Usytuowany w krytycznym geopolitycznym punkcie Azji Południowo-Wschodniej, Wietnam z powodzeniem kształtuje swoje stosunki z graczami regionalnymi, a nawet globalnymi - stawiając się w dobrym położeniu do osiągnięcia sukcesu dyplomatycznego i gospodarczego. Ale czy piętą achillesową kraju nie będą uporczywe wyzwania wewnętrzne takie jak korupcja?

 

Po prawie dekadzie oszałamiającego wzrostu gospodarczego Wietnam wydawał się być u progu dołączenia do grona państw o średnim dochodzie zanim nie przyszedł globalny kryzys finansowy. Reputacja Wietnamu wciąż rośnie w kręgach międzynarodowych i regionalnych, o czym świadczą okresy jego przewodnictwa w ASEAN i Radzie Bezpieczeństwa ONZ. Chociaż partia komunistyczna wciąż dzierży realną władzę, postępy Wietnamu w zakresie gospodarki rynkowej w ostatnich 2 dekadach stanowiły siłę napędową gospodarki i otwierały kraj, stawiając go na dobrej drodze do osiągnięcia narodowego celu pełnej industrializacji do 2020 roku. Jednak wpływ kryzysu finansowego, zmiany geopolityczne w regionie, potencjalne negatywne skutki zmian klimatycznych, naruszenia praw człowieka i obawy co do wolności prasy wciąż kładą się cieniem na postępie kraju.

Geopolityczne przepychanki

Ekspansja wpływów i obecności Chin na Morzu Południowochińskim od lat 70-tych wprowadziła geopolitykę Azji Południowo-Wschodniej w stan płynności, skłaniając USA, Indie i Japonię do rewizji ich własnego położenia na tym obszarze i poszukiwania sposobów na radzenie sobie z rosnącą asertywnością Chin.

Mnóstwo jest spekulacji co do kierunku polityki międzymocarstwowej w Azji Południowo-Wschodniej. USA z pewnością pragną ponownie zaznaczyć swoją obecność na tym obszarze. Zarówno Japonia jak i Indie obecnie korzystają ze statusu mocarstw regionalnych i będą dążyć do ochrony tych pozycji. Wzajemna gra interesów między tymi 4 dużymi mocarstwami czyni z Morza Południowochińskiego, jako miejsca przebiegu tak wielu kluczowych linii żeglugi morskiej, obszar wartościowy, o znaczeniu strategicznym.

Położenie Wietnamu czyni go naturalnym punktem kontroli Morza Południowochińskiego. Zdolność tej byłej kolonii francuskiej do odgrywania pozytywnej roli na forach międzynarodowych - zwłaszcza ASEAN - i jej względna stabilność polityczna ustawiają ją w roli regionalnego lidera. Jednak geopolityczne interesy globalnych graczy aktywnych w regionie mogą w końcu zmusić Wietnam do stanięcia wyraźniej po stronie jednego z mocarstw kosztem innego, podważając niektóre z pozytywnych relacji jakie dotąd zbudowano.

Spory terytorialne zostały rozwiązane z paroma wyjątkami, w szczególności wysp Spratly, do których pretensje roszczą Chiny i kilka państw Azji Południowo-Wschodniej. Wyspy te leży na obszarze potencjalnie zasobnym w ropę naftową. Ostatnio USA wmieszały się w ten spór kiedy sekretarz stanu Hillary Clinton zasugerowała, że USA mogłyby być mediatorem w rozmowach na temat tych wysp. Chociaż wielokrotnie były one kością niezgody (czasem rozlewu krwi) między Wietnamem a Chinami, zainteresowane rządy postanowiły rozwiązać sytuację dyplomatycznie i polubownie, co odzwierciedla ogólnie pozytywne stosunki między oboma państwami.

Kontakty z innymi dużymi mocarstwami także rozwijają się pomyślnie. USA pozostają partnerem handlowym numer 1 Wietnamu, zaś Japonia jest pomocodawcą numer 1. Stosunki z Indiami są generalnie pozytywne, z ambitnymi, długoterminowymi wspólnymi strategiami obejmującymi m.in. zwiększenie handlu, wspólne programy kulturalne i edukacyjne oraz poparcie Wietnamu dla Indii jako stałego członka Rady Bezpieczeństwa ONZ.

Wewnętrzne machinacje

Chociaż wydarzenia międzynarodowe mają potencjał zaszkodzenia wzrostowi Wietnamu jako mocarstwa regionalnego, na większą uwagę wydają się zasługiwać problemy wewnętrzne takie jak wszechobecna korupcja i gospodarczy wpływ zmian klimatycznych. Korupcja pozostaje przedmiotem poważnych obaw. Próby podjęcia działań dyscyplinarnych tylko zagmatwały problem - sprawy sądowe o zarzuty korupcyjne na wysokim szczeblu okazały się być kosmetycznymi praktykami z niewielkimi rzeczywistymi konsekwencjami dla istniejących problemów systemowych. Organizacja Freedom House stwierdziła, że w niepokojącym zakresie kontrolowane są swobody akademickie, religijne i mediów. Human Rights Watch we wrześniu 2009 roku wydał obciążającą ocenę stanu praw człowieka w tym kraju i postrzeganego poziomu współpracy z ekspertami ONZ od praw człowieka, wymieniając przetrzymywanie więźniów sumienia jako jedno z najcięższych naruszeń w Wietnamie. Wstąpienie do Światowej Organizacji Handlu (WTO) w 2007 roku oznaczało wprowadzenie dalekosiężnych, całościowych praw ochrony własności intelektualnej, ale ogromne niedostatki w ich egzekwowaniu sprawiają, że piractwo DVD, oprogramowania i książek jest dużo większe niż średnia wschodnioazjatycka.

Wietnam może też stać się jedną z pierwszych poważnych ofiar zmian klimatycznych. Okresy suszy - już teraz zbyt powszechne w tym kraju - prawdopodobnie będą się wydłużać. Gdy podnosi się poziom mórz, większość delty Mekongu może znaleźć się pod wodą do 2030 roku. Uszczuplone populacje ryb - rzekomo spowodowane budową tam w górnej części Mekongu w Chinach - uderzyły w już ledwo zipiącą wiejską populację pozostającą w tyle za gospodarczym boomem. Stanowisko Chin w sprawie Mekongu, do niedawna sztywne i nieskore do współpracy, stało się dużo bardziej otwarte i konstruktywne - wystosowano nawet zaproszenia do przedstawicieli państw Azji Południowo-Wschodniej do odwiedzenia nowo zbudowanej tamy Xiaowan i starszej tamy Jing Hong.

Dobra passa gospodarcza Wietnamu była stymulowan przez siły zewnętrzne, takie jak bezpośrednie inwestycje zagraniczne (FDI), fundusze od pomocodawców i eksport, w związku z czym znaczna była wrażliwość kraju na globalny kryzys finansowy. Pomimo przyzwoitych wyników w 2007 roku, wietnamska giełda papierów wartościowych straciła prawie 70% swojej wartości w 2008 roku. Chociaż przedstawiciele rządu chętnie podkreślają sukcesy krajowych pakietów stymulacyjnych, długoterminowe perspektywy pozostają niepewne, chociaż nie krytyczne. FDI nie wyniosły się jednak z kraju i nawet niższe poziomy wzrostu Wietnamu w 2009 roku robiły wrażenie w kontekście regionalnym.

Główną geopolityczną troską tego państwa Azji Południowo-Wschodniej są stabilność i pokojowość jego najbliższego sąsiedztwa, umożliwiające rozwój. Nawet uwzględniając wpływ kryzysu finansowego niewiele stoi na jego drodze. Do chwili obecnej zrobiono wielki postęp poprzez ostrożne traktowanie drażliwych kwestii z innymi państwami, skwapliwość i asertywność w układach z globalnymi graczami poza regionem i, co szczególnie istotne, długoterminową stabilność, która nie była dana większości Azji Południowo-Wschodniej.

 

Denis Burke pracuje w mediach i komunikacji w sektorze NGO oraz studiuje i pisze na temat obecnych spraw politycznych Azji.

 

Copyright International Relations and Security Network

Oryginalna wersja artykułu znajduje się pod adresem:

http://www.isn.ethz.ch/isn/Current-Affairs/ISN-Insights/Detail?lng=en&ots627=fce62fe0-528d-4884-9cdf-283c282cf0b2&id=125808&contextid734=125808&contextid735=125802&tabid=125802

 

FOTO: Flickr user permanently scatterbrained