Najważniejsze pytania i odpowiedzi dotyczące rezygnacji Fidela Castro ze sprawowania władzy na Kubie.

Co oznacza rezygnacja Fidela Castro dla Kuby?

     81-letni dziś Fidel Castro ogłosił 19 lutego w liście opublikowanym w państwowym dzienniku Granma, że ze względów zdrowotnych „nie będzie aspirował do, ani nie zaakceptuje” pozycji prezydenta Rady Państwa i głównodowodzącego sił zbrojnych. Pozycje w Radzie Państwa, w tym prezydenta, zostaną obsadzone w niedzielę 24 lutego, kiedy zbierze się Zgromadzenie Narodowe.
     Młodszy o 5 lat brat Fidela, Raul Castro jest faworytem do formalnego objęcia stanowiska głowy państwa. Raul faktycznie pełni funkcje przypisane Fidelowi od 31 lipca 2006 roku, kiedy Fidel „tymczasowo” przekazał mu władzę w związku z problemami zdrowotnymi i czekającą go operacją lekarską. Jednak niektóre stwierdzenia zawarte w liście Castro mogłyby zwiastować odmłodzenie szeregów władz: Castro napisał m.in. że Kuba może liczyć na „kadry ze starej gwardii i innych, którzy byli bardzo młodzi we wczesnym okresie rewolucji”, a którzy „mają autorytet i doświadczenie gwarantujące zastępstwo.” Otwiera to drogę do ewentualnego awansu innym politykom kubańskim drugiego szeregu: 56-letniemu wiceprezydentowi Carlosowi Lage, 42-letniemu ministrowi spraw zagranicznych Felipe Perezowi Roque i 70-letniemu prezydentowi Zgromadzenia Ricardo Alarconowi.
     Oczekuje się, że Kuba pod nowymi rządami przybierze kurs bardziej pragmatyczny, ale raczej w sferze gospodarczej niż politycznej. Carlos Lage uznawany jest za architekta skromnych reform gospodarczych początku lat 90-tych. Raul Castro, niegdyś twardogłowy komunista, podczas pełnienia obowiązków prezydenta przez ostatnie 18 miesięcy wydawał się w ograniczonej formie dopuszczać debatę na temat problemów gospodarczych Kuby, np. nieefektywności produkcji rolnej. Raul pochlebnie wypowiadał się też na temat chińskiego modelu łączącego gospodarkę rynkową z autorytarnym, jednopartyjnym systemem politycznym. Jest więc prawdopodobne, że nowa ekipa rządząca będzie bardziej przychylna wobec prywatnej przedsiębiorczości, skoncentruje się na kwestiach praktycznych, takich jak uproszczenie biurokracji, a może też nieznacznie poszerzy swobody obywatelskie, np. tolerując w większym stopniu wyrażanie krytycznych opinii.
     Całkiem możliwe jest jednak, że Fidel Castro nie zejdzie całkowicie ze sceny politycznej, lecz jako szef partii komunistycznej będzie nadal sprawował ogólny nadzór nad sytuacją w kraju, na co wskazywać może być jego stwierdzenie, że „nie mówię do widzenia (...) lecz chcę tylko walczyć jako żołnierz idei.”

Jak rezygnacja Fidela Castro wpłynie na stosunki kubańsko-amerykańskie?

     Przebywający w Afryce prezydent USA George W. Bush zareagował na decyzję Castro wezwaniem, by Hawana zwolniła więźniów politycznych i rozpoczęła budowę instytucji demokratycznych, by „ostatecznie doprowadzić do wolnych i uczciwych wyborów.” Według Busha „powinien to być początek demokratycznej transformacji na Kubie.” Waszyngton uważa jednak taką ewentualność za mało prawdopodobną – pochodzący z Kuby sekretarz ds. handlu USA Carlos Gutierrez powiedział agencji prasowej Reuters, że „to sukcesja z jednego tyrana na innego”, a wicesekretarz stanu USA John Negroponte stwierdził, że „nie może sobie wyobrazić”, by USA w bliskiej przyszłości zniosły embargo handlowe wobec Kuby.
     Tak więc mimo że spora grupa biznesmenów i kongresmenów opowiada się za gruntowną rewizją stanowiska wobec Kuby (ponad 100 członków Izby Reprezentantów wysłało w tej sprawie list do sekretarz stanu Condoleezzy Rice), należy oczekiwać utrzymania polityki administracji George’a W. Busha wobec Kuby, która cechuje się dążeniem do dalszej izolacji wyspy poprzez zacieśnianie wieloletnich sankcji handlowych i komunikacyjnych. W ramach tej polityki Bush m.in. ograniczył wizyty emigrantów kubańskich u rodzin na wyspie do jednej na 3 lata i wyznaczył limit możliwych transferów pieniężnych do krewnych na Kubie.
     Nie wiadomo natomiast jak rozwiną się stosunki kubańsko-amerykańskie po objęciu urzędu przez nowego prezydenta USA w styczniu 2009 roku. Demokratyczni kandydaci na prezydenta USA Hillary Clinton i Barack Obama w dniu opublikowania listu Fidela Castro również wezwali do wypuszczenia na wolność dysydentów i wprowadzenia realnych reform demokratycznych jako warunku poprawy stosunków z USA, nie dając więc żadnych sygnałów zmiany fundamentu polityki USA wobec Kuby. Zarówno Clinton jak i Obama w toku kampanii wyborczej wyrazili jednak chęć zniesienia restrykcji wprowadzonych przez Busha, a Obama nawet zasugerował gotowość do spotkania z przywódcami kubańskimi bez warunków wstępnych. Podczas 18-miesięcznej „tymczasowej prezydentury” Raul Castro także dał do zrozumienia, że przychyliłby się do nawiązania kontaktów z USA. Wydaje się jednak, że poprawa stosunków dwustronnych ograniczona byłaby tylko do sfery dyplomatycznej jeśli równocześnie nie doszłoby do demokratyzacji systemu politycznego Kuby.

Jak inne państwa zareagowały na rezygnację Fidela Castro?

     Rzecznik komisarza UE ds. rozwoju i pomocy humanitarnej Louisa Michela wyraził gotowość UE do „konstruktywnego dialogu” z władzami kubańskimi. Michel wydał też oświadczenie, w którym z zadowoleniem powitał niedawne zwolnienie kilku więźniów politycznych przez Kubę w porozumieniu z Hiszpanią, jak też ogłoszenie w grudniu 2007 roku przez rząd kubański zamiaru podpisania międzynarodowych paktów praw człowieka z 1966 roku. Michel ma złożyć wizytę na wyspie na początku marca, wkrótce ma też dojść do formalnego spotkania przedstawicieli UE i Kuby. Wydaje się więc, że pojawiają się coraz bardziej sprzyjające okoliczności do wznowienia kubańsko-europejskiego dialogu politycznego, który zamrożono w 2003 roku, po aresztowaniu na Kubie 75 dysydentów.
     Decyzja Fidela Castro spotkała się z dużym odzewem ze strony wywodzących się z lewicy przywódców latynoamerykańskich, którzy z wielkim szacunkiem wypowiadali się o Castro, np. prezydent Brazylii Luiz Inacio Lula da Silva określił go „jedynym żyjącym mitem w historii ludzkości”, a prezydent Boliwii Evo Morales oświadczył, że „rewolucyjna rodzina będzie odczuwać nieobecność dowódcy, prezydenta i antyimperialisty, który oddał swoje życie by wyzwolić swój naród.”

Opis stosunków Kuba-USA na naszej stronie:
http://www.stosunkimiedzynarodowe.info/kraj_start.php?xkraj_stos=USA&kraj=Kuba&typ=stosunki+dwustronne