Akt oskarżenia Międzynarodowego Trybunału Karnego (ICC) przeciw prezydentowi Sudanu Bashirowi wydaje się bliski, ale aresztowanie postrachu Darfuru może okazać się skomplikowaną sprawą.

 

Oficjalne oskarżenie przeciw sudańskiemu prezydentowi Omarowi Hassanowi Ahmadowi Bashirowi jest spodziewane raczej prędzej niż później, być może przed końcem lutego, co uczyniłoby osaczonego sudańskiego przywódcę pierwszą głową państwa oskarżoną przez Międzynarodowy Trybunał Karny (ICC).

Główny prokurator ICC Luis Moreno-Ocampo 14 lipca zwrócił się o nakaz aresztowania za zarzuty zawierające 10 przypadków zbrodni wojennych, zbrodni przeciw ludzkości i ludobójstwa. Wydanie nakazu aresztowania będzie oznaczało kamień milowy dla ICC, ludzi Darfuru i ogólnie międzynarodowego prawa karnego.

Konflikt w Darfurze zaczął się w lutym 2003 roku. Próbując wykorzystać polityczną sposobność stworzoną przez negocjacje w sprawie Całościowego Porozumienia Pokojowego (Comprehensive Peace Agreement - CPA), które w zasadzie zakończyło 20-letnią wojnę domową między północą a południem Sudanu, Ruch Sprawiedliwości i Równości (JEM) i Armia/Ruch Wyzwolenia Sudanu (SLA/M) zaatakowały instalacje rządu sudańskiego. Ich pretensje koncentrowały się na ekonomicznej i politycznej marginalizacji Darfuru przez Chartum, pogłębianej przez postępującą dezertyfikację i wzmożoną rywalizację o surowce.

Odpowiedź Chartumu była druzgocąca. Opłacono milicje janjaweed by prowadziły, w kolaboracji z siłami zbrojnymi rządu Sudanu, haniebną kampanię przemocy przeciw ludności Darfuru. Konflikt ten prawdopodobnie wciąż jest, za wyjątkiem Drugiej Wojny w DR Kongo, najbardziej zaniedbanym przez społeczność międzynarodową w minionej dekadzie.

Prezydent Bashir doszedł do władzy w 1989 roku, kiedy jako pułkownik sudańskiej armii zaaranżował bezkrwawy pucz, który odsunął demokratycznie wybranego premiera Sadiqa al-Mahdiego. Zainstalowana została Rada Dowództwa Rewolucyjnego na rzecz Ocalenia Narodowego, a Bashir został ogłoszony jej przewodniczącym. W 1993 roku Bashir rozwiązał radę i mianował się prezydentem.

31 marca 2005 roku Rada Bezpieczeństwa ONZ przyjęła rezolucję nr 1593, która kierowała kwestię Darfuru do ICC. Dwóch stałych członków RB ONZ, USA i Chiny, wstrzymało się od głosu. USA, aktywnie sprzeciwiające się ICC za administracji Busha, ale zdecydowane dążyć do sprawiedliwości w Darfurze, nie zablokowały rezolucji. Chiny, które posiadają znaczące inwestycje gospodarcze w sektorze naftowym Sudanu, wyraziły preferencję dla narodowego osądzenia Bashira, ale najpewniej normatywna presja przekonała je do tego, by również się wstrzymać. Po uchwaleniu rezolucji nr 1593 Ocampo wszczął swoje dochodzenie.

Perspektywa oskarżenia wydawała się zaniepokoić Bashira. W październiku 2008 roku rząd Sudanu poparł katarską inicjatywę sponsorowaną przez Ligę Arabską i Unię Afrykańską w sprawie negocjowania rozwiązania pokojowego. Wkrótce potem, 12 listopada 2008 roku Bashir nakazał natychmiastowe wstrzymanie ognia w konflikcie w Darfurze. Wcześniej też wzywał do podobnych rozejmów, ale wszystkie okazały się krótkotrwałe. Mimo to te oportunistyczne przykłady sugerują pewną ograniczoną podatność na normatywną presję.

Wniosek Ocampo o nakaz aresztowania zapewne zostanie zatwierdzony, ale zarzut ludobójstwa może być odrzucony. W swoim wniosku prokurator zaznaczył, że Bashir "opracował i wcielił w życie plan zniszczenia w znacznej części grup Fur, Masalit i Zaghawa, z racji ich etnicznej przynależności." W razie gdyby Ocampo nie zdołał przekroczyć dowodowego progu ludobójstwa, nadal mógłby brnąć do przodu z zarzutami o zbrodnie wojenne i zbrodnie przeciw ludzkości. Jednak jego reputacja doznałaby uszczerbku, w dodatku do zatajenia przez jego biuro potencjalnie oczyszczających dowodów w sprawie przeciw Thomasowi Lubandze Dyilo, byłemu liderowi Związku Kongijskich Patriotów (UPC). Ta pomyłka opóźniła proces Lubangi i wzbudziła podejrzenia co do prokuratorskiej rzetelności Ocampo.

Kiedy oskarżenie zostanie ogłoszone, reakcja Bashira będzie uważnie obserwowana. Pozostaje możliwość, że spróbuje wziąć odwet autoryzując kolejną kampanię przemocy. Ewentualność ta obrazuje debatę "pokój kontra sprawiedliwość" i zwiększa szanse na zawieszenie oskarżenia z mocy artykułu 16. Artykuł 16 Statutu Rzymskiego zezwala, poprzez głosowanie w RB ONZ, na zawieszenie dochodzenia ICC na rok i jest odnawialne. Francja i Wielka Brytania dały sygnały, że popierają zawieszenie oskarżenia zgodnie z artykułem 16, ale ich końcowe intencje pozostają niewiadome. Chiny prawdopodobnie teraz żałują, że nie zawetowały rezolucji nr 1593 kiedy miały taką okazję. Teraz muszą lobbować członków RB ONZ by poparli zawieszenie oskarżenia. W każdym razie amerykańskie weto mogłoby zablokować taką inicjatywę. Trzeba jednak poczekać na to, jak zachowa się administracja Obamy.

Janjaweed i siły zbrojne rządu Sudanu spustoszyły Darfur. Z populacji rzędu 6-7 milionów, według ONZ zginęło być może 300 tysięcy Darfurczyków lub więcej, do 2,6 miliona zostało uchodźcami, 4,7 miliona jest dotkniętych konfliktem. Biorąc pod uwagę bezwzględność i fałszywość Bashira, jak również daleko posunięte zaniedbania już zademonstrowane przez społeczność międzynarodową względem Darfuru, opóźnienie pogoni za sprawiedliwością pogorszy tylko los Darfuru, nie poprawi go.

Kiedy już nakaz aresztowania zostanie wydany, jedna kluczowa sprawa pozostanie niezałatwiona: jak sprawić by zatrzymano Bashira? Jak dotąd plan nie istnieje.

 

Claudio Guler jest młodym absolwentem Oberlin College w Oberlin, Ohio, USA, z dyplomem kierunku nauk politycznych.

 

Copyright International Relations and Security Network

Oryginalna wersja artykułu znajduje się pod adresem:

http://www.isn.ethz.ch/isn/Current-Affairs/Security-Watch/Detail/?ots591=4888CAA0-B3DB-1461-98B9-E20E7B9C13D4&lng=en&id=95736

 

Opis problemu Darfuru na naszej stronie:

http://www.stosunkimiedzynarodowe.info/kraj,Sudan,problemy,Darfur