Umowa o przedłużeniu pobytu rosyjskiej Floty Czarnomorskiej na Krymie w zamian za rabaty na gaz warte do 40 miliardów dolarów kończą dryfowanie Ukrainy ku NATO, ale polityczno-wojskowa integracja z Rosją nie jest w interesie państwa.

Pakiet porozumień, które ukraiński prezydent Wiktor Janukowycz i jego rosyjski odpowiednik Dmitrij Miedwiediew podpisali we wschodnioukraińskim Charkowie 21 kwietnia przedłuża dzierżawę bazy przez Flotę Czarnomorską o 25 lat po jej wygaśnięciu w roku 2017 z opcją 5-letniej prolongaty. W zamian Ukraina dostanie rabat na rosyjski gaz jak również ściągnie wyższy czynsz z obiektów Floty na Krymie, za które Moskwa płaci teraz 98 milionów dolarów rocznie.

Rabaty wygasną w roku 2020, zaś Flota pozostanie na Krymie co najmniej do 2042 roku jeśli dojdzie do ratyfikacji. Porozumienia te według Janukowycza pozwolą Ukrainie na zaoszczędzenie do 40 miliardów dolarów. Jednak według największego wroga Janukowycza, byłej premier Julii Tymoszenko, Ukraina w ogóle nie oszczędzi pieniędzy na rosyjskim gazie.

Tymoszenko i prozachodni poprzednik Janukowycza, Wiktor Juszczenko obiecali uniemożliwić ratyfikację dzierżawy, za którą jednak ukraiński parlament zagłosował 27 kwietnia, i zagrozili nawet postawieniem prezydenta w stan oskarżenia za zdradę interesów narodowych i pogwałcenie ukraińskiej konstytucji. Konstytucja deklaruje, że Ukraina jest państwem neutralnym i zabrania zagranicznych baz wojskowych, ale zawiera też klauzulę pozwalającą na utrzymanie tych baz, które już wcześniej zostały założone, jak twierdzą prawnicy rządowi.

Porozumienia z 21 kwietnia, które rosyjski premier Władimir Putin potajemnie wynegocjował ze swoim ukraińskim odpowiednikiem Mykołą Azarowem, są mocnym dowodem zamiarów zrewidowania stanowiska kraju względem Zachodu i Wschodu przez nowe ukraińskie przywództwo. W rzeczy samej, działania Janukowycza stanowią echo zręcznej, powolnej strategii prowadzonej przez jego mentora i drugiego prezydenta Ukrainy, Leonida Kuczmę, który dążył do równowagi między Rosją a Zachodem, wystrzegając się otwartych zabiegów o względy NATO w celu uniknięcia antagonizowania Rosji, a zarazem badając możliwości członkostwa w UE.

"Nasze strategiczne cele nie zmieniają się. Ukraina będzie integrować się z Unią Europejską", powiedział Janukowycz 22 kwietnia według Agence France Presse. "Moim celem jest to, by w trójkącie UE-Rosja-USA Ukraina znalazła swoje miejsce i swoje interesy narodowe. Musimy znaleźć równowagę."

Chociaż utrzymał bliższe więzi, jeśli nie członkostwo w UE, na liście priorytetów polityki zagranicznej, Janukowycz w zasadzie pogrzebał szanse przystąpienia kraju do NATO. Szanse te były podtrzymywane przez Juszczenkę mimo silnej publicznej opozycji, zwłaszcza na Krymie i wschodniej Ukrainie. Janukowycz prowadził kampanię z obietnicą zakończenia dążeń do NATO i zaraz po swojej inauguracji rozwiązał rządowe komisje skupione na realizacji tych starań.

Wobec tego, chociaż sekretarz generalny NATO Anders Fogh Rasmussen oświadczył 21 kwietnia, że porozumienie o Flocie Czarnomorskiej nie zamknęło Ukrainie drzwi do członkostwa w NATO, mało prawdopodobne jest by Ukraina dążyła do członkostwa albo NATO je przyznało dopóki Janukowycz będzie pozostawał prezydentem, a rosyjska flota będzie pozostawać na Krymie. Ponadto ktokolwiek obejmie urząd po Janukowyczu w 2015 lub 2020 roku prawdopodobnie uzna za celowe honorowanie umowy w celu uniknięcia destabilizacji, która mogłaby nastąpić w rezultacie silnych prorosyjskich sentymentów na Krymie i wschodniej Ukrainie, jak również zdolności Rosji do działania w charakterze bruździciela.

Od kiedy został prezydentem, Janukowycz podjął szereg kroków by naprawić stosunki z Rosją po tym jak sięgnęły one dna w ostatnim roku prezydentury Juszczenki. Pierwszym z tych kroków była decyzja o zaproszeniu patriarchy rosyjskiego koscioła prawosławnego Kiryłła by pobłogosławił jego inaugurację w lutym. Janukowycz zwolnił też admirała Igora Teniucha - który podobno sprzeciwiał się obecności rosyjskiej floty na Krymie - ze stanowiska dowódcy ukraińskiej marynarki. Następnie przyznał to stanowisko wiceadmirałowi Wiktorowi Maksimowowi, który obecnie planuje pierwsze ukraińsko-rosyjskie ćwiczenia morskie od wielu lat.

Co ważniejsze, Janukowycz przyznał szereg kluczowych stanowisk w rządzie osobom generalnie uważanym za popierające znaczącą poprawę stosunków z Rosją, w tym Azarowowi. Zaraz po powołaniu na premiera, ten z pochodzenia Rosjanin zaproponował by Kijów i Moskwa omówiły uczestnictwo Rosji w modernizacji ukraińskiego systemu rurociągów gazowych - czego poprzedni ukraiński rząd stanowczo odmawiał.

Mimo zamiaru dążenia do głębszej współpracy gospodarczej z Moskwą, Janukowycz zapewne uzna za celowe unikać uczestnictwa w takich projektach integracyjnych pod kierownictwem Moskwy jak Organizacja Traktatu o Bezpieczeństwie Zbiorowym (CSTO). Przynajmniej jedną z obietnic wyborczych Janukowycza było trzymanie Ukrainy nie tylko poza NATO, ale też poza CSTO.

Członkostwo w CSTO stanowiłoby zakończenie delikatnej polityki Kijowa utrzymywania równowagi między Wschodem a Zachodem, z której Ukraina korzysta przy nieobecności wyraźnych perspektyw członkostwa w UE. Sojusz wojskowy z Rosją zraziłby też wielu w środkowej i zachodniej Ukrainie w ten sam sposób, w jaki dążenia Juszczenki do NATO zraziły tych na Krymie i wschodniej Ukrainie.

Nowy paneuropejski system bezpieczeństwa, w którym Ukraina, Rosja i inni członkowie spoza NATO uzyskaliby mocny, zinstytucjonalizowany głos w podejmowaniu decyzji co do zapobiegania i rozwiązywania konfliktów, użycia siły i innych kwestii z zakresu bezpieczeństwa europejskiego może okazać się pożądaną pośrednią ścieżką dla Janukowycza i Ukrainy jako całości.

Simon Saradżjan to research fellow w Belfer Center w Harvard Kennedy School. Jest autorem wielu artykułów na tematy bezpieczeństwa i terroryzmu.

 

Poglądy i opinie tu wyrażone są jedynie poglądami autora, a nie International Relations and Security Network (ISN).

Copyright International Relations and Security Network

Oryginalna wersja artykułu znajduje się pod adresem:

http://www.isn.ethz.ch/isn/Current-Affairs/Security-Watch/Detail/?ots591=4888caa0-b3db-1461-98b9-e20e7b9c13d4&lng=en&id=115519

 

Opis stosunków Ukraina-Rosja na naszej stronie:

http://www.stosunkimiedzynarodowe.info/kraj,Ukraina,stosunki_dwustronne,Rosja