Indie doświadczyły ostatnio serii wizyt najwyższych przywódców państw-stałych członków Rady Bezpieczeństwa ONZ. Premier Wielkiej Brytanii był w Indiach pod koniec lipca, a prezydent USA zawitał na początku listopada. Następnie w obecnym miesiącu doszło do wizyt prezydenta Francji i premiera Chin. W kontraście do bardzo nagłośnionej wizyty amerykańskiej, rosyjski prezydent Dmitrij Miedwiediew przyleciał do Indii 21 grudnia prawie niezauważony.

Chociaż Związek Radziecki był najbardziej oddanym sojusznikiem Indii podczas Zimnej Wojny, Indie dryfują coraz dalej od postzimnowojennej Rosji. Stoi to w ostrym kontraście ze stosunkami Indii z USA, które mocno odbiły się od negatywnych skutków testów nuklearnych Indii z 1998 roku by osiągnąć ich apogeum wraz z zawarciem w 2008 roku indyjsko-amerykańskiej cywilnej umowy nuklearnej. Jednak pomimo względnego spadku znaczenia stosunków indyjsko-rosyjskich Rosja pozostaje dla Indii największym dostawcą w sferze obronności, dostarczając Indiom prawie 70% broni.

Wizyta Miedwiediewa w Indiach rozpoczęła się od podpisania przez oba państwa 30 umów w kluczowych obszarach takich jak współpraca w cywilnej energetyce atomowej i obronność, w tym o samolocie myśliwskim V generacji mającym być wspólnie zaprojektowanym i opracowanym przez indyjską Hindustan Aeronautics Ltd i rosyjskie Sukhoi Design Bureau i Rosoboronexport. Kontrakt ten szacunkowo wart jest 295 milionów dolarów i indyjskie siły powietrzne prawdopodobnie nabędą aż 300 tych samolotów do 2030 roku.

Porozumienia o współpracy kosmicznej dadzą Indiom dostęp do Globalnego Systemu Nawigacji Satelitarnej, rosyjskiego systemu globalnego pozycjonowania satelitów. Wśród innych ważnych porozumień podpisanych podczas wizyty Miedwiediewa znalazły się porozumienie ramowe o współpracy w zakresie węglowodorów, memorandum zrozumienia (MoU) o wspólnych badaniach i rozwoju technologii reaktorów atomowych i pokojowym wykorzystaniu energii nuklearnej oraz MoU o współpracy farmaceutycznej.

Rosja jest jednym z kluczowych partnerów Indii w zakresie energii nuklearnej - wkrótce oddane do użytku mają zostać 2 zaprojektowane przez Rosjan reaktory atomowe w południowoindyjskim stanie Tamil Nadu. Gdy gospodarka Indii kwitnie, szybko rośnie jej zapotrzebowanie na energię, a energetyka jądrowa zajmuje prominentną rolę w planach Indii. Chociaż obecnie Indie produkują tylko 4500 megawatów energii jądrowej, planują zwiększyć to aż do 63 tysięcy megawatów do 2032 roku.

Miedwiediew uderzył we wszystkie właściwe nuty w kwestii członkostwa Indii w Radzie Bezpieczeństwa ONZ, mówiąc że Rosja popiera Indie jako "zasługującego na to i mocnego kandydata" do stałego miejsca. Ku radości Indusów, Rosja zgodziła się też podjąć starania o przyspieszenie wejścia Indii do Szanghajskiej Organizacji Współpracy. Jednak niewiadomą pozostaje jak na rosyjskie posunięcia zareagują Chiny, które z niechęcią odnoszą się do zabrania Indii na pokład tej organizacji i wyrażają tylko ogólnikowe poparcie dla rosnącej globalnej roli Indii. Nie dziwi zatem, że indyjski premier Manmohan Singh określił Rosję "sprawdzonym w czasie przyjacielem Indii, który stał u naszego boku w czasach naszej potrzeby w przeszłości."

Terroryzm był jednym z głównych tematów na agendzie i w swojej wspólnej deklaracji Rosja i Indie wezwały Pakistan do "szybkiego pociągnięcia do odpowiedzialności sprawców, autorów i wspólników ataków w Mumbai w listopadzie 2008 roku." Indie i Rosja także "zgodziły się, że Iran ma prawo do wykorzystania energii nuklearnej do celów pokojowych w zgodności ze swoimi zobowiązaniami międzynarodowymi", co jest gestem, który prawdopodobnie zirytuje Waszyngton.

Jednym z obszarów, w których oba państwa mogłyby znacząco poprawić stosunki jest handel, który sprowadza się do zaledwie 10 miliardów dolarów rocznie, przy skromnym celu 20 miliardów dolarów do 2015 roku. To kontrastuje z 60 miliardami dolarów handlu między Indiami a Chinami i celem 100 miliardów dolarów do 2015 roku. Jedną z barier dla handlu jest obecnie dość mała społeczność indyjska w Rosji, która liczy tylko 13 tysięcy, w porównaniu z 2,7 miliona w USA. Wpływowość społeczności indyjskiej w Rosji nijak nie może też równać się z tą w USA, która odgrywa wielką rolę w rozpędzaniu relacji indyjsko-amerykańskich. Kolejną poważną przeszkodą dla handlu jest rygorystyczny reżim wizowy Rosji. Podczas wizyty Miedwiediewa Moskwa i New Delhi podpisały porozumienie o uproszczeniu procedur wizowych dla biznesu i turystyki.

Indyjska ustawa o odpowiedzialności w cywilnej energetyce jądrowej, uchwalona przez parlament w sierpniu, także zaniepokoiła Rosję. Oba państwa nie sfinalizowały porozumienia o budowie 2 dodatkowych reaktorów w Kudankulam, częściowo z powodu rosyjskich obaw dotyczących postanowień tej ustawy, które uznają dostawców odpowiedzialnymi za wypadki nuklearne.

Nawet jeśli chodzi o kontrakty obronne, od dawna stanowiące fundament stosunków dwustronnych, Rosjanie muszą stawiać czoło ostrej konkurencji ze strony dostawców izraelskich, amerykańskich i europejskich. Indyjskie służby obronne nie są bardzo zadowolone z jakości niektórych zakupów od Rosji oraz z braku części zamiennych i opóźnień w dostawach - jak widać na przykładzie opóźnień i przekroczeń kosztów w remoncie rosyjskiego lotniskowca Admirał Gorszkow dla indyjskiej marynarki.

Co komplikuje sprawy jeszcze bardziej, obawy Indii wywołują zabiegi Rosji o względy Pakistanu. W sierpniu Miedwiediew był gospodarzem szczytu z udziałem Afganistanu, Pakistanu i Tadżykistanu w czarnomorskim Soczi, zaś w 2009 roku Rosja uchyliła swoje obiekcje wobec zakupu przez Pakistan chińskich samolotów myśliwskich JF-17, napędzanych rosyjskimi silnikami RD-93.

W przeciwieństwie do przeszłości, Rosja i Indie znalazły się też po przeciwnych stronach w kwestiach regionalnych. Na 10. spotkaniu ministrów spraw zagranicznych Rosji, Indii i Chin w Wuhan w listopadzie Rosja i Chiny zasugerowały omówienie możliwości architektury bezpieczeństwa dla regionu. Aby nie zaognić relacji z Waszyngtonem, Indie sprzeciwiły się tej propozycji. Przedmiotem obaw Rosjan mogą też być poprawiające się stosunki Indii z Japonią. W 2007 roku "Inicjatywa Czterostronna" zmierzała do połączenia sił USA, Japonii, Indii i Australii; chociaż nie ruszyła ona z miejsca, Indie wyraźnie zbliżają się do amerykańskich sojuszników w Azji, takich jak Japonia i Korea Południowa.

Rosja rozumie, że więzi indyjsko-amerykańskie będą dalej się rozwijać w kolejnych latach i że stosunki indyjsko-rosyjskie mogą nie spełnić ich potencjału. Pomimo starań Miedwiediewa o przywrócenie części ich blasku, zarówno on jak i Singh wiedzą, że czasy uprzywilejowanego partnerstwa się skończyły.

 

Rupakjyoti Borah to starszy wykładowca na Wydziale Geopolityki i Stosunków Międzynarodowych Uniwersytetu Manipal w Indiach. W 2009 roku był visiting fellow w Centrum Studiów Międzynarodowych Uniwersytetu Cambridge.

 

Copyright World Politics Review
Oryginalna wersja artykułu znajduje się pod adresem:

http://www.worldpoliticsreview.com/articles/7421/the-russia-india-partnership-loses-its-luster

FOTO: Kremlin