CHARAKTERYSTYKA KONFLIKTU

     Przyczyną wojny domowej w Algierii był narastający w drugiej połowie lat 80-tych kryzys gospodarczy wywołany gwałtownym spadkiem cen ropy naftowej i towarzyszący mu wzrost niezadowolenia społecznego, przejawiającego się strajkami i zamieszkami. Aby załagodzić nastroje rząd postanowił zliberalizować system polityczny, przeprowadzając w czerwcu 1990 roku pierwsze wielopartyjne wybory na szczeblu lokalnym. Zwyciężył w nich Islamski Front Ocalenia (FIS). 26 grudnia 1991 roku odbyła się pierwsza runda wolnych wyborów parlamantarnych, w której przygniatające zwycięstwo odniósł ponownie FIS, zdobywając 188 z 231 mandatów. 11 stycznia 1992 roku urzędu zrzekł się prezydent Chadli Bendjedid, władzę przejęło wojsko, a zaplanowana na 16 stycznia druga tura wyborów została anulowana. 9 lutego 1992 roku wprowadzono stan wyjątkowy, a 4 marca zdelegalizowano FIS, uznany za zagrożenie dla systemu demokratycznego.
     Taki obrót spraw spowodował, że liczne radykalne ugrupowania dążące do ustanowienia państwa islamskiego chwyciły za broń i Algieria pogrążyła się w krwawej wojnie domowej. Najaktywniejszymi wśród nich były Islamski Ruch Zbrojny (MIA) i Islamska Grupa Zbrojna (GIA). FIS również dysponował własnym skrzydłem zbrojnym – Islamską Armią Ocalenia (AIS), w skład którego weszli głównie bojownicy MIA. W drugiej połowie lat 90-tych bardziej radykalna GIA uległa podziałom, m.in. jeden z dowódców regionalnych Hassan Hattab utworzył we wrześniu 1998 roku Salafistyczną Grupę Nauczania i Walki (GSPC). O poparcie dla rebeliantów oskarżane były przede wszystkim Sudan i Iran.
     Początkowo konflikt miał formę potyczek między rebeliantami a siłami bezpieczeństwa, szybko jednak rebelianci zaczęli atakować urzędników, dziennikarzy i cudzoziemców. W najkrwawszym tego rodzaju zamachu w grudniu 1993 roku zamordowano 12 chorwackich i bośniackich robotników; w maju 1994 roku życie straciło 7 francuskich mnichów uprowadzonych 2 miesiące wcześniej. W drugiej połowie lat 90-tych konflikt przyjął wyjątkowo brutalne formy. Rebelianci z GIA urządzali masakry, w których ginęły dziesiątki a nawet setki cywilów. W miastach eksplodować zaczęły samochody pułapki – 30 stycznia 1995 w Algierze w takim zamachu zginęły 42 osoby, a blisko 300 zostało rannych. Siły zbrojne również dopuszczały się naruszeń praw człowieka na masową skalę. W sumie konflikt pochłonął 150-200 tysięcy ofiar śmiertelnych, a także przyniósł straty materialne szacowane na 30-35 miliardów dolarów.

WYGASZANIE KONFLIKTU PO 1999 ROKU

     Przełomem okazało się ogłoszenie zamiaru rezygnacji we wrześniu 1998 roku przez sprawującego funkcję prezydenta od stycznia 1994 roku generała Liamine Zerouala. 15 kwietnia 1999 roku przeprowadzono przyspieszone wybory prezydenckie, z których wycofali się wszyscy kandydaci oprócz popieranego przez wojsko Abdelaziza Boutefliki. Nowy prezydent natychmiast ogłosił początek procesu pojednania narodowego, w reakcji na co AIS ogłosiła 6 czerwca 1999 roku, że jednostronne zawieszenie broni ogłoszone w październiku 1997 roku będzie miało charakter trwały. 16 września 1999 roku odbyło się referendum na temat tzw. paktu harmonii obywatelskiej, przewidującego m.in. amnestię dla ekstremistów, którzy do stycznia 2000 roku zdecydowali się złożyć broń. Ta inicjatywa i podobne w następnych latach pozwoliły na demobilizację tysięcy islamskich bojowników, izolację radykalnych elementów GIA i stopniową redukcję poziomu przemocy.
     2 lipca 2003 roku z więzienia wypuszczono po 12 latach przywódców FIS Ali Belhadja i Abbasiego Madaniego, zabraniając im jednocześnie uczestnictwa w życiu politycznym. 8 kwietnia Bouteflika uzyskał reelekcję, zdobywając 83% głosów. We wrześniu 2005 roku 97% głosujących opowiedziało się za przedstawioną przez Bouteflikę kartą pokoju i pojednania narodowego, która oferuje dalszą amnestię dla rebeliantów (oprócz osób zamieszanych w masowe morderstwa), immunitet dla służb bezpieczeństwa i odszkodowania dla ofiar terroru. Na mocy karty w lutym 2006 roku ogłoszono 6-miesięczny okres amnestii dla zdawających broń rebeliantów.
     W 2006 roku roczną liczbę ataków szacowano na około 100-200, podczas gdy w 2000 roku notowano ich jeszcze 2 tysiące. Najgroźniejszą obecnie spośród grup rebelianckich jest GSPC, która otwarcie przyznaje się do związków z al-Qaidą od 2003 roku. GSPC uważana jest za zdezorganizowaną skutecznymi ofensywami sił rządowych ale nie rozbitą całkowicie – w górach Kabylie na wschód od stolicy kraju nadal przebywa kilkuset rebeliantów, którzy aktualnie utrzymują się przeważnie z działalności przestępczej, np. porwań dla okupu. Salafiści działają też w regionie pustynnym, czego przykładem była głośna akcja porwania 32 europejskich turystów w marcu 2003 roku na której zarobili kilka milionów euro okupu. Salafiści mogą odgrywać rolę regionalnego destabilizatora sytuacji jako że są w stanie przenikać do państw sąsiednich, np. w 2005 roku zaatakowali koszary wojskowe w Mauretanii.
     W styczniu 2007 roku GSPC przybrała nazwę al-Qaida w Islamskim Maghrebie i nasiliła ataki, przyjmując formy działania typowe dla innych komórek al-Qaidy. 13 lutego 2007 roku przed posterunkami policji w regionie Kabylie wybuchło 7 samochodów-pułapek; zginęło 6 osób. 11 kwietnia 2007 roku przed biurem premiera Algierii i jednym z posterunków policji w Algierze doszło do dwóch zamachów samobójczych z użyciem samochodów pułapek; zginęło 30 osób, a ponad 200 zostało rannych. 6 września 2007 roku w zamachu samobójczym w mieście Batna tuż przed wizytą prezydenta Abdelaziza Boutefliki zginęły 22 osoby, a ponad 100 zostało rannych. Dwa dni później zamachowiec-samobójca kierujący ciężarówką zaatakował baraki wojskowe w porcie Dellys, zabijając 30 osób.