Po 5 latach gorzkiego ochłodzenia stosunków, Rosja i Ukraina biorą udział w czymś, co można tylko określić ucztą miłości. Rosyjski prezydent Dmitrij Miedwiediew był w Kijowie 17 maja, w radosnej atmosferze wymieniając się słowami podziwu ze swoim ukraińskim odpowiednikiem Wiktorem Janukowyczem. Było to 7. spotkanie Miedwiediewa z Janukowyczem w ciągu mniej niż 3 miesięcy - zupełnie inna bajka od stanu stosunków za jego poprzednika, Wiktora Juszczenki, z którym Moskwa zerwała wszelki dialog. Jest tak dlatego, że Janukowycz od momentu objęcia urzędu w lutym w spektakularnym stylu wycofał się z prozachodniej polityki Juszczenki, wyciszając dążenia Kijowa do przystąpienia do NATO i przedłużając kontrowersyjną dzierżawę przez rosyjską marynarkę czarnomorskiego portu Sewastopol w zamian za tańszy gaz ziemny z Rosji.

Ale oprócz umów dwustronnych są oznaki, że nowa współpraca Moskwy z Kijowem dodaje muskułów polityce Kremla wobec jego pozostałych sąsiadów. Rosja wydaje się wykorzystywać nowo odnalezioną przyjaźń z Ukrainą do ponownego zaakcentowania swoich wpływów w kolejnej byłej republice radzieckiej, Mołdawii. 17 maja Miedwiediew i Janukowycz wydali wspólne oświadczenie dotyczące Naddniestrza, separatystycznego promoskiewskiego regionu w Mołdawii, apelując o to, by terytorium temu przyznać "specjalny status." Odchodząc od zwyczajowej praktyki, oświadczenie odnosi się do Naddniestrza i Mołdawii jako odrębnych jednostek, co jak sugerują niektórzy może stanowić formę kroczącego uznania separatystycznego regionu.

Naddniestrze oderwało się od Mołdawii wkrótce po upadku ZSRR w 1991 roku, w następstwie brutalnej wojny, która zakończyła się interwencją rosyjskich sił pokojowych. Odtąd region ten ugrzązł w zamrożonym konflikcie, gosząc setki wojsk rosyjskich, które pozostają tam pomimo wielokrotnie składanych przez Moskwę obietnic ich wycofania. Kreml wspiera separatystyczny rząd pomocą finansową i wydaje rosyjskie paszporty mieszkańcom Naddniestrza.

Muskuły Moskwy

Rosja i Ukraina są członkami tzw. grupy mediacyjnej 5+2, wraz Organizacją Bezpieczeństwa i Współpracy w Europie (OBWE), Unią Europejską i Stanami Zjednoczonymi. Ale Moskwa i Kijów najwyraźniej ogłosiły swoją nową inicjatywę wobec Naddniestrza bez informowania żadnego z partnerów z 5+2 ani rządu mołdawskiego.

Vlad Spanu z bazującej w Waszyngtonie Moldova Foundation powiedział Serwisowi Mołdawskiemu RFE/RL, że krok ten był pomyślany jako pokaz siły. "Rosja pręży swoje muskuły w kwestii Naddniestrza, pokazując Mołdawii - ale też Stanom Zjednoczonym i Unii Europejskiej - że to oni zdecydują jak kwestia Naddniestrza zostanie rozwiązana", powiedział Spanu. Chociaż rosyjsko-ukraińskie oświadczenie jest ogólnikowo napisane aby sprawiało wrażenie neutralności utrzymując poparcie dla formatu 5+2, Spanu mówi, że faktycznie jest wymierzone przeciw rządowi mołdawskiemu.

Inni analitycy zgadzają się z tym. Anneli Ute Gabanyi z Niemieckiego Instytutu Spraw Międzynarodowych i Bezpieczeństwa w Berlinie powiedziała Serwisowi Mołdawskiemu RFE/RL, że Moskwa chce wykorzystać Naddniestrze do mieszania się w sprawy wewnętrzne Mołdawii i utrzymania tam swojej obecności wojskowej. "Piłka jest teraz po stronie UE, ale zwłaszcza Stanów Zjednoczonych", powiedziała Gabanyi. "Zobaczymy czy będą w stanie skrystalizować twarde stanowisko i jak Rosja na to zareaguje."

Mołdawia i UE zareagowały oświadczeniami ubranymi w dyplomatyczne subtelności zarazem dając jasno wyraz swojemu niezadowoleniu. Premier Mołdawii Vlad Filat powiedział, że jego kraj mile widzi "wszelkie aktywne uczestnictwo" mediatorów, ale poprosił Rosję o przyczynienie się do rozwiązania konfliktu poprzez wycofanie swoich wojsk z Naddniestrza. Szefowa polityki zagranicznej UE Catherine Ashton wydała własne oświadczenie popierające "fundamentalne zasady suwerenności i integralności terytorialnej" Mołdawii i chwalące Filata za potwierdzenie "gotowości do dalszego zaangażowania ze wszystkimi partnerami [Mołdawii]."

Dziel i...

Ale eksperci mówią, że u Mołdawian jest pogłębiające się poczucie, że Zachód jest bardziej zainteresowany poprawą stosunków z bogatą w surowce energetyczne Rosją niż ryzykowaniem gniewu Moskwy poprzez działanie w celu ochrony wspólnych wartości w byłych republikach radzieckich.

Prozachodni Mołdawianie mają powody do obaw. Widzą oni w oświadczeniu Moskwy i Kijowa z tego tygodnia próbę wykorzystania politycznej niepewności w ich państwie. Rząd, który forsuje integrację z UE, przejął władzę w zeszłym roku po tym jak wyborcy odsunęli starą, przyjazną Kremlowi administrację komunistów po protestach ulicznych w związku ze wcześniejszymi sfałszowanymi wyborami prezydenckimi. Ale komuniści zdołali sparaliżować słabą koalicję rządzącą obstrukcją w parlamencie.

Tymczasem Moskwa wykonuje ruchy również na frontach ekonomicznych. Państwowy monopol Gazprom zaskarżył Mołdawię w moskiewskim sądzie arbitrażowym by odzyskać 280 milionów dolarów niezapłaconego długu gazowego, z którego większość podobno przypada na gaz wysłany do Naddniestrza, poza kontrolą Kiszyniowa. Rosyjska gazeta "Izwiestia" doniosła także, że Moskwa i Kijów mogą wkrótce wycofać się z uzgodnionych sankcji gospodarczych przeciw Naddniestrzu.

Naddniestrzański rząd separatystyczny wydaje się sygnalizować swoją własną obojętność na presję zachodnią aresztowaniem niezależnego lokalnego dziennikarza pod zarzutem szpiegostwa. Ambasada USA w Kiszyniowie, UE i OBWE wezwały Tyraspol do zwolnienia Ernesta Vardaneana z aresztu i zapewnienia mu sprawiedliwego procesu, ale spotkały się z brakiem reakcji.

Wszystkie strony oczekują kolejnego spotkania 5+2 w przyszłym tygodniu w Kazachstanie, który obecnie przewodniczy OBWE. Ale niewielu w Mołdawii wierzy, że rosyjsko-ukraińskie oświadczenie z tego tygodnia dobrze wróży nadziejom na postęp w trwającym od 2 dekad konflikcie w Naddniestrzu. 

Copyright (c) 2010. RFE/RL, Inc. Reprinted with the permission of Radio Free Europe/Radio Liberty, 1201 Connecticut Ave., N.W. Washington DC 20036.

 

Oryginalna wersja artykułu znajduje się pod adresem:

http://www.rferl.org/content/Kremlin_With_Kyivs_Help_Ups_Pressure_Over_Transdniester/2048058.html

 

Opis konfliktu w Naddniestrzu na naszej stronie:

http://www.stosunkimiedzynarodowe.info/kraj,Moldawia,problemy,Naddniestrze

 

FOTO: Flickr user Guttorm Flatabo