Niedawne przystąpienie Korei Południowej do Inicjatywy Bezpieczeństwa od Proliferacji (Proliferation Security Initiative - PSI) w odpowiedzi na północnokoreański test broni jądrowej stanowiło od dawna cel zwolenników PSI. Od lat rząd Korei Południowej odkładał przyłączenie się do tego programu z powodu obaw o to, jak Korea Północna mogłaby zareagować. Potrzeba było próbnej detonacji bomby atomowej przez Phenian 25 maja by skłonić południowokoreański rząd do zobowiązania się do członkostwa w PSI.

PSI jest ochotniczą koalicją rządów, które zgadzają się współpracować przeciw nielegalnemu transferowi wszelkich broni masowej zagłady, środków ich przenoszenia (co w praktyce oznacza głównie pociski balistyczne) i pokrewnych towarów.

Departament Stanu USA formalnie z zadowoleniem powitał decyzję Korei Południowej. Kiedy południowokoreańscy oficjele zasugerowali pod koniec marca, że mogą przystąpić do PSI jeśli Korea Północna przetestuje kolejny pocisk dalekiego zasięgu, Minju Joson, rządowa gazeta północnokoreańska, ostrzegła że możliwe przystąpienie Korei Południowej to "kryminalny scenariusz rozpalenia wojny przeciw rodakom przez współpracowanie z zagranicznymi siłami w ich krokach zmierzających do izolowania i zduszenia KRL-D." Oświadczenie mówiło też, że "armia i naród KRL-D (...) podejmą natychmiastowe środki odwetowe przeciwko nim."

Po tym jak test rakietowy KRL-D z 5 kwietnia skłonił oficjeli południowokoreańskich do oświadczenia, że wkrótce przystąpią do PSI, połnocnokoreański rzecznik wojskowy zagroził 20 kwietnia, że przystąpienie Korei Południowej będzie odebrane w KRL-D "jako deklaracja nieukrywanej konfrontacji i deklaracja wojny." Groźby te sprawiły, że Seul odłożył implementację swojej decyzji. Test broni jądrowej przez Phenian 25 maja, druga taka eksplozja po pierwszym teście 9 października 2006 roku, w końcu skłoniła południowokoreański rząd do ogłoszenia swojej przynależności do programu PSI.

PSI została uruchomiona po incydencie w grudniu 2002 roku z udziałem So San, statku handlowego płynącego pod flagą północnokoreańską, choć nie zarejestrowanego tam. Wywiad amerykański ostrzegał, że So San prawdopodobnie transportował pociski balistyczne na Bliski Wschód. Amerykańscy oficjele współpracowali z hiszpańskimi odpowiednikami w przechwyceniu statku na wodach międzynarodowych Morza Śródziemnego. Hiszpańskie siły specjalne musiały zostać opuszczone ze śmigłowca na poruszający się statek, którego kapitan odmówił zatrzymania się.

Mimo że ładunek statku zawierał 15 pocisków balistycznych krótkiego zasięgu Scud i 15 konwencjonalnych głowic rakiet, hiszpańskie władze musiały zwolnić statek wraz z ładunkiem po tym jak rząd Jemenu oświadczył dwa dni później, że nabył przesyłkę. W tym czasie prawo międzynarodowe nie zakazywało transferu pocisków balistycznych krótkiego zasięgu.

Incydent ten skłonił administrację Busha do dążenia do poszerzenia prawnych kompetencji Stanów Zjednoczonych i ich sojuszników do przechwytywania transportów rakiet, broni masowej zagłady i pokrewnych materiałów na otwartym morzu i na innych obszarach międzynarodowych. Prezydent George W. Bush później publicznie ogłosił PSI w przemówieniu w Krakowie 31 maja 2003 roku. W trakcie amerykańskiej kampanii prezydenckiej w 2008 roku ówczesny senator Barack Obama obiecał wzmocnić PSI gdyby został wybrany, zaświadczając o bipartyjnym poparciu dla inicjatywy.

W przeciwieństwie do wielu instytucji sprzed 11 września, PSI nie ma formalnej instytucji, sekretariatu czy stanowiącego podstawę traktatu. Uczestnictwo w którejkolwiek z funkcji PSI, jak też w inicjatywie jako całości, jest całkowicie dobrowolne. Każy rząd przyjmuje odpowiedzialność za dostarczanie funduszy i sił wymaganych do poparcia swojego zaangażowania w działaniach związanych z PSI. Aby przystąpić do PSI, jedyne co rząd musi zrobić to formalnie poprzeć Oświadczenie Zasad wysyłając notę dyplomatyczną do obecnego uczestnika PSI i wydając publiczną deklarację.

Podczas gdy poprzednie starania o przechwycenie podejrzanych transferów broni masowej zagłady były działaniami ad hoc bądź koncentrowały się na jednym typie broni masowej zagłady lub regionie, Zasady PSI dotyczą wszelkich nielegalnych transferów broni masowej zagłady, niezależnie od rodzaju czynnika czy lokalizacji. Kolejną różnicą między PSI a większością ważnych instytucji z zakresu nieproliferacji powołanych przed 11 września jest to, że PSI zmierza do zapobieżenia wejściu w posiadanie broni masowej zagłady i pokrewnych technologii także przez aktorów niepaństwowych, oprócz państw.

Chociaż media czasami charakteryzują PSI jako zasadniczo inicjatywę polegającą na wchodzeniu na pokład, inspekcji i przejmowaniu ładunków związanych z bronią masowej zagłady, ten rodzaj aktywności PSI jest rzadki. Najczęstsze działania przechwytujące w ramach PSI obejmują wymianę informacji wywiadowczych, współpracę w wykrywaniu transakcji finansowych, które mogą zawierać sprzedaż materiałów związanych z bronią masowej zagłady i odmawianie licencji eksportowych lub praw tranzytowych dla transakcji podejrzewanych o to, że dotyczą nielegalnych materiałów związanych z bronią masowej zagłady. Duże wielonarodowe ćwiczenia z udziałem okrętów wojennych mogą stanowić najbardziej widoczny wymiar działań w ramach PSI, ale działania rozwijające zdolności (capacity-building activities) -- w tym warsztaty, seminaria i programy szkoleniowe -- są również istotne przy wzmacnianiu zdolności społeczności międzynarodowej do zapobiegania nielegalnym transferom broni masowej zagłady.

Do ubiegłego miesiąca rząd Korei Południowej odmawiał nawet zobowiązania się do nominalnego członkostwa w PSI. Nieobecność Korei Południowej w PSI stanowiła poważne ograniczenie inicjatywy, gdyż Korea Północna zawsze była podstawowym, choć niezadeklarowanym, celem PSI. W rzeczy samej, niektóre z wczesnych ćwiczeń morskich PSI w Azji wydawały się być obliczone na wywieranie presji na Phenian by ograniczył swoje działania związane z bronią masowej zagłady.

Być może z tego powodu poprzedni południowokoreański rząd kierowany przez prezydenta Roha Moo-hyuna, który dążył do poprawy stosunków z KRL-D poprzez zaangażowanie, zawsze opierał się usilnym prośbom administracji Busha by przystąpił do PSI. Ten lobbying nasilił się po tym jak Korea Północna przeprowadziła swój pierwszy test nuklearny w październiku 2006 roku. Prezydent Bush naciskał prezydenta Roha na szczycie Współpracy Gospodarczej Azji i Pacyfiku (APEC) w listopadzie 2006 roku by Korea Południowa została członkiem PSI, ale Roh wymijająco odparł, że Korea Południowa nie weźmie udziału "w pełnym zakresie" inicjatywy.

Roh powiedział, że Korea Południowa zawęzi swoje "poparcie [do] zasad i celów PSI", pomagając w redukowaniu transferów materiałów związanych z bronią masowej zagłady w Azji Północno-Wschodniej. Korea Południowa ograniczyła swoją rolę w PSI do obserwatora niektórych działań PSI. Przedstawiciele południowokoreańscy obawiali się, że zatrzymywanie i przeszukiwanie statków północnokoreańskich mogłoby doprowadzić do starć zbrojnych między armiami obu Korei. Jeszcze kilka lat temu potyczki zbrojne między siłami Korei Północnej i Południowej były niemal rutynowymi zdarzeniami.

Chociaż Korea Południowa teraz niechętnie przyłączyła się do PSI, Chiny wciąż odmawiają jej poparcia. Rząd chiński wyraża obawy, że inicjatywa może stanowić pogwałcenie prawa międzynarodowego i suwerenności narodowej. Pekin obawia się też, że działania w ramach PSI mogłyby sprowokować agresywną reakcję Korei Północnej. W ciągu ostatnich kilku miesięcy Pekin naciskał na rząd południowokoreański by nie przyłączał się do PSI. 16 kwietnia chiński ambasador w Seulu, Cheng Yonghua, argumentował że "obecna sytuacja już jest zbyt złożona i Chiny nie chcą by stała się jeszcze bardziej skomplikowana."

Stronienie Pekinu od PSI nadal stanowi poważną lukę w wysiłkach na rzecz ukrócenia ruchu materiałów związanych z bronią masowej zagłady do i z Korei Północnej. Jakkolwiek napięte ich stosunki bilateralne by nie były, Pekin wciąż wywiera większy wpływ na Phenian niż być może jakikolwiek inny obcy rząd. Ponadto, szlak powietrzny między Iranem a Koreą Północną - dwoma państwami budzącymi największe obawy członków PSI - przecina Chiny. Wejście Pekinu do PSI ułatwiłoby też Waszyngtonowi i innym członkom PSI wywieranie presji na chiński rząd by powstrzymał chińskie podmioty rządowe od wysyłania do Korei Północnej materiałów związanych z bronią masowej zagłady.

Członkostwo Korei Południowej jest dużym krokiem naprzód dla PSI. Ale gdy administracja Obamy dalej pracuje nad strategiami wobec Chin i Korei Północnej, nakłanianie do większego chińskiego poparcia dla inicjatywy, jeśli nie formalnego członkostwa, powinno być ważnym celem USA.

Richard Weitz jest senior fellow w Hudson Institute i starszym redaktorem World Politics Review. Jego cotygodniowy felieton w WPR, Global Insights, jest publikowany w każdy wtorek.

 

Copyright World Politics Review
Oryginalna wersja artykułu znajduje się pod adresem:
http://www.worldpoliticsreview.com/article.aspx?id=3852

 

Opis stosunków międzykoreańskich na naszej stronie:

http://www.stosunkimiedzynarodowe.info/kraj,Korea_Polnocna,stosunki_dwustronne,Korea_Poludniowa

 

Opis programu nuklearnego KRL-D na naszej stronie:

http://www.stosunkimiedzynarodowe.info/kraj,Korea_Polnocna,problemy,Program_nuklearny