Stosunki między Arabią Saudyjską a Iranem, reprezentującymi czołowe ośrodki dwóch głównych odłamów islamu, sunnizmu i szyizmu, były skomplikowane jeszcze przed zwycięstwem rewolucji islamskiej w Iranie w 1979 roku. Rijad obawiał się, że Iran zmierza do zdobycia dominującej pozycji w regionie Zatoki Perskiej, podtrzymując roszczenia do Bahrajnu przed uzyskaniem niepodległości przez to państwo w 1971 roku, szybko modernizując siły zbrojne i zajmując w listopadzie 1971 roku wyspy Abu Musa, Mały Tunb i Duży Tunb. Jednakże Iran i Arabię Saudyjską zbliżała opozycja wobec komunizmu i dążeń ZSRR do zwiększenia wpływu na Bliskim Wschodzie oraz do arabskiego nacjonalizmu promowanego przez prezydenta Egiptu Gamala Abdela Nasera. W październiku 1968 roku udało się rozwiązać spór o wyspy Farsi i Arabi – pierwsza z nich przypadła Iranowi, druga – Arabii Saudyjskiej. W tym samym roku szach Mohammed Reza Pahlavi złożył wizytę w Arabii Saudyjskiej; dwa lata wcześniej król Fajsal odwiedził Iran.
Rewolucja islamska w Iranie w 1979 roku przyniosła załamanie się stosunków saudyjsko-irańskich. W wojnie iracko-irańskiej w latach 1980-88 Rijad aktywnie wspierał Irak, jako że „eksport rewolucji” zaczął się jawić jako główne zagrożenie dla bezpieczeństwa i stabilności Arabii Saudyjskiej. Iran obrał Arabię Saudyjską za główny cel swojej propagandy, wzywając do obalenia „skorumpowanej” dynastii Saudów i organizował niepokoje w Mekce w okresie hadż: 31 lipca 1987 roku doszło do starć między irańskimi pielgrzymami a saudyjskimi służbami bezpieczeństwa, w których zginęły 402 osoby, w tym 275 Irańczyków. W rezultacie tego incydentu w Iranie doszło do masowych demonstracji antysaudyjskich i ataku na saudyjską ambasadę w Teheranie. Arabia Saudyjska zerwała stosunki dyplomatyczne z Iranem w kwietniu 1988 roku, zarzucając Teheranowi sponsorowanie terroryzmu. Przywrócono je w marcu 1991 roku po Wojnie w Zatoce. Jednak po zamachu terrorystycznym w czerwcu 1996 roku w Khobarze Arabia Saudyjska znów wskazała na Iran jako pośredniego sprawcę zamachu.
Stosunki dwustronne poprawiły się w drugiej połowie lat 90-tych, zwłaszcza po wybraniu Mohammada Chatamiego na prezydenta Iranu w maju 1997 roku, chociaż symptomy odwilży pojawiły się już nieco wcześniej, gdy w marcu 1997 roku na nadzwyczajnym szczycie Organizacji Konferencji Islamskiej (OIC) w Pakistanie doszło do spotkania irańskiego prezydenta Ali Akbara Hashemiego Rafsanjaniego z koronowanym księciem i faktycznym władcą Arabii Saudyjskiej, Abdullahem; był to pierwszy na tak wysokim szczeblu kontakt saudyjsko-irański po 1979 roku, Abdullah zaprosił wówczas Rafsanjaniego do odwiedzenia Arabii Saudyjskiej. Umiarkowana polityka zagraniczna Chatamiego, obejmująca też próby poprawienia relacji z USA, sprzyjała rozwojowi więzi irańsko-saudyjskich. W grudniu 1997 roku książę Abdullah wziął udział w szczycie OIC w Teheranie, oznaczającym koniec izolacji Iranu w świecie islamu; w lutym-marcu 1998 roku doszło do oczekiwanej wizyty w Arabii Saudyjskiej Rafsanjaniego, teraz eks-prezydenta, ale wciąż prominentnego przedstawiciela władz irańskich. W maju 1999 roku Chatami złożył pierwszą oficjalną wizytę przywódcy irańskiego w Arabii Saudyjskiej od szacha Mohammeda Rezy Pahlawiego w kwietniu 1975 roku; w tym samym miesiącu w Iranie przebywał minister obrony Arabii Saudyjskiej, książę Sultan. W kwietniu 2001 roku ministrowie spraw zagranicznych Iranu i Arabii Saudyjskiej podpisali nawet w Teheranie porozumienie o współpracy w zakresie bezpieczeństwa, obejmujące takie obszary współpracy jak przestępczość zorganizowana, terroryzm i przemyt narkotyków.
Wybór na prezydenta Iranu Mahmuda Ahmadinejada w 2005 roku spowodował pogorszenie stosunków saudyjsko-irańskich, jako że Rijad nie akceptuje prezentowanej przez irańską głowę państwa wybitnie konfrontacyjnej, antyzachodniej postawy. Ponadto w ostatnich latach coraz bardziej uwidacznia się regionalna rywalizacja między Arabią Saudyjską a Iranem, przejawiająca się najwyraźniej w Libanie, Iraku i Palestynie. W tych trzech niestabilnych państwach Rijad i Teheran odgrywają kluczowe role, udzielając poparcia przeciwstawnym ugrupowaniom: w Libanie Iran jest głównym sprzymierzeńcem radykalnego Hezbollahu, podczas gdy Arabia Saudyjska popierała prozachodni rząd Fuada Siniory, do którego obalenia dążył Hezbollah, co w maju 2008 roku wywołało nawet krwawe starcia uliczne i oskarżenia ze strony Rijadu o popieranie przez Teheran „zamachu stanu.” W Iraku Iran utrzymuje bardzo bliskie kontakty z szyickimi partiami politycznymi, zaś Arabia Saudyjska sprzyja sunnitom; natomiast w Palestynie Teheran wspiera władający od 2006 roku Strefą Gazy radykalny Hamas, zaś Rijad - rywalizujący z nim Fatah. Arabia Saudyjska jest mocno zaniepokojona wzrostem wpływu Iranu w regionie Bliskiego Wschodu i podejrzewa, podobnie jak USA, Izrael i wiele państw europejskich, że program nuklearny Iranu jest przykrywką do produkcji broni jądrowej. Irak, w którym Iran posiada być może największe wpływy z wszystkich państw regionu, jest przedmiotem dużych obaw Rijadu ze względu na długą granicę saudyjsko-iracką i możliwość szybkiego rozprzestrzenienia się napięć, zwłaszcza gdyby doszło do konfrontacji militarnej między USA i Iranem i nieuchronnego odwetu irańskiego przeciw interesom amerykańskim na obszarze Zatoki Perskiej.
Mimo tego na początku 2007 roku doszło do intensyfikacji saudyjsko-irańskich kontaktów dyplomatycznych. Dwukrotnie w Arabii Saudyjskiej składał wizyty Ali Larijani, sekretarz Rady Bezpieczeństwa Narodowego; na początku marca doszło do spotkania w Rijadzie prezydenta Ahmadinejada z królem Abdullahem. Rozmowy te dotyczyły głównie przeciągającego się kryzysu politycznego w Libanie oraz konfliktu szyicko-sunnickiego w Iraku, ale nie przyniosły widocznych efektów. 12 grudnia 2007 roku ogłoszono, że król Arabii Saudyjskiej po raz pierwszy w historii zaprosił prezydenta Iranu do uczestnictwa w pielgrzymce hadż do Mekki i 5 dni później Ahmadinejad przybył do Medyny by jako pierwszy przywódca irański wziąć udział w hadż. Te kontakty dyplomatyczne nie zmieniają jednak faktu, że Iran jest postrzegany przez Arabię Saudyjską za zagrożenie numer jeden, i to zagrożenie rosnące, dla bezpieczeństwa narodowego.
Nasze artykuły na temat stosunków Arabia Saudyjska-Iran:
Iran vs Arabia Saudyjska. Zaostrzenie geopolitycznej rywalizacji (Tomasz Otłowski, 30 listopada 2009):
http://stosunkimiedzynarodowe.info/artykul,546,Iran_vs_Arabia_Saudyjska_Zaostrzenie_geopolitycznej_rywalizacji
Arabia Saudyjska i Iran ścierają się w Jemenie (Frida Ghitis, 29 listopada 2009):
http://www.stosunkimiedzynarodowe.info/artykul,544,Arabia_Saudyjska_i_Iran_scieraja_sie_w_Jemenie
Arabia Saudyjska-Iran: konfrontacja wokół Iranu (RFE/RL, 16 maja 2008):
http://www.stosunkimiedzynarodowe.info/artykul,128,Arabia_Saudyjska-Iran_konfrontacja_wokol_Libanu.html
