STOSUNKI DWUSTRONNE DO LAT 90-TYCH

     Stosunki Afganistanu i Pakistanu nie układały się dobrze od samego powstania państwa pakistańskiego w 1947 roku. Afganistan był jedynym państwem, które głosowało przeciw przystąpieniu Pakistanu do ONZ i odrzucał ustaloną z Brytyjczykami w listopadzie 1893 roku graniczną linię Duranda, rozdzielającą terytoria zamieszkiwane przez pasztunów. Afganistan dążył do przesunięcia granicy z Pakistanem na rzekę Indus, popierając koncepcję samostanowienia ludności pasztuńskiej w północno-zachodniej części Pakistanu. Spór o Pasztunistan zaostrzył się za rządów Mohammeda Daouda Khana. W 1955 roku doszło do kilkumiesięcznego zamknięcia wspólnej granicy. W 1960 i 1961 roku rząd afgański, mając poparcie materialne ze strony ZSRR, próbował zbrojnie wymusić utworzenie Pasztunistanu, w związku z czym stosunki dyplomatyczne zostały zerwane 6 września 1961 roku. Ponowne zamknięcie granicy odcięło Afganistan od głównego szlaku eksportowego i spowodowało trudności gospodarcze. Dopiero rezygnacja Daouda w marcu 1963 roku pozwoliła załagodzić konflikt i przywrócić stosunki dyplomatyczne z Pakistanem w maju tego roku dzięki dobrym usługom szacha Iranu. W 1964 roku wizytę w Afganistanie złożył prezydent Pakistanu Mohammad Ayub Khan. Podczas wojny indyjsko-pakistańskiej w 1965 roku Afganistan nie opowiedział się po żadnej ze stron. Po powrocie Daouda do władzy w Afganistanie w drodze zamachu stanu w 1973 roku kwestia Pasztunistanu ponownie stała się irytantem w stosunkach dwustronnych, jednak na krótko, jako że wkrótce oba państwa zaczęło zbliżać postrzeganie ZSRR jako wspólnego zagrożenia. W rozwiązaniu kwestii granicznej przeszkodziły jednak zamachy stanu w Pakistanie w 1977 roku i w Afganistanie w 1978 roku.
     Po inwazji radzieckiej na Afganistan w grudniu 1979 roku Pakistan przez długie lata odgrywał wiodącą rolę we wspieraniu walczących przeciw Armii Czerwonej mudżahedinów pochodzących z innych państw muzułmańskich. W interesie Pakistanu było wyrzucenie ZSRR z regionu i przekształcenie Afganistanu w stosunkowo słabe państwo buforowe. W latach 80-tych na terytorium Pakistanu przybyło kilka milionów uchodźców afgańskich.
     Na początku lat 90-tych Pakistan faworyzował w Afganistanie Gulbuddina Hekmatyara, ale nie udało mu się zdobyć władzy; Pakistan równocześnie bowiem wspierał też inne ugrupowania mudżahedinów celem utrzymania i pogłębienia podziałów w Afganistanie. Od 1994 roku Pakistan był długoletnim i najwierniejszym sojusznikiem Talibów, którzy zostali wykreowani na jego terytorium i korzystali z pakistańskich obozów treningowych. Rząd Pakistanu był jednym z zaledwie trzech na świecie, które uznawały rząd Talibów i ostatnim, który postanowił zerwać z nimi stosunki dyplomatyczne i polityczne. Jednakże w obliczu nieuchronności ataku amerykańskiego na Afganistan po zamachach terrorystycznych z 11 września 2001 roku Islamabad wycofał poparcie dla fundamentalistycznego reżimu afgańskiego i opowiedział się za kampanią antyterrorystyczną, m.in. dokonując czystek w służbach wywiadowczych ISI, których szefostwo promowało utrzymanie związków z Talibami. USA uzyskały prawo do wykorzystania baz powietrznych Pakistanu w kampanii przeciw Talibom, a nawet ścigania uciekinierów z al-Qaidy na terytorium Pakistanu.

     STOSUNKI DWUSTRONNE PO OBALENIU TALIBÓW

     Obecnie Pakistan jednoznacznie popiera aktualny rząd Afganistanu prezydenta Hamida Karzai, wyraża poparcie dla stabilizacji w Afganistanie i wspiera finansowo odbudowę sąsiedniego kraju. Po obaleniu Talibów wyraźnie ożywiła się wymiana handlowa. W 2000 roku wynosiła zaledwie 169 milionów dolarów, podczas gdy w 2005 roku już 1,2 miliardów dolarów. Pakistan jest pierwszym partnerem handlowym Afganistanu. Afganistan jest państwem nie posiadającym dostępu do morza i Pakistan pełni rolę bramy dla handlu z innymi częściami świata.
     Afganistan i Pakistan dzielą granicę o długości 2430 kilometrów, przebiegającą w niezwykle trudnym terenie, w którym tradycyjnie kontrola rządu była znikoma. W ostatnich latach kwestia działalności grup zbrojnych wzdłuż wspólnej granicy stała się przyczyną nowych napięć w stosunkach Pakistanu z Afganistanem w związku z nasileniem się ataków ze strony Talibów w południowym Afganistanie w pierwszej połowie 2006 roku. Prezydent Karzai zarzucił w związku z tym Pakistanowi, że nie podejmuje on koniecznych starań, by rozbić bazy terrorystów. W maju 2006 roku Karzai ponadto wskazał na podżegające do świętej wojny przesłania, jakie dominują w szkołach religijnych Pakistanu i uznał sąsiada za główne źródło ekstremizmu w regionie. Armia pakistańska odrzucała te zarzuty i twierdziła, że operacje 80 tysięcy żołnierzy rozmieszczonych wzdłuż granicy z Afganistanem były skuteczne i przyniosły aresztowanie wielu terrorystów.
     We wrześniu 2006 roku rząd Pakistanu zawarł porozumienie pokojowe z grupami zbrojnymi działającymi w Waziristanie Północnym, zakładające wycofanie się wojsk pakistańskich w zamian za zobowiązanie się przez rebeliantów do zaprzestania ataków w Pakistanie i Afganistanie, co wywołało kolejne obawy Kabulu i Waszyngtonu, gdyż odebrano je jako przyzwolenie na obecność zagranicznych terrorystów, jeśli nie będą sprawiać kłopotów Pakistanowi. Istnienie pakistańskiego sanktuarium wydawał się potwierdzać raport ONZ z września 2007 roku, według którego 80% zamachowców-samobójców w Afganistanie zostało zwerbowanych i wytrenowanych w Pakistanie.
     Raport amerykańskiego instytutu RAND z czerwca 2008 roku ostrzegał, że jeśli nie nastąpi wyeliminowanie pakistańskiego sanktuarium Talibów koalicja międzynarodowa spotka się z „paraliżującymi długoterminowymi konsekwencjami” w wysiłkach stabilizacyjnych w Afganistanie. Wkrótce pod ostrzałem rebeliantów znalazł się biegnący przez Pakistan główny szlak zaopatrzeniowy dla wojsk ISAF w Afganistanie i w grudniu 2008 roku pakistańskie związki zawodowe kierowców ciężarówek w proteście przeciw pogarszającemu się bezpieczeństwu ogłosiły zaprzestanie dostarczania zaopatrzenia dla wojsk NATO w Afganistanie. 3 lutego 2009 roku rebelianci zdołali wysadzić 30-metrowy most koło przełęczy Khyber w północno-zachodnim Pakistanie, czasowo przerywając szlak zaopatrzeniowy dla sił w Afganistanie.
     Zarzuty o wspieranie rebelianckiej działalności Talibów w Afganistanie często dotyczą pakistańskich służb wywiadowczych ISI. W lipcu 2007 roku po porwaniu 23 Koreańczyków gubernator afgańskiej prowincji Ghazni oskarżył ISI o zorganizowanie napaści. W czerwcu 2008 roku Kabul oświadczył, że ma dowody na bezpośredni udział ISI w próbie zabójstwa prezydenta Afganistanu Hamida Karzai w kwietniu tego roku; w tym samym miesiącu Karzai zagroził wysłaniem wojsk do Pakistanu w pogoni za Talibami. Po tym jak 7 lipca 2008 roku w Kabulu doszło do krwawego zamachu bombowego na ambasadę Indii, podejrzenia znów natychmiast padły na ISI. Pakistan odrzuca tego rodzaju zarzuty i z kolei zarzuca Afganistanowi niezdolność do odcięcia Talibów od miejsc schronienia po pakistańskiej stronie granicy. Utrzymuje ponadto, że rebelianci w Afganistanie stanowią lokalny problem, nie związany bezpośrednio z Pakistanem, a wynikający z rozczarowania poczynaniami rządu.
     We wrześniu 2006 roku Karzai, prezydent Pakistanu Pervez Musharraf i prezydent USA George W. Bush spotkali się w Waszyngtonie. Mimo kiepskiej atmosfery (przywódcy nie podali sobie ręki) uzgodniono zwołanie wielkiej tradycyjnej konferencji pokojowej (tzw. jirgi) z udziałem kilkuset przywódców plemiennych i religijnych oraz delegatów rządowych pod wspólnym przewodnictwem obu państw. Odbyła się ona w sierpniu 2007 roku w Kabulu, ale niechętny temu pomysłowi Musharraf w ostatniej chwili wycofał się z udziału i przybył do Kabulu dopiero przekonany przez sekretarz stanu USA Condoleezzę Rice. Na konferencję nie zaproszono ponadto przedstawicieli Talibów, w związku z czym udziału nie wzięło wielu przedstawicieli z pakistańskich prowincji Południowy i Północny Waziristan. Rezultatem konferencji było powołanie mniejszej, 50-osobowej jirgi z udziałem przedstawicieli obu państw, mającej działać na rzecz dialogu między oboma państwami i grupami zbrojnymi; zebrała się ona w październiku 2008 roku.
     USA niezmiennie działały na rzecz złagodzenia napięć między Afganistanem a Pakistanem. 29 marca 2008 roku przedstawiciele tych 3 państw otworzyli pierwsze z 6 planowanych centrów wymiany informacji wywiadowczych wzdłuż granicy afgańsko-pakistańskiej. 6 maja 2009 toku prezydent USA Barack Obama spotkał się w Białym Domu z prezydentami Karzaim i Asifem Alim Zardarim, którzy potwierdzili wolę wspólnego zwalczania al-Qaidy i jej sojuszników. Mediatorem między Afganistanem a Pakistanem stała się też Turcja, która począwszy od kwietnia 2007 roku kilkakrotnie organizowała na swoim terytorium spotkania przywódców obu państw.

Nasze artykuły na temat stosunków Afganistan-Pakistan:

Nie pozwólmy Pakistanowi powtórzyć błędów przeszłości w Afganistanie (M.D. Nalapat, 14 marca 2010):
http://www.stosunkimiedzynarodowe.info/artykul,637,Nie_pozwolmy_Pakistanowi_powtorzyc_bledow_przeszlosci_w_Afganistanie

Aresztowania liderów afgańskich Talibów w Pakistanie – q&a (21 lutego 2010):
http://stosunkimiedzynarodowe.info/artykul,618,Aresztowania_liderow_afganskich_Talibow_w_Pakistanie_?_q_and_a

Problemy logistyczne sił międzynarodowych w Afganistanie (Tomasz Otłowski, 31 grudnia 2008):
http://www.stosunkimiedzynarodowe.info/artykul,294,Problemy_logistyczne_sil_miedzynarodowych_w_Afganistanie

Pakistan: nowa linia frontu (Paul Rogers, 21 września 2008):
http://www.stosunkimiedzynarodowe.info/artykul,208,Pakistan_nowa_linia_frontu

Rola regionalna Pakistanu po rezygnacji prezydenta Musharrafa – q&a (19 sierpnia 2008):
http://www.stosunkimiedzynarodowe.info/artykul,177,Rola_regionalna_Pakistanu_po_rezygnacji_prezydenta_Musharrafa_-_q_and_a.html

Atak na ambasadę w Kabulu podkreśla rywalizację Pakistanu i Indii (Ron Synovitz, 11 lipca 2008):
http://www.stosunkimiedzynarodowe.info/artykul,156,Atak_na_ambasade_w_Kabulu_podkresla_rywalizacje_Pakistanu_i_Indii.html

Afganistan i USA wzmagają presję na Pakistan (Radek Alf, 30 czerwca 2008):
http://www.stosunkimiedzynarodowe.info/artykul,150,Afganistan_i_USA_wzmagaja_presje_na_Pakistan.html