Rosyjska republika Tatarstanu niegdyś mogła pochwalić się największym meczetem w Europie, Kul-Sharif - zbudowaną z przepychem budowlą z kamienia i marmuru, odsłoniętą 5 lat temu w regionalnej stolicy, Kazaniu. Tatarstan był też przyzwyczajony do tego, że władał nim najpotężniejszy regionalny przywódca muzułmański Rosji i organizował jedyny w kraju międzynarodowy festiwal filmowy o tematyce islamskiej.

Wszystko to zmieniło się wraz z nadejściem Ramzana Kadyrowa jako prezydenta Czeczenii. Od mianowania go przez Kreml w 2007 roku Kadyrow agresywnie dąży do zaprezentowania Czeczenii jako nowego, perspektywicznego regionu muzułmańskiego w Rosji. "Czeczenia teraz aktywnie sytuuje się nie tylko jako względnie autonomiczna część Rosji, ale też jako centrum muzułmańskie", mówi rosyjski analityk Nikołaj Pietrow. "Rywalizuje o rolę przywódcy."

Chociaż i on i jego budzące strach milicje są powszechnie oskarżane o uprowadzenia i tortury, Kadyrow cieszy się też pewną popularnością w Czeczenii za nadzorowanie ogromnej kampanii odbudowy kraju po 2 druzgocących wojnach. Komentatorzy mówią, że polityczna emerytura tatarskiego przywódcy Mintimera Szajmijewa podsyciła ambicje Kadyrowa by pozbawić Tatarstan jego dominującej pozycji. Szajmijew ustąpił w marcu po władaniu Tatarstanem przez prawie 2 dekady, przekazując władzę swojemu zaufanemu, ale zdecydowanie mniej charyzmatycznemu premierowi Rustamowi Minnichanowowi.

"Szajmijew był w stanie skutecznie lobbować Moskwę, ale potencjał dla Minnichanowa jest dużo bardziej ograniczony", mówi Władimir Gelman, profesor nauk politycznych w Uniwersytecie Europejskim w St. Petersburgu. "Miejsce błogosławione nigdy nie zostaje puste; Kadyrow widzi szansę na skorzystanie z tej sytuacji. Jest bardziej energiczną, budzącą respekt postacią i próbuje czerpać ze środków na swój sposób."

Ubieganie się o względy Moskwy

Kadyrow zrobił swój ostatni krok w zeszłym tygodniu, kiedy ogłosił, że marzy o zbudowaniu w Czeczenii największego meczetu na świecie, oprócz gigantycznego meczetu Centralna Kopuła, który już góruje nad stolicą prowincji.

Meczet Centralna Kopuła w Groznym, który może przyjąć nawet 10 tysięcy wiernych, został zaprezentowany w październiku 2008 roku i zastąpił trzyletni wówczas Kul-Sharif w Tatarstanie w charakterze największego meczetu w Europie; w ceremonii udział wziął premier Rosji Władimir Putin. Kadyrow nazwał ten okazały, kosztujący 20 milionów dolarów meczet po swoim nieżyjącym ojcu, byłym prezydencie Czeczenii Achmadzie-Hadżim Kadyrowie, który zginął w zamachu bombowym w 2004 roku.

Grozny jest też brany pod uwagę jako nowe miejsce międzynarodowego festiwalu filmów muzułmańskich Złota Kazalnica. Festiwal ten odbywa się w Kazaniu od jego początku w 2005 roku, ale moskiewscy patroni imprezy obecnie myślą nad alternatywnymi miastami-gospodarzami w związku ze sporem z władzami Kazania.

Tatarstan jednak wydaje się być niewzruszony perspektywą organizacji Złotej Kazalnicy w innych rosyjskich miastach - 15 września otworzył swoją własną wersję festiwalu, teraz zatytułowaną Kazański Międzynarodowy Festiwal Kina Muzułmańskiego. Natomiast Grozny już jest gospodarzem Arki Noego, corocznego międzynarodowego festiwalu filmowego zainaugurowanego w 2008 roku, mającego sprzyjać tolerancji między islamem a innymi wyznaniami.

Kadyrow wielokrotnie określał samego siebie pobożnym muzułmaninem i podjął szereg kroków zmierzających do wymuszenia bardziej rygorystycznego przestrzegania islamu w Czeczenii. Ale wielu oskarża czeczeńskiego przywódcę o wykorzystywanie religii do celów politycznych i dla zysku finansowego.

"Dziś religia jest potężną kartą przetargową", mówi Gelman. "W latach 90-tych były nią kwestie etniczne. Mintimer Szajmijew stosował to narzędzie szantażu bardzo skutecznie; stale wymuszał na Moskwie koncesje. Miał w zwyczaju mówić, że Tatarzy dokonają secesji i stworzą niepodległy Tatarstan, przerażając Moskwę tak, że dawała mu wszystko czego chciał."

W sferach świeckich Czeczenia także walczy z Tatarstanem o względy Moskwy. Kadyrow ogłosił w zeszłym miesiącu, że jego republika będzie ubiegać się o organizację międzynarodowych meczów piłkarskich w ramach starań Rosji o organizację Pucharu Świata w 2018 roku. Jego słowa zostały wypowiedziane zaledwie jeden dzień przed tym jak inspektorzy FIFA odwiedzili Kazań, który również ma nadzieję być miastem-gospodarzem meczów.

Ale pomimo poufałości Kadyrowa z Kremlem szanse Czeczenii na zostanie nowym muzułmańskim centrum Rosji są w najlepszym razie skromne. Tatarstan przyćmiewa sponiewieraną wojną kaukaską republikę zarówno pod względem rozmiarów jak i populacji. Posiada też wielkie rezerwy ropy naftowej, wielowiekową historię muzułmańską i stosunkowo wysoki stopień autonomii od Moskwy dzięki układowi o podziale władzy podpisanemu w 1994 roku przez ówczesnego prezydenta Borysa Jelcyna.

Jak dotąd Kazań raczej w milczeniu przyglądał się staraniom Kadyrowa by promować jego republikę jako nowy ośrodek muzułmański. W czerwcu jednak tatarscy przywódcy religijni ostro starli się z Czeczenią i innymi republikami Północnego Kaukazu o inicjatywę upamiętnienia przyjęcia islamu w Rosji, gdy każdy z obu regionów proponował własną datę. Wice-mufti Tatarstanu Valiulla Yaqub dał jasno do zrozumienia, że jego republika nie będzie tolerować prób podważania jej prymatu: "Tatarzy tworzą największy naród muzułmański w Rosji. Jesteśmy częścią Rosji dłużej niż inni."

Niebezpieczna gra

Ogólnie biorąc rywalizacja ta jak dotąd była przeważnie nieszkodliwa. Ale niektórzy obawiają się, że w końcu mogłaby zaszkodzić interesom obu regionów i sprzyjać staraniom Moskwy o ograniczenie autonomii regionalnej. "Jedność dałaby im szansę wygrania walki o więcej autonomii", mówi Fandas Safiullin, były deputowany Dumy Państwowej i etniczny Tatar. "Zrobienie z nich rywali jest wygodne. Tatarstan i Czeczenia to dwie silne etnicznie republiki w Rosji; nieporozumienia i podziały tylko je osłabiają."

Wielu niepokoi też narastająca kampania religijna Kadyrowa. Podczas gdy Tatarstan jest rzecznikiem umiarkowanego islamu, czasem określanego jako "euro-islam", Kadyrow promuje to, co krytycy potepiają jako islam coraz bardziej radykalny. Wśród różnych kontrowersyjnych środków Kadyrow wprowadził zasady zmuszające kobiety w Czeczenii do przestrzegania islamskiego kodeksu ubioru. Chociaż środki te nie zostały skodyfikowane, kobietom które odmawiają noszenia chust na głowę faktycznie zabrania się pracy w sektorze publicznym i chodzenia do uniwersytetu.

"Kadyrow naprawdę aspiruje do roli duchowego przywódcy zamiast bycia po prostu świeckim przywódcą swojej republiki", podkreśla analityk Nikołaj Pietrow." "To stanowi zagrożenie nie tyle dla Tatarstanu co dla Rosji i Moskwy. Jeśli Czeczenia, z de facto autonomicznym regionem rosyjskim, stanie się przywódcą całej grupy regionów, staniemy w obliczu bardzo niebezpiecznej sytuacji."

Organizacja Human Rights Watch w sierpniu wezwała do zniesienia przymusowego kodeksu ubioru w Czeczenii, który według niej narusza międzynarodowe prawo praw człowieka. HRW wyraziła też zaniepokojenie doniesieniami o grupach mężczyzn prześladujących kobiety na ulicach Groznego za niezakrywanie swoich włosów lub noszenie ubrań uznanych za zbyt skąpe.

Kadyrow otwarcie broni tej praktyki. W lipcowym wywiadzie telewizyjnym pochwalił mężczyzn zamujących się takimi działaniami i powiedział, że kobiety, które nie szanują islamskiego kodeksu ubioru powinny wstydzić się do takiego stopnia by "zniknąć z oblicza Ziemi."

Krytycy ponownie popadli w konsternację kiedy rzecznik Kadyrowa, ostatnio włączając się do debaty na temat tego, czy przywódcy regionalni powinni mieć możliwość nazywania się prezydentami, zasugerował zmianę tytułu Kadyrowa na "imam."

Copyright (c) 2010. RFE/RL, Inc. Reprinted with the permission of Radio Free Europe/Radio Liberty, 1201 Connecticut Ave., N.W. Washington DC 20036.

 

Oryginalna wersja artykułu znajduje się pod adresem:

http://www.rferl.org/content/Tatar_Strongmans_Departure_Boosts_Chechen_Ambitions_To_Become_Top_Muslim_Region/2161836.html

Opis konfliktu w Czeczenii na naszej stronie:

http://www.stosunkimiedzynarodowe.info/kraj,Rosja,problemy,Czeczenia

FOTO: Flickr user hadoken