Rozgorzały w lipcu tego roku spór celny pomiędzy Serbią a Kosowem obnażył nie tylko erozję wpływów Belgradu w jego byłej prowincji, ale także pewne przesunięcia natury geopolitycznej w regionie.

Kiedy serbskie siły policyjne zjawiły się w cichej wsi Krusedol wczesnym rankiem 20 lipca i aresztowały ostatniego serbskiego uciekiniera oskarżanego o zbrodnie wojenne, zamknęły rozdział w długiej i krętej historii.

Najważniejsze pytania i odpowiedzi dotyczące aresztowania przez władze serbskie w dniu 26 maja poszukiwanego od 11 lat byłego dowódcy wojskowego Bośniackich Serbów, generała Ratko Mladicia.

Polityka „aktywnego niezaangażowania” posiada w Serbii dość długą tradycję. Jej sens wynika ze specyficznego położenia geograficznego tego państwa, które jest realnym pomostem pomiędzy Europą a Bliskim Wschodem.

Ostatnia seria przeprosin, nie ograniczająca się tylko do Serbii i Chorwacji, to szlachetny cykl, jednak czegoś wciąż brakuje na Bałkanach.

Ostatnie tygodnie pokazują, że – paradoksalnie – kwestia Kosowa wzmacnia serbskie relacje z Brukselą. Jednak sposób w jaki to nastąpiło z pewnością nie pozostanie bez wpływu na wewnętrzną scenę polityczną tego kraju oraz zwiększenie niechęci wobec byłej prowincji.

Na krótko zanim został zamordowany w marcu 2003 roku reformatorski premier Serbii Zoran Djindjić sygnalizował, że chciał rozwiązać problem Kosowa. Ale jak dotąd żaden z serbskich przywódców którzy przyszli po Djindjiciu nie miał ani wizji ani odwagi by to zrobić.

Ostatnie niepowodzenia sądowe Serbii mogą być uważane za okazję w walce nurtu liberalnego z nacjonalistycznym, ale czy prezydent Boris Tadić wykorzysta tę szansę?

Pomimo wyraźnego prozachodniego kursu Serbii, kwestia członkostwa w NATO wciąż stanowi tam temat politycznego tabu. Biorąc pod uwagę obecne nastroje społeczne, perspektywa ta jest obecnie dość iluzoryczna, nie przeszkadza to jednak działaniom, dzięki którym serbska armia powraca do dawnej świetności.

Zwrot we wzajemnych relacjach Serbii i Chorwacji nie jest z pewnością oznaką pojednania dwóch zantagonizowanych narodów. To czysto polityczna kalkulacja, która jest korzystna dla obu stron, zwłaszcza w kontekście unijnych aspiracji.

Bałkany doświadczają ostatnio fali wyrzutów sumienia i refleksji, która wskazuje na nową dynamikę sprawy pokoju i pojednania.

Czy zręczny balans między czterema najważniejszymi aktorami światowej geopolityki jest w stanie przyspieszyć realizację najważniejszego celu, jakim bez wątpienia dla Serbii pozostaje integracja z UE?

Po formalnym złożeniu aplikacji o przystąpienie do Unii Europejskiej, wielu pyta czy Serbia w końcu dostarczy Mladicia trybunałowi w Hadze, ponad 14 lat po wydaniu aktu oskarżenia o ludobójstwo i zbrodnie przeciw ludzkości.

Po latach na uboczu europejskiej sceny politycznej Serbia teraz zwraca coraz większą uwagę tak Zachodu jak i Wschodu.

Można być zaskoczonym, gdy widzi się jak zwolniona z więzienia 79-letnia Biljana Plavsić, była prezydent Republiki Serbskiej, teraz jest obwołana bohaterką przez swoich serbskich rodaków. Ale nie jest to zaskakujące dla ludzi, którzy żyją na Bałkanach.

W rok po deklaracji niepodległości Kosowa jest oczywiste, że Serbia już nie ma nic do powiedzenia w sprawach wewnętrznych Kosowa i jest teraz niczym mniej ani więcej jak tylko sąsiadem.

Serbska furia z powodu Kosowa została przekierowana, choć nie zredukowana, w produktywny dla kraju sposób przez utalentowanych polityków.

Regionalne uznanie Kosowa może być uważane za niemal ukończone po akceptacji jego państwowości przez Macedonię i Czarnogórę.

Aresztowanie po ponad 10 latach byłego przywódcy Serbów Bośniackich Radovana Karadżicia jest kolejnym, z pewnością nie ostatnim, krokiem na drodze Serbów do rozliczenia się z własną wojenną przeszłością z początku lat dziewięćdziesiątych XX wieku.

Najważniejsze pytania i odpowiedzi dotyczące aresztowania w dniu 21 lipca byłego przywódcy Bośniackich Serbów Radovana Karadzicia i mozliwych konsekwencji dla Serbii.

Wejście w życie nowej konstytucji Kosowa w dniu 15 czerwca dokonało się w atmosferze niepewności co do przyszłości kraju w obliczu prowadzenia przez Serbię dwutorowej strategii podważania niepodległości Kosowa.

Przedterminowe wybory parlamentarne w Serbii mają wyjątkową wagę, gdyż przesądzą o przyszłym kierunku rozwoju Serbii: dołączeniu do europejskiej wspólnoty bądź izolacji.

Po upadku 10-miesięcznego koalicyjnego rządu Serbii przedterminowe wybory, które odbędą się 11 maja, będą referendum na temat przyszłości kraju: nie dla UE bez Kosowa, lub silniejsza, europejska Serbia, która mogłaby zablokować asiracje unijne samego Kosowa.

Kosowo ogłasza niepodległość, Zachód reaguje ostrożnie, Prisztina jest spokojna lecz spięta, natomiast Serbowie protestują przeciw temu, co uznają za akt nielegalny, a zamieszki w Belgradzie powodują niepokój.

Podczas gdy w ten weekend spodziewane jest głosowanie parlamentu Kosowa nad jednostronną deklaracją niepodległości, Serbia przygotowuje „Plan Działania” mający powstrzymać wysiłki Albańczyków, ale szczegóły planu pozostają tajemnicą.

Zdecydowane zaangażowanie się Rosji po stronie Serbii w kwestii Kosowa nie zaskakuje, jeżeli uwzględni się tradycyjnie zażyły charakter stosunków rosyjsko-serbskich.

Za sprawą Kosowa rok 2008 będzie decydującym dla Bałkanów.

W pierwszych tygodniach 2008 roku oczekuje się zdecydowanych kroków Prisztiny, włącznie z jednostronnym ogłoszeniem niepodległości Kosowa. Konsekwencje takiego aktu zdecydowanie wykraczałyby poza region Bałkanów.

W sytuacji gdy zarówno albańskie jak i serbskie zakazane jednostki paramilitarne patrolują z bronią granice w Kosowie i Macedonii przed oficjalnym zakończeniem 10 grudnia prowadzonych przy mediacji międzynarodowej rozmów o statusie Kosowa, wznowienie konfliktu wydaje się nieuchronne.