2010 był annus horribilis dla bezpieczeństwa wewnętrznego Turcji, jako że ataki PKK osiągnęły poziom, który uważano za dawno odeszły w przeszłość w ciągu 26-letniego konfliktu prześladującego południowo-wschodnią Turcję. Ubiegły rok podkreślił zdolność PKK do rozwijania jej umiejętności taktycznych, zaś tureckim siłom wojskowym z trudem przychodziło dotrzymanie jej kroku.

 

W zeszłym roku około 90 tureckich żołnierzy i dziesiątki cywilów zginęło w atakach przeprowadzonych przez Partiya Karkeren Kurdistan (PKK - Partia Pracujących Kurdystanu), separatystyczne ugrupowanie uznawane za organizację terrorystyczną przez Turcję, USA i UE. Bazując obecnie w górach Qandil w irackim Kurdystanie i szacunkowo licząc około 2 tysiące bojowników, PKK zastosowała różnorodne taktyki atakując siły tureckie. Wkraczając do Turcji z irackiego Kurdystanu, jej oddziały nawiązały walkę z wojskami tureckimi rozmieszczonymi w regionie południowo-wschodnim poprzez ataki na posterunki wojskowe i baraki lub zasadzki na patrole. Najkrwawszy atak PKK na wojsko miał miejsce w czerwcu w prowincji Hakkari - zginęło 10 żołnierzy tureckich. Ale PKK uderzyła też na obszary bardziej w centrum kraju, zwłaszcza Stambuł, który doświadczył 3 zamachów bombowych w zeszłym roku: w jednym z ataków w czerwcu wybuch bomby przydrożnej zabił 4 żołnierzy i cywila podróżujących autobusem.

Taktyczna ewolucja: PKK wrzuca wyższy bieg

Rzeczywiście, PKK spisywała się przerażająco dobrze w 2010 roku. Taktyczne sukcesy ugrupowania były widoczne podczas ataku pod koniec maja na bazę morską Iskenderun: położona nad Morzem Śródziemnym, około 50 kilometrów od granicy syryjskiej, baza ta znajduje się setki kilometrów z dala od tradycyjnych szlaków operacyjnych PKK. Zarówno taktyka (atak rakietowy) jak i cel (baza morska) były niespodziewane i nowe.

PKK zademonstrowała też rosnącą znajomość przygotowania i zastosowania improwizowanych ładunków wybuchowych (IEDs): co najmniej tuzin ataków IED, przeprowadzonych głównie w granicznych prowincjach Hakkari i Sirnak, zabiło 10 żołnierzy; biorąc pod uwagę rozpowszechnienie się IED w konflikcie irackim, rosnąca wiedza i zastosowanie ich przez PKK nie stanowią zaskoczenia. Przywództwo PKK wyparło się odpowiedzialności za atak IED w prowincji Hakkari, który zabił 9 cywilów we wrześniu, twierdząc że utrzymywali wówczas w mocy jednostronne zawieszenie broni. Jednak incydent ten wywołał spekulacje, że odpowiedzialni za atak byli członkami Teyrebazen Azadiya Kurdistan (TAK), równolegle działającej grupy zbrojnej sprzeciwiającej się jakiemukolwiek rozejmowi bądź dialogowi z władzami tureckimi.

Jeśli chodzi o cele, PKK podniosła stawkę atakując strategiczną infrastrukturę, taką jak rurociągi naftowe i gazowe. Pierwszy atak tego rodzaju został przeprowadzony w lipcu w południowo-wschodniej prowincji Mardin, powodując nieznaczne uszkodzenie rurociągu Kirkuk-Ceyhan, który przesyła ropę naftową z Iraku do Turcji. Kilka tygodni później rurociąg Tabriz-Ankara, który transportuje gaz ziemny z Iranu do Turcji, został zaatakowany przez PKK w prowincji Agri, co spowodowało jego zamknięcie na tydzień. Te same rurociągi zostały po raz drugi zaatakowane w sierpniu: w tym sabotażu drugiej rundy w prowincji Mardin zginęły 2 osoby, zaś atak na rurociąg gazowy w prowincji Agri zmusił władze do zamknięcia go na kilka dni.

Celem PKK mogło być rzucenie cienia na tureckie starania by zostać centrum energetycznym w ramach finansowanego przez UE projektu Nabucco. Ponadto ataki te prawdopodobnie wywołają poważne obawy o bezpieczeństwo w kontekście planów Turcji dotyczących rozwoju technologii nuklearnej i uruchomienia elektrowni atomowych na swojej ziemi.

Turecka reakcja militarna: więcej współpracy, więcej operacji

W reakcji na nasilenie ataków przez PKK Turcja dąży do zacieśnienia współpracy w dziedzinie bezpieczeństwa z innymi państwami i uzyskania od USA jak najwięcej środków wywiadowczo-obserwacyjno-rozpoznawczych (Intelligence, Surveillance and Reconnaissance - ISR). Na wielu spotkaniach dwu- i wielostronnych przedstawiciele rządu USA najwyższej rangi zaprezentowali swoje wsparcie dla tureckich wysiłków przeciwko PKK i opowiadali się za wyższym stopniem zaangażowania dyplomatycznego między Turcją a irackim Kurdystanem.

Tymczasem współpraca policyjna z państwami UE doprowadziła do kilku dużych operacji przeciwko członkom PKK działającym w państwach europejskich: w marcu policja belgijska aresztowała 30 członków ugrupowania; w lipcu policja włoska aresztowała grupę tureckich obywateli oskarżanych o prowadzenie rekrutacji dla PKK; w sierpniu duńscy prokuratorzy oskarżyli Roj TV, kurdyjskojęzyczny kanał telewizyjny nadający w kilku państwach europejskich, o bycie megafonem propagandy PKK; natomiast w grudniu kolejnych 6 członków aresztowano we Francji.

Zacieśniona współpraca w dziedzinie bezpieczeństwa jest kluczowa dla trwających operacji militarnych przeciwko PKK: tradycyjnym już schematem jest to, że po dużych atakach na wojska tureckie dochodzi do odwetowych nalotów na obiekty PKK w irackim Kurdystanie, a w kilku ostatnich latach w okresie między marcem a październikiem w południowo-wschodniej Turcji miały miejsce wspólne lądowo-powietrzne operacje wojskowe. Jednak działania wojska tureckiego z poprzednich lat nie powstrzymały PKK od przeprowadzenia w 2010 roku znacznej liczby ataków i zasadzek, stawiając znak zapytania nad skutecznością tych operacji wojskowych.

Ponownie pojawiła się też debata na temat tego, czy zatrudniać żołnierzy profesjonalnych zamiast polegania głównie na poborowych: w 2010 roku 4 brygady komandosów tureckiej armii były częścią projektu zmierzającego do przekształcenia ich w całkowicie ochotnicze, profesjonalne jednostki, zaś w lipcu rząd ogłosił uruchomienie nowego projektu z myślą o szkoleniu i wyposażeniu profesjonalnych jednostek do patrolowania granic.

Ale poprzedni rok podkreślił też trwałą, fundamentalną lukę w wyposażaniu wojska. Podczas gdy w minionych latach Turcja koncentrowała się głównie na modernizacji swoich sił powietrznych, nasilenie się starć z PKK w 2010 roku uwypukliło brak naziemnych środków wojskowych. Skuteczność ataków PKK skłoniła establishment polityczno-wojskowy do pilnego zamknięcia drugiego, nowego kontraktu na zakup 9 śmigłowców bojowych T-129 od AgustaWestland, które mają zostać dostarczone w 2012 roku. Fakt, że Turcja będzie musiała czekać ponad rok na dostarczenie swoich śmigłowców pokazuje krótkowzroczność zakupów wojskowych, zwłaszcza kiedy weźmie się pod uwagę, że w poprzednim kontrakcie z AgustaWestland, podpisanym w 2007 roku i wciąż realizowanym, porozumiano się co do sprowadzenia 50 nowych śmigłowców - ale dopiero do 2014 roku.

Żywotność i inicjatywa strategiczna PKK

PKK przeprowadziła swoje pierwsze ataki w 1984 roku: 26-letni konflikt przyniósł około 45 tysięcy ofiar śmiertelnych. Poważny cios zadano ugrupowaniu w 1999 roku, kiedy jego ścigany lider Abdullah Ocalan został schwytany po tym jak zmuszono go do opuszczenia jego schronienia w Syrii. Jednak zamieszanie wywołane Operacją Iracka Wolność w 2003 roku zapewniło PKK bezpieczne środowisko do przegrupowania i przeorganizowania: od tego czasu zdobyła ona nowy wigor i siłę - rozbudowując swoją siatkę na ziemi europejskiej, tworząc platformy nadawcze dla celów propagandowych oraz zapewniając sobie nowe środki finansowania.

W 2010 roku PKK przeprowadziła imponującą liczbę skutecznych ataków przeciwko tureckim wojskom, infrastrukturze i miastom. W szczytowym momencie swojej 8-miesięcznej kampanii PKK ogłosiła jednostronne zawieszenie broni na początku Ramadanu, następnie przedłużając je do tureckich wyborów powszechnych w 2011 roku. Było ono przeważnie szanowane przez PKK, chociaż przeprowadzono kilka ataków, a ponadto nie powstrzymało ono TAK od zaatakowania w październiku posterunku policji w Stambule.

Okres zimowy tradycyjnie przynosi przerwę w atakach PKK i obecna zima nie jest wyjątkiem. Jednak w nadchodzących miesiącach trwałość zawieszenia broni ponownie zostanie poddana testowi. Tureckie operacje wojskowe są kontynuowane, ale inicjatywa jest wciąż po stronie PKK.

 

Francesco F Milan jest doktorantem na Wydziale Badań Wojennych w King's College London.

 

Copyright International Relations and Security Network

Oryginalna wersja artykułu znajduje się pod adresem:

http://www.isn.ethz.ch/isn/Current-Affairs/ISN-Insights/Detail?lng=en&ots627=fce62fe0-528d-4884-9cdf-283c282cf0b2&id=126502&contextid734=126502&contextid735=126499&tabid=126499

 

Opis problemu separatyzmu kurdyjskiego w Turcji na naszej stronie:

http://www.stosunkimiedzynarodowe.info/kraj,Turcja,problemy,Kurdowie

 

FOTO: Flickr user jamesdale10 (inactive)