Ma 7 pseudonimów, kilka paszportów i został określony przez przedstawicieli USA jednym z najpłodniejszych przemytników broni na świecie, z gamą klientów od Talibów po liberyjskiego watażkę Charlesa Taylora.

Ale dziś Viktor Bout siedzi w celi w Tajlandii oczekując na ekstradycję do Stanów Zjednoczonych gdzie postawione mu będą zarzuty kryminalne, w tym zmowy w celu zabicia obywateli amerykańskich oraz dostarczania wsparcia materialnego terrorystom, które mogą oznaczać, że spędzi resztę życia za kratkami.

43-letni były oficer radzieckich sił powietrznych, Bout był inspiracją dla filmu "Lord of War" ("Pan życia i śmierci") z Nicholasem Cage. Rzekomo dostarczał broń do stref konfliktów w Ameryce Południowej, na Bliskim Wschodzie i w Afryce.

Douglas Farah, współautor wydanej w 2007 roku książki zatytułowanej "The Merchant of Death" ("Handlarz śmiercią") mówi, że Bout miał niezwykłą zdolność przewożenia broni do punktów zapalnych, które były niedostępne dla większości przemytników broni. "Jak powiedział mi ktoś w książce, był on najlepszym listonoszem, a nigdy nie strzela się do listonosza", mówi Farah. "Było bardzo mało innych osób, które mogły dostarczyć to, co on mógł dostarczyć, zwłaszcza na całym kontynencie afrykańskim, ale też w Afganistanie, gdzie nie ma dróg, nie ma pociągów, nie ma innych środków transportu."

Bout mówi, że prowadzi legalne przedsiębiorstwo transportu lotniczego i zaprzecza udziałowi w nielegalnej działalności. Przez długi czas obchodził podejmowane przez ONZ próby blokowania jego podróży i działalności finansowej. "Łamał sankcje zbrojeniowe ONZ wobec różnych państw, ale karą za to jest mówienie przez ONZ: 'jesteś złą osobą, prosimy, nie rób tego ponownie', a potem po prostu dalej latasz, i to właśnie on robił", mówi Farah. "Więc nie było konkretnego prawa żadnego konkretnego państwa, które by naruszył, co bardzo utrudniało amorficznej strukturze ONZ zrobienie czegokolwiek."

Aresztowanie w Tajlandii

Bout został aresztowany w luksusowym hotelu w Bangkoku w marcu 2008 roku w skomplikowanej operacji, w której amerykańscy agenci udawali kupców broni z Rewolucyjnych Sił Zbrojnych Kolumbii (FARC). Tajlandzki sąd apelacyjny nakazał w zeszłym tygodniu ekstradycję Bouta, po ponad dekadzie prób amerykańskich i międzynarodowych organów ścigania by postawić go przed wymiarem sprawiedliwości.

Rosja zawzięcie sprzeciwia się ekstradycji Bouta. Mówiąc do reporterów w Erewaniu 20 sierpnia, rosyjski minister spraw zagranicznych Siergiej Ławrow zasugerował, że orzeczenie sądu było polityczne. "Żałujemy tej w mojej opinii bezprawnej, politycznej decyzji, którą wydał sąd apelacyjny w Tajlandii", powiedział Ławrow. "Według dostępnych nam informacji, decyzja ta została podjęta pod bardzo silną presją z zewnątrz. To smutne."

Ekstradycja Bouta początkowo miała mieć miejsce 25 sierpnia, ale tajlandzcy oficjele ogłosili, że będzie odroczona, ponieważ nie zostały zakończone wszystkie niezbędne procedury prawne.

Radzieckie powiązania

Syn księgowego i mechanik samochodowy, Bout urodził się w Związku Radzieckim w Duszanbe, teraz stolicy Tadżykistanu. Czasami twierdził, że jest z Aszchabadu z Turkmenistanu, był też identyfikowany jako Ukrainiec. Bout studiował w Wojskowym Instytucie Języków Obcych w Moskwie i podobno mówi 6 językami. Po ukończeniu uczelni został oficerem w radzieckich siłach powietrznych i początkowo został delegowany do Angoli, gdzie rzekomo pracował dla KGB.

Bout jednak zaprzecza jakimkolwiek powiązaniom z radziecką agencją wywiadowczą. Ale niezależnie od tego, czy spekulacje o więziach z KGB są prawdziwe czy nie, analitycy mówią, że Bout wydaje się korzystać z powiązań na wysokich szczeblach rosyjskiej elity politycznej. "Oczywiste jest, że ma bardzo dużo szacunku w Rosji. Jak to się mówi po rosyjsku? Ma 'dach' w Rosji [czyli protekcję ze strony wysoko postawionych urzędników]. I jest on bardzo wysoki", Farah powiedział niedawno Serwisowi Rosyjskiemu RFE/RL.

Bout opuścił wojsko na początku lat 90-tych gdy rozpadł się Związek Radziecki i zaczął gromadzić na potrzeby prywatnego biznesu transportowego flotę ponad 50 samolotów transportowych, których pozbywał się rząd.

"Handlarz śmiercią"

W kolejnych latach, twierdzi amerykański akt oskarżenia, Bout i jego współpracownicy przemierzali świat i wykorzystywali siatkę podstawionych firm do przekazywania olbrzymich ilości broni i amunicji z marnie strzeżonych radzieckich arsenałów bojownikom i despotom w Afryce, Azji i Ameryce Południowej. Według Faraha Bout transportował też śmigłowce szturmowe, systemy przeciwlotnicze i systemy min przeciwczołgowych - co czyni "wysoce nieprawdopodobnym", że nie miał przynajmniej cichego poparcia rosyjskiego wywiadu.

Najlepiej udokumentowana sprawa z udziałem Bouta dotyczy byłego prezydenta Liberii Charlesa Taylora, który teraz jest sądzony o zbrodnie wojenne za swój udział w brutalnej wojnie domowej w Sri Lance w latach 90-tych. W dokumentach ONZ Bout był identyfikowany jako "handlarz i przewoźnik broni i minerałów, [który] popierał reżim byłego prezydenta Charlesa Taylora w próbie destabilizacji Sierra Leone i uzyskania nielegalnego dostęu do diamentów."

Bout podobno zbroił też zarówno Talibów jak i Sojusz Północny w Afganistanie, różne frakcje kongijskie, libijskiego dyktatora Muammara Kadafiego oraz obie strony wojny domowej w Angoli. Był także oskarżany w doniesieniach mediów zachodnich o zaopatrywanie w broń al-Qaidy i o dostarczanie rosyjskiej broni Hezbollahowi w Libanie przed wojną z Izraelem w 2006 roku.

W wywiadzie dla brytyjskiej stacji Channel 4 News w zeszłym roku Bout przyznał, że jego samoloty sprowadzały broń do Afganistanu w połowie lat 90-tych, ale powiedział, że miały zaopatrywać rząd, a nie Talibów. Zdecydowanie zaprzeczył jakimkolwiek układom biznesowym z al-Qaidą i utrzymuje, że prowadził legalny biznes transportowy.

Światowa marka

I rzeczywiście, Farah mówi, że co najmniej część jego fortuny, w pewnej chwili szacowanej na miliardy dolarów, została zgromadzona dzięki transportowaniu wszystkiego od kwiatów po kurczaki lotami powrotnymi po dostawach broni.

W być może najbardziej ironicznym zwrocie w karierze Bouta jego firmy zostały zatrudnione przez Stany Zjednoczone i ich kontraktorów w pierwszej połowie tej dekady by przewozić towary do Iraku. Większość z tych lotów, których według Faraha było setki, nastąpiło po tym jak były prezydent George W. Bush wydał zarządzenie delegalizujące robienie interesów z Boutem, określając go zagrożeniem dla bezpieczeństwa Stanów Zjednoczonych. Farah mówi, że nawet po zidentyfikowaniu tego błędu loty były kontynuowane.

Firmy Bouta podobno były wykorzystywane przez ONZ do transportu sił pokojowych do Somalii, francuskich wojsk do Rwandy i dóbr humanitarnych do Sri Lanki po tsunami. Bout przetransportował też negocjatorów na Filipiny, kiedy w 2000 roku grupę turystów przetrzymywała organizacja zbrojna Abu Sayyaf - której Bout podobno dostarczał broń w przeszłości. Według Faraha był też kluczowym dostawcą broni do bosniackich muzułmanów podczas wojny w Bośni i Hercegowinie w latach 1992-95.

Po latach omijania urzędników i działania przez pełnomocników na całym świecie, Interpol wydał w 2002 roku nakaz aresztowania Bouta w związku ze sprawą o pranie brudnych pieniędzy. Wówczas już Bout udał się z powrotem do Rosji, gdzie rząd twierdził, że nie było dowodów sugerujących, iż dopuścił się nielegalnych działań; później rosyjski rząd utzrymywał to stanowisko.

Analitycy mówią, że gdyby Bout miał w końcu zostać ekstradytowany, byłoby to dużym zwycięstwem dla Stanów Zjednoczonych, które miałyby okazję do zdobycia cennych informacji o rosyjskim wywiadzie i grupach zbrojnych na całym świecie.

Mówiąc do reporterów w Bangkoku 20 sierpnia, żona Bouta, Ałła oskarżyła Stany Zjednoczone o naciskanie na tajlandzkie władze by ekstradytowały jej męża. "Uważam, że w tej kwestii była potężna presja ze strony amerykańskiej. Amerykanie byli dość otwarci w dawaniu światu do zrozumienia, że będą wywierać presję na stronę tajlandzką by uzyskać ekstradycję mojego męża do USA."

Copyright (c) 2010. RFE/RL, Inc. Reprinted with the permission of Radio Free Europe/Radio Liberty, 1201 Connecticut Ave., N.W. Washington DC 20036.

 

Oryginalna wersja artykułu znajduje się pod adresem:

http://www.rferl.org/content/Profile_Viktor_Bout_The_Merchant_Of_Death/2137599.html