Przewrotne pytanie znalazło się w tytule nie bez przyczyny, ponieważ większość Europejczyków miałaby poważne problemy z właściwym umiejscowieniem na mapie Republiki Serbskiej (Republika Srpska), biorąc ją mylnie za niegdyś byłą Jugosławię, obecnie Republikę Serbii (Republika Srbija).

     Republika Serbska (RS) jest drugą, obok Federacji Bośni i Hercegowiny, jednostką wchodzącą w skład państwa Bośni i Hercegowiny (BiH) [1]. Rozciągająca się wzdłuż północnej i wschodniej granicy BiH Republika Serbska zamieszkana w większości przez Serbów [2] nie jest więc odrębnym podmiotem prawa międzynarodowego, chociaż w ramach państwa złożonego, jakim jest BiH, RS cieszy się dużą autonomią, m.in. posiada własną konstytucję, parlament, rząd, prezydenta, symbole i stolicę w Banja Luce.
     Źródłem specyficznego systemu federacyjnego Bośni i Hercegowiny jest treść Traktatu pokojowego wynegocjowanego w Dayton, podpisanego 14 grudnia 1995 roku w Paryżu przez Aliję Izetbegovicza (Bośniaccy Muzułmanie), Franjo Tudżmana (Chorwacja) i Slobodana Miloszewicza (Serbia). Jednym z załączników do wspomnianego traktatu była Konstytucja, której głównym celem było utrzymanie integralności terytorialnej BiH poprzez stworzenie systemu zapewniającego udział we władzy trzem walczącym wcześniej ze sobą w Bośni grupom – Bośniakom (Muzułmanom), Chorwatom i Serbom [3]. Nad stabilnością kruchego tworu federacyjnego miały czuwać siły międzynarodowe: SFOR, Wysoki Przedstawiciel (ONZ i UE), OBWE, ponadto BiH została zobowiązana do współpracowania z Trybunałem ds. Zbrodni w byłej Jugosławii w Hadze. Tak duży wpływ sił zewnętrznych na sytuację w BiH wywoływał dyskusje wśród teoretyków czy podaytońska Bośnia i Hercegowina powinna być uznawana za protektorat czy też „demokrację kontrolowaną” [4].
     Debata dotycząca państw zależnych od instytucji międzynarodowych ożyła ponownie po jednostronnym ogłoszeniu niepodległości przez Kosowo. Za sprawą tego wydarzenia, przynajmniej w zbiorowej świadomości Europejczyków, zaistniała także Republika Serbska, która mogłaby się stać kolejnym na Bałkanach terytorium pragnącym całkowitej niezawisłości. Zgodnie z przewidywaniami, Banja Luka nie uznała suwerenności Kosowa - solidaryzując się z władzami w Belgradzie, parlament w rezolucji z 22 lutego zasugerował możliwość przeprowadzenia referendum dotyczącego niepodległości RS. W kilku miastach odbyły się demonstracje, przedstawiciele środowisk nacjonalistycznych podkreślali, że Republika Serbska może wystąpić z Bośni i Hercegowiny i połączyć się z Republiką Serbii, ale stanowisko rządu RS nie pozostawia wątpliwości, że w najbliższym czasie secesji nie będzie. Sprawujący od 2006 roku urząd premiera RS Milorad Dodik (lider partii Sojuszu Niezależnych Socjaldemokratów) w wywiadach z ostatnich dni zapewnia, że gwarantowana przez Konstytucję autonomia w ramach Bośni i Hercegowiny satysfakcjonuje Serbów i tylko w przypadku wyraźnego pogorszenia się ich sytuacji, rząd rozważałby możliwość wystąpienia z federacji. Dodik zapewnia, że ani w interesie Banja Luki ani tym bardziej Sarajewa nie leży „palestynizacja Bałkanów” [5]. Kosowo, nazywane coraz częściej europejską Autonomią Palestyńską, jest wystarczająco problematyczne.


[1] Szczególny status przysługuje wieloetnicznemu dystryktowi Brczko, który znajduje się na terytorium Republiki Serbskiej i federacji Bośni i Hercegowiny.
[2] W Federacji Bośni i Hercegowiny większość stanowią Bośniacy (Muzułmanie) i Chorwaci.
[3] Przykładem rozwiązań ustrojowych, odzwierciedlających wieloetniczność BiH, jest kolektywna prezydencja – co 8 miesięcy urząd jest sprawowany przez przedstawiciela innej mniejszości (serbskiej, chorwackiej, bośniackiej - muzułmańskiej).
[4] V.D. Bojkov, Democracy In Bosnia and Herzegovina: Post-1995 Political System and its Functioning, „Southeast European Politics” 2003, nr 1., s. 41-46.
[5] Poprzez „palestynizację” należy rozumieć powstawanie nie w pełni suwerennych podmiotów zależnych od instytucji międzynarodowych.