Niedawna organizacja przez Rosję szczytu ugrupowań postrzeganych jako potencjalne przeciwwagi dla Zachodu odzwierciedla poparcie Moskwy dla ich większego wpływu na sprawy świata.

 

Goszcząc równocześnie spotkania na szczycie państw BRIC (Brazylia, Rosja, Indie, Chiny) i Szanghajskiej Organizacji Współpracy (SCO), Rosja zmierzała do znalezienia wspólnej płaszczyzny między wschodzącą potęgą czwórki państw a eurazjatyckim ugrupowaniem.

Na pierwszym formalnym szczycie BRIC 16 czerwca przyjęto wspólne oświadczenie wzywające do bardziej sprawiedliwego i bardziej demokratycznego porządku światowego oraz współpracy multilateralnej. Państwa BRIC, reprezentujące około 40% światowej populacji i ponad 1/4 terytorium globu, poparły również poszanowanie prawa międzynarodowego.

Równolegle przedstawiciele BRIC przekonywali, że ich współpraca nie powinna być wymierzona przeciw innym państwom i nie powinna mieć konfrontacyjnych podtekstów. Mimo to, zobowiązania do bardziej demokratycznego porządku światowego i współpracy multilateralnej i tak brzmiały jak ukryta krytyka tego, co postrzega się jako zachodnią dominację, uważaną za jednostronną i zatem bezprawną.

W ostatniej dekadzie Moskwa dążyła do zawiązania nieformalnego ugrupowania Rosji, Chin i Indii, najwyraźniej próbując rzucić wyzwanie Zachodowi. Z ostatnio dołączoną Brazylią, państwa BRIC wyraźnie ubiegają się o większy głos w sprawach globalnych.

Szczyt SCO, w której składzie są Rosja, Chiny, Kazachstan, Kirgistan, Tadżykistan i Uzbekistan, koncentrował się również na kwestiach bezpieczeństwa, terroryzmie i Afganistanie. SCO dała priorytet regionalnemu bezpieczeństwu i stabilności przyjmując konwencję antyterrorystyczną. Deklaracja SCO z Jekaterynburga raz jeszcze poparła „wielobiegunowy” ład międzynarodowy i zasadę równego bezpieczeństwa dla wszystkich państw.

BRIC i SCO wyraźnie połączyła retoryka demokratycznego porządku światowego i multilateralizmu, sugerując że oba ugrupowania teraz przejdą do kształtowania bliższych więzi. Tymczasem w minionej dekadzie wielokrotne rosyjskie oświadczenia o „wielobiegunowym” świecie niewiele zrobiły by zapobiec ekscesom postrzeganego amerykańskiego unilateralizmu.

SCO od dawna jest uważana za mającą na celu zjednoczenie państw Środkowej Eurazji w opozycji do obecności amerykańskiej w regionie. W sierpniu 2007 roku przywódcy SCO przyjęli wspólne oświadczenie, w którym zobowiązali się do zapobiegania niestabilności w regionie.

Tym niemniej państwa członkowskie SCO starają się unikać wszelkich jawnych manifestacji antyzachodniego stanowiska. Lecz SCO wciąż ma potencjał przybrania nawet jeszcze bardziej antyzachodniego wydźwięku jako że Iran wielokrotnie wnioskował o pełne członkostwo w SCO zamiast obecnego statusu obserwatora.

Nie było zaskoczeniem, że mimo rosnących niepokojów wewnętrznych irański prezydent Mahmud Ahmadinejad zdecydował się wybrać do Rosji i wziąć udział w szczycie SCO. Irański prezydent ostro zaatakował jednobiegunowy ład międzynarodowy i powiedział na szczycie SCO, że „era imperiów się skończyła.”

Uwagi Ahmadinejada jak się wydawało zostały dobrze przyjęte, a Rosja określiła sporną reelekcję prezydenta jako „sprawę wewnętrzną”, tym samym domyślnie ostrzegając Zachód przed ingerencją w irańskie spory polityczne.

Równolegle szczyt SCO dostarczył dogodnego miejsca dla interakcji w dziedzinie bezpieczeństwa między państwami-obserwatorami. Rosyjski prezydent Dmitrij Miedwiediew, pakistański prezydent Asif Ali Zardari i jego afgański odpowiednik Hamid Karzai, którzy spotkali się przy okazji szczytu SCO, obiecali jedność w walce przeciw terroryzmowi.

Państwa członkowskie SCO priorytetowo traktują kwestie bezpieczeństwa i wielokrotnie zobowiązywały się do nietworzenia bloku militarnego. Jednak duże manewry wojskowe ugrupowania w rosyjskich górach Ural w sierpniu 2007 roku i plany podobnych gier wojennych w Kazachstanie w późniejszej części tego roku bezspornie wskazują na wyraźny zwrot ku agendzie militarnej i bezpieczeństwa. Powtarzające się gry wojenne SCO, przeprowadzane głównie przez Rosję i Chiny, wydają się obliczone na zakomunikowanie Zachodowi, by nie mieszał się w sprawy Środkowej Eurazji.

Prężąc swoje muskuły dyplomatyczne, państwa BRIC najwyraźniej zmierzają do zademonstrowania, że w ładzie międzynarodowym zachodzą znaczące zmiany. Jednak nie jest jeszcze wiadome czy same oświadczenia o multilateralizmie i demokratycznym ładzie międzynarodowym, które łączą BRIC i SCO, mogą pociągać za sobą praktyczne rezultaty i pomóc w utrzymaniu globalnego bezpieczeństwa.

 

Sergei Blagov jest bazującym w Moskwie korespondentem ISN Security Watch.

 

Copyright International Relations and Security Network

Oryginalna wersja artykułu znajduje się pod adresem:

http://www.isn.ethz.ch/isn/Current-Affairs/Security-Watch/Detail/?ots591=4888CAA0-B3DB-1461-98B9-E20E7B9C13D4&lng=en&id=101929