Partnerstwo Wschodnie UE zostało uruchomione z wielkimi fanfarami w Pradze w maju tego roku. Ale po 8 miesiącach jasne staje się, że ani UE ani 6 państw partnerskich nie mają wobec niego wielkich nadziei.

Dokumenty UE widziane przez RFE/RL sugerują, że UE celowo wyznacza limit swojej współpracy z państwami uczestniczącymi - Ukrainą, Mołdawią, Białorusią, Armenią, Azerbejdżanem i Gruzją. Ministrowie spraw zagranicznych UE spotkali się ze swoimi kolegami z tych 6 państw 8 grudnia.

Niezdecydowanie UE zbiega się z wejściem w to, co kanclerz Niemiec Angela Merkel nazwała "okresem refleksji" po przyjęciu Traktatu Lizbońskiego, który radykalnie przekształci mechanizmy polityki zagranicznej bloku. Kraje partnerskie, których rozwój demokratyczny w większości stanął w miejscu, nie są w stanie żądać czegoś więcej. Ich nadzieje na członkostwo w UE są na najniższym poziomie od 2004 roku, kiedy blok przyjął 8 państw wschodnioeuropejskich i wydawał się pozytywnie nastawiony do dalszej ekspansji.

Gdy ministrowie spraw zagranicznych UE przygotowywali się do pierwszego spotkania w ramach partnerstwa od chwili uruchomienia inicjatywy, agenda nakreślona przed tymi rozmowami była dogłębnie monotonna. Indywidualne spotkania miał zbadać "stan gry" w stosunkach UE z każdym z państw, jak też priorytety na rok 2010.

Najbliższym celem UE jest wprowadzenie nowej generacji porozumień o współpracy, nazywanych porozumieniami stowarzyszeniowymi, w miejsce obecnych porozumień o partnerstwie i współpracy. Chociaż tytuł nowego porozumienia odnosi się do perspektywy "stowarzyszenia", jest to czysto symboliczna koncesja ze strony bloku i nie implikuje żadnego konkretnego ruchu w kierunku członkostwa w UE.

Wolny handel i podróż

W najlepszym przypadku 6 państw partnerskich może mieć nadzieję na 2 cele długoterminowe - wolny handel i ruch bezwizowy w obrębie UE.

Wolny handel jest głównie zależny od postępu reform gospodarczych w państwach partnerskich. Liberalizacja wiz jest jednak odleglejszym przedsięwzięciem. Przed przyznaniem któremukolwiek z partnerów ruchu bezwizowego państwa UE muszą być pewne, że krok taki nie doprowadzi do wzrostu imigracji lub przestępczości.

Rzucającą się w oczy cechą strategii Partnerstwa Wschodniego UE, w trakcie jego ewolucji, jest zamazywanie się różnic między 6 partnerami, oraz między nimi a resztą byłego Związku Radzieckiego. Białorusi, pomimo jej opóźnionego statusu, oferowany jest dostęp do w zasadzie takich samych korzyści jak Ukrainie i Gruzji. Z drugiej strony, od państw Południowego Kaukazu wymagane będzie prowadzenie regularnego "dialogu o prawach człowieka" z UE - tak jak robią to już autokracje Azji Środkowej.

Uwaga UE mocno przesunęła się teraz ku jej własnym pragnieniom - które stawiają stabilność polityczną ponad wszelkimi innymi celami. Tendencja ta zapewne będzie kontynuowana co najmniej przez rok 2010, gdy najpierw Hiszpania a potem Belgia będą sprawować rotacyjną, 6-miesięczną prezydenturę bloku. Żadne z nich nie jest znane z żywego zainteresowania losami Wschodniej Europy. Podobnie nowo powołana minister spraw zagranicznych UE, Catherine Ashton najprawdopodobniej będzie zbyt słaba, niedoświadczona i za bardzo obarczona innymi zadaniami by nadać Partnerstwu Wschodniemu nowy impet.

Opracowanie "food for thought" przygotowane na spotkanie 8 grudnia przez obecną prezydencję szwedzką wyróżnia 4 kluczowe obszary zaangażowania UE w państwach wschodnich. Pierwszym jest stabilizacja ich dotkniętych kryzysem gospodarek, co obejmuje odciąganie ich od protekcjonizmu, który ma być zły z punktu widzenia stabilności politycznej. Pozostałe to złagodzenie reżimu wizowego UE, budowanie instytucji i pomoc UE w zapewnieniu tym państwom pożyczek międzynarodowych.

Inny dokument przedstawia szczegóły sytuacji każdego z 6 państw partnerskich. Formalnie Ukraina jest najbardziej zaawansowana. Mogłaby podpisać porozumienie stowarzyszeniowe, włącznie z "głębokim i całościowym porozumieniem o wolnym handlu" z UE w 2010 roku. Rozmowy o ruchu bezwizowym są na właściwych torach. Ale oficjele mówią, że stosunki między UE a Ukrainą sięgnęły dna. W zaabsorbowanej wyborami prezydenckimi w styczniu 2010 roku Ukrainie reformy opóźniają się.

Najgorsza z wszystkiego, z punktu widzenia UE, jest niezdolność bądź niechęć Ukrainy do podjęcia kroków służących uniknięciu powtórki ze stycznia 2009 roku, tj. odcięcia rosyjskiego gazu przechodzącego przez Ukrainę, co dotknęło niemal połowę z 27 państw członkowskich UE. Jest tak pomimo pożyczki w wysokości 1,7 miliarda euro zaoferowanej przez UE w lipcu na pomoc w zapłaceniu Rosji za tranzyt gazu.

Dokument UE mówi, że fundusze te nie mogą zostać wypłacone dopóki nie zostanie wdrożonych szereg reform w sektorze gazowym, mających uczynić go bardziej przejrzystym. Bruksela zaoferowała Ukrainie kolejną pożyczkę na stabilizację jej finansów, ale znów dokument UE stwierdza, że pożyczka ta jest "uwarunkowana poszanowaniem programu dostosowawczego uzgodnionego między Ukrainą a MFW."

Mołdawia jest finansowo podtrzymywana przy życiu przez UE, a ciągła niestabilność polityczna w tym kraju jak dotąd uniemożliwia postęp w rozmowach o stowarzyszeniu i wolnym handlu. Liberalizacja wiz jest ważną zachętą ze strony UE w jej kontaktach z Kiszyniowem, ale nie dojdzie do skutku w krótkim okresie czasu. UE udzieliła też 4 milionów euro na "wsparcie dla demokracji" i zapewniła wsparcie eksperckie w negocjacjach kraju z MFW.

Dialogi o prawach człowieka

Białorusi, pomimo wątpliwej jakości rządów autokratycznego przywódcy Aleksandra Łukaszenki, w listopadzie 2009 roku zaoferowano tylne drzwi do programów pomocowych istniejącej polityki sąsiedztwa UE, w praktyce zrównując ten kraj z innymi państwami Partnerstwa Wschodniego. W celu zachęcenia do reform demokratycznych, UE przygotowuje się do rozpoczęcia rozmów w sprawie porozumienia o ułatwieniach wizowych, zmierzającego do obniżenia kosztów wniosków wizowych i przyspieszenia procedur, a także porozumienia o readmisji.

Państwa Południowego Kaukazu pozostają daleko w tyle za Ukrainą - UE omawia teraz tylko warunki ich ewentualnych rozmów ws. porozumień stowarzyszeniowych. Armenia otworzyła nowy rozdział w tym roku wraz z przybyciem małej "grupy doradczej" ekspertów UE, mającej pomóc w modernizacji niektórych ministerstw. Dyskretny dialog na temat praw człowieka z tym państwem rozpoczął się 1 grudnia tego roku. UE i Armenia utworzyły stałe podkomitety ds. współpracy w trzech priorytetowych obszarach: sprawiedliwości, wolności i bezpieczeństwa; edukacji, spraw społecznych, telekomunikacji, badań i rozwoju; oraz energii, środowiska i transportu.

Azerbejdżan pozostaje kluczowym celem dla UE z uwagi na jego strategiczną rolę jako dostawcy energii i kraju tranzytowego. Międzyrządowe porozumienie Azerbejdżanu i UE o rurociągu Nabucco - uważanym za kluczową alternatywę wobec kaprysów gazu dostarczanego przez Rosję - zostało podpisane wcześniej w tym roku. Lista podkomitetów współpracy między UE a Azerbejdżanem jest krótsza, obejmując po pierwsze sprawiedliwość, wolność i bezpieczeństwo, demokratyzację i kwestie praw człowieka; oraz po drugie edukację, sprawy społeczne, telekomunikację i badania i rozwój.

Gruzja jest regionalnym liderem w rozmowach o ułatwieniach wizowych, które praktycznie dobiegły końca, podczas gdy z Armenią i Azerbejdżanem jeszcze się nie zaczęły. Ale stosunki polityczne między Brukselą a Tbilisi ochłodziły się zauważalnie gdy prezydent Michaił Saakaszwili kontynuuje ataki na opozycję polityczną. Regularna współpraca UE i Gruzji jest wyjątkowo zawężona, z jednym podkomitetem powołanym ds. edukacji, spraw społecznych, telekomunikacji oraz badań i rozwoju; i z drugim ds. energii, środowiska i transportu. Unijne próby wspierania budowy instytucji i reform demokratycznych w Gruzji przyniosły niewielkie efekty.

Copyright (c) 2009. RFE/RL, Inc. Reprinted with the permission of Radio Free Europe/Radio Liberty, 1201 Connecticut Ave., N.W. Washington DC 20036.

 

Oryginalna wersja artykułu znajduje się pod adresem:

http://www.rferl.org/content/EUs_Eastern_Partnership_Stuck_In_Low_Gear/1898201.html