więc rząd Samoa może skorzystać z Nowej Zelandii jako reprezentanta i pełnomocnika na wszelkiego rodzaju konferencjach międzynarodowych. Zanotowano także ogólną tendencję do pogłębiania omawianego Traktatu o Przyjaźni, szczególnie w sferach edukacji, sportu czy kultury. Znikoma wielkość i ograniczone kontakty z państwami Eurazji czy Ameryk skazują w pewnym sensie rząd Samoa na pomoc Nowej Zelandii, chociaż w wymiarze globalnym Samoa wykazuje pewną aktywność. Należy do ONZ (przyjęte w 1972 roku) i Brytyjskiej Wspólnoty Narodów, uczestniczyło w operacjach pokojowych w Timorze Wschodnim, Sudanie i Liberii oraz w pełniącej głównie funkcje regionalne misji RAMSI. Aktywnie uczestniczy ponadto w Forum Południowego Pacyfiku. Stosunki z Nową Zelandią pozostają jednak jednym z dominujących kierunków w polityce zagranicznej. Pozostaje ona wielkim partnerem handlowym archipelagu (choć Samoa otrzymuje także znaczną pomoc finansową zarówno od Australii jak i Japonii) oraz pełni ważną funkcję konsolidacyjną dla narodu samoańskiego. Tradycje brytyjskie stanowią bowiem główny punkt odniesienia w poczuciu odrębności od wschodniej części archipelagu (Samoa Amerykańskiego), pozostającego pod wpływem USA.

Stosunki bilateralne Nowej Zelandii z kolejnym z krajów, Tonga, nie są tak bogate jak w przypadku Samoa. Opierają się głównie na zagadnieniu przepływu ludności (oczywiście głównie w stronę Nowej Zelandii, gdzie mieszka znaczna mniejszość tongijska). Nowa Zelandia wspomaga reformy demokratyczne w Tonga, wspiera policję i rozbudowę infrastruktury (New Zealand's Official Development Assistance), jednak dążenia do polepszenia handlu (także z Australią) realizowane są głównie za pośrednictwem Porozumienia o Bliższych Relacjach Gospodarczych w rejonie Pacyfiku (PACER). Tonga współpracuje z Nową Zelandią także za pośrednictwem Forum Wysp Pacyfiku czy ONZ. Wspólnym punktem odniesienia jest tu też przynależność do Brytyjskiej Wspólnoty Narodów. Mimo dobrych relacji z Nową Zelandią, Tonga wydaje się ukierunkowywać mimo wszystko bardziej w stronę Azji.

Fidżi, kolejne państwo historycznie związane z Wielką Brytanią, uzyskało niepodległość w 1970 roku. Bilateralne stosunki z Nową Zelandią określić można jako dobre, z zauważalnie silną wymianą handlową (Fidżi to największy rynek dla Nowej Zelandii spośród państw południowego Pacyfiku). Jednak od 2006 roku relacje uległy znacznemu pogorszeniu. Stało się to na skutek wojskowego zamachu stanu na Fidżi. Wcześniej podobne zdarzenia miały już miejsce (lata 1987 i 2000) i zawsze skutkowało to pogorszeniem wzajemnych stosunków. Nowa Zelandia jako państwo z europejską wizją demokratyczności wymaga w tym względzie przywrócenia na Fidżi legalnie wybranego rządu. Obecny rząd natomiast postrzegany jest jako samozwańczy. Ostra polityka prowadzona jest przy pomocy sankcji, przy czym nie są to ograniczenia handlowe czy biznesowe. Zauważalne jest znaczne ochłodzenie wzajemnych relacji, ograniczenie kontaktów międzyrządowych czy utrudnienia w swobodnym przepływie osób. Punktem szczytowym sporu było wydalenie z Fidżi w 2007 roku Wysokiego Komisarza Nowej Zelandii. Krytyka podnoszona jest także na Forum Wysp Pacyfiku - pod koniec stycznia z inicjatywy Nowej Zelandii ugrupowanie to zdecyduje czy zawiesić Fidżi w prawach członka. Cała sytuacja skutkuje stopniowym zwrotem tego państwa w stronę Azji i odcinaniem się od Nowej Zelandii i Australii.

Ostatnie z analizowanych państw, Wyspy Salomona, znajduje się chyba w najtrudniejszym położeniu spośród innych tutaj wymienionych. Jest ono znacznie zależne od pomocy zagranicznej i to nie tylko w jej finansowym wymiarze. Chodzi tutaj przede wszystkim o niepokoje społeczne, które skłoniły Wyspy do zwrócenia się o pomoc do innych państw regionu. Efektem tego posunięcia jest Regionalna Misja Wspierająca dla Wysp Salomona (RAMSI), której głównym celem jest ustabilizowanie pokoju. W misji działa obecnie 15 państw: Australia, Wyspy Cooka, Federacja Mikronezji, Fidżi, Kiribati, Wyspy Marshalla, Nauru, Nowa Zelandia, Niue, Palau, Nowa Gwinea, Samoa, Tonga, Tuvalu i Vanuatu. Nowa Zelandia wsparła misję w 2003 roku, a jej głównym zadaniem w obrębie RAMSI jest zachowanie łączności z ludnością, prowadzenie patroli i wsparcie policji.

Podsumowując, Nowa Zelandia działa aktywnie w regionie południowego Pacyfiku i wraz z Australią niezmiennie jest siłą dominującą w regionie. Jednak aby ową pozycję utrzymać niezbędne wydaje się przeciwdziałanie dążeniu małych państw wyspiarskich do zbytniego działania na własną rękę, przede wszystkim do pogłębiania związków z Azją.