Dmitrij Miedwiediew ma akcentować współpracę bilateralną składając swoją pierwszą wizytę państwową w Uzbekistanie od czasu objęcia funkcji prezydenta Rosji w maju. Ale podczas gdy można się spodziewać, że rosyjskie projekty inwestycyjne w tym bogatym w gaz państwie Azji Środkowej będą ważnym punktem porządku obrad, wielu ekspertów widzi w stosunkach bilateralnych rysy, które mogą skierować uwagę na manewry polityczne.

Po fali zachodniej krytyki, która wybuchła po tym jak setki antyrządowych demonstrantów zostały zastrzelone we wschodniouzbeckim mieście Andiżan w maju 2005 roku, Uzbekistan odtrącił Zachód i zauważalnie zwrócił się ku Rosji w poszukiwaniu partnerstwa międzynarodowego.

Baza w Karszi-Chanabad w południowo-wschodnim Uzbekistanie, którą wydzierżawiono amerykańskiej armii w ramach "wojny z terrorem", została nagle zamknięta. Szybko po tym Taszkient zaczął przystępować do poprzednio pomijanych regionalnych ugrupowań pod przewodnictwem Rosji, w tym Eurazjatyckiej Wspólnoty Gospodarczej (EurAsEC) i Organizacji Traktatu o Bezpieczeństwie Zbiorowym (CSTO). Rosyjskim firmom zaoferowano też lukratywne projekty inwestycyjne w Uzbekistanie.

Ale gdy Miedwiediew jechał do Taszkientu z dwudniową wizytą, pojawiły się oznaki, że bliskie stosunki obu państw mogą przechodzić pewne trudności. Zachód zniósł część restrykcji nałożonych po tym jak administracja prezydenta Uzbekistanu Islama Karimowa odmówiła zgody na niezależne śledztwo w sprawie wydarzenia nazywanego przez niektórych "masakrą w Andiżan." Ponadto zarówno Europejczycy jak i Amerykanie agresywnie dążą do współpracy energetycznej w Azji Środkowej.

Zygzaki

Przykładem możliwej oznaki zainteresowania Uzbekistanu bliższą współpracą z Brukselą i Waszyngtonem jest zawieszenie przez Uzbekistan swojego członkostwa w EurAsEC niedługo po tym jak Unia Europejska postanowiła w październiku znieść ograniczone sankcje nałożone na Taszkient.

Deputowany rosyjskiej Dumy Konstantin Zatulin, rozmawiając z Uzbeckim Serwisem RFE/RL w tym tygodniu, określił Karimowa "nieprzewidywalnym" przywódcą, który próbuje igrać z Moskwą zmierzając do poprawy stosunków z Zachodem kosztem stosunków z Rosją. Krytykując "zygzakowaty styl" polityki zagranicznej Taszkientu, Zatulin powiedział, że Moskwa chce dokładnie wiedzieć do jakiego stopnia może polegać na Uzbekistanie jako partnerze strategicznym.

"Mile byśmy widzieli normalizację stosunków uzbecko-zachodnioeuropejskich", powiedział Zatulin. "Ale nie jest dla nas do zaakceptowania, że w odniesieniu do Rosji strategiczne partnerstwo zależy od stanu relacji ze stroną trzecią." Zatulin przewidywał, że podczas swojej wizyty w Taszkiencie prezydent Miedwiediew będzie chciał z pierwszej ręki usłyszeć o powodach opuszczenia EurAsEC przez Taszkient.

James Nixey, manager programu Rosji i Eurazji w londyńskim instytucie badawczym Chatham House, dodał że Miedwiediew mógłby też być zainteresowany wysondowaniem zaangażowania Taszkientu w inne regionalne traktaty i organizacje, zwłaszcza CSTO.

Siła przetargowa

Przedstawiciele władz uzbeckich często wskazują, że Uzbekistan jest samowystarczalnym państwem, które w przeciwieństwie do Kirgistanu i Tadżykistanu nie jest tak zależne od innych państw. Z ponad 27 milionami mieszkańców Uzbekistan jest najludniejszym państwem w regionie i jego bogate zasoby gazu ziemnego dają mu szerokie pole manewru w negocjacjach międzynarodowych.

Lecz Uzbekistan jest też śródlądowym krajem, który musi być zależny od sąsiadów w kwestii dostaw wody i szlaków tranzytowych dla eksportu swoich surowców energetycznych. Rosyjska sieć rurociągów gazowych połączonych z rynkami zewnętrznymi przyczyniła się ostatnio do rozwoju prężnych stosunków biznesowych z Taszkientem, podobnie jak zależność wielu z 6 milionów pracowników migrujących z Uzbekistanu od prac sezonowych w Rosji. Tak więc podczas gdy Taszkient daje oznaki gotowości do poszerzenia współpracy z Zachodem, Miedwiediew podejmie rozmowy z pozycji siły.

Co do Waszyngtonu i jego aktualnych prób rewizji stosunków z państwami, które mogą zapewnić pomoc w koncentrującej się na Afganistanie "wojnie z terrorem", Nixey ostrzega, że ciągłe zmiany stanowiska Uzbekistanu powinny być wzięte pod uwagę. "Sądzę, że po byciu zmuszonymi do ewakuacji z Karszi-Chanabad w Uzbekistanie, bardzo mało prawdopodobne jest, że Amerykanie tak po prostu powrócą - myślę, że spróbują gdzieś indziej", mówi Nixey. "Wydaje mi się, że Amerykanie będą szukać miejsc służących za punkty wypadowe i Uzbekistan nie będzie jednym z nich. Jest po prostu zbyt niepewny. Chociaż mógłby mieć użytek w sensie bliskości do Afganistanu i połączenia z granicą, sądzę że [Amerykanie] patrzą teraz gdzieś indziej."

Stawka jest wysoka

Eksperci w Moskwie i Taszkiencie mówią, że treść rozmów w tym tygodniu między Miedwiediewem a Karimowem raczej nie będzie upubliczniona. Ale oczywiste jest, że gaz ziemny Uzbekistanu będzie jednym z tematów, zwłaszcza w następstwie ostatniego rosyjsko-ukraińskiego sporu gazowego i faktu, że rosyjskie giganty energetyczne Gazprom i ŁUKoil są wśród głównych inwestorów zagranicznych w Uzbekistanie.

"Uzbekistan jest strategicznie ważnym regionem dla ŁUKoilu", powiedział ostatnio RFE/RL rzecznik ŁUKoil Władimir Simakow, zapytany o zakres interesów firmy w Uzbekistanie. "ŁUKoil ma szereg wielkich projektów w tym kraju wartych miliardy dolarów, a całkowita wysokość naszych inwestycji to około 3 miliardy dolarów." Simakow potwierdził, że bilateralna współpraca przy projektach gazu ziemnego będzie w agendzie Miedwiediewa, zauważając zarazem, że ŁUKoil niedawno podpisał z Uzbekistanem długoterminowe porozumienie o eksploracji gazu.

Copyright (c) 2008. RFE/RL, Inc. Reprinted with the permission of Radio Free Europe/Radio Liberty, 1201 Connecticut Ave., N.W. Washington DC 20036.

 

Oryginalna wersja artykułu znajduje się pod adresem:

http://www.rferl.org/content/Medvedev_Visits_As_Uzbekistan_Looks_West_Again/1373282.html