STOSUNKI BIRMY Z CHINAMI DO KOŃCA LAT 80-TYCH

     Na początku istnienia jako niepodległe państwo Birma utrzymywała poprawne stosunki z Chinami. Birma jako pierwsze państwo niekomunistyczne uznała ChRL 17 grudnia 1949 roku. Rząd birmański demonstrował swoją opozycję wobec działalności oddziałów Kuomintangu w niedostępnym północno-wschodnim terytorium Shan przy granicy z Chinami, podejmując akcje zaczepne i interweniując w Zgromadzeniu Ogólnym ONZ, które 22 kwietnia 1953 roku nakazało złożenie broni przez oddziały Kuomintangu. Mimo iż w rzeczywistości do tego nie doszło, ChRL postanowiła w zamian nie popierać Komunistycznej Partii Birmy (KPB).
     22 kwietnia 1954 roku podpisano pierwsze porozumienie handlowe. 29 czerwca 1954 roku na zakończenie wizyty chińskiego premiera Zhou Enlaia w Birmie wydano wspólne oświadczenie uznające 5 zasad pokojowego współistnienia za podstawę stosunków dwustronnych. Ponadto Zhou wyraził gotowość do rozwiązania kwestii historycznych. W rezultacie 28 stycznia 1960 roku w Pekinie Zhou i birmański generał Ne Win podpisali wstępne porozumienie graniczne oraz traktat o przyjaźni i nieagresji, zaś 1 października 1960 roku podczas wizyty premiera Birmy U Nu podpisano w Pekinie korzystny dla Birmy traktat graniczny. W styczniu 1961 roku Zhou odwiedził Birmę i podpisał porozumienie o współpracy gospodarczej, przewidujące pomoc chińską dla Birmy. Następnie wojska chińskie i birmańskie przeprowadziły wspólną operację militarną przeciw niedobitkom Kuomintangu w birmańskim stanie Shan. W sporze granicznym między Indiami a Chinami, który doprowadził do wojny w 1962 roku, Birma opowiadała się po stronie Chin.
     Zamach stanu generała Ne Wina w Birmie 2 marca 1962 roku, a zwłaszcza wybuch Rewolucji Kulturalnej w ChRL w 1966 roku spowodowały pogorszenie się stosunków dwustronnych. Pekin zaczął udzielać wsparcia KPB, której większość członków zbiegła do południowych Chin, a także zachęcał ludność chińską w Birmie do publicznego propagowania idei Mao Zedonga. Pod koniec czerwca 1967 roku doszło do ataku na ambasadę Chin w Rangunie oraz chińską ludność i przedsiębiorstwa. W związku z tym władze chińskie wzmogły retoryczną kampanię przeciw Birmie i rządzącej juncie, a także umożliwiły KPB podjęcie operacji zbrojnej w północno-wschodniej Birmie w styczniu 1968 roku. Dopiero gdy Rewolucja Kulturalna weszła w schyłkowy okres, w sierpniu 1971 roku doszło do pojednawczej wizyty Ne Wina w Pekinie, po której Pekin ograniczył wsparcie dla KPB. 25 października 1971 roku Birma głosowała w Zgromadzeniu Ogólnym ONZ za uznaniem ChRL za przedstawiciela Chin w ONZ.
     Ne Win złożył kolejną wizytę w ChRL w listopadzie 1975 roku, ale zasadniczo lepszy okres w stosunkach dwustronnych przyszedł dopiero po śmierci Mao w 1976 roku i dojściu do władzy reformatorskiej ekipy rządzącej. W styczniu 1978 roku wizytę w Birmie złożył wicepremier ChRL Deng Xiaoping, faktycznie nowy człowiek nr 1 w Chinach. Rząd Birmy podjął wówczas szereg prochińskich kroków w polityce zagranicznej – w listopadzie 1977 roku Ne Win odwiedził Kambodżę, gdzie władzę sprawowali izolowani na arenie międzynarodowej Czerwoni Khmerowie. Podczas szczytu Ruchu Państw Niezaangażowanych (NAM) w Hawanie we wrześniu 1979 roku Birma wystąpiła z ruchu protestując przeciw próbom uznania ZSRR za sojusznika NAM. W lipcu 1979 roku zawarto nowe porozumienie o współpracy gospodarczej. W tym okresie Pekin wycofał całkowicie wsparcie dla KPB. Dzięki tym krokom stosunki birmańsko-chińskie zostały pod koniec lat 70-tych w pełni znormalizowane.
     W latach 80-tych stosunki dwustronne rozwijały się bezproblemowo. Ne Win odwiedzał Pekin w październiku 1980 roku i w maju 1985 roku, zaś w marcu 1985 roku do Birmy przybył prezydent ChRL Li Xiannian. Po rezygnacji Ne Wina i przejęciu władzy przez Państwową Radę Prawa i Przywrócenia Porządku (SLORC) w 1988 roku Chiny jako pierwsze uznały nowe władze. Podczas konfrontacji wojska z opozycją w sierpniu 1988 roku chińska prowincja Yunnan i Birma podpisały ważne porozumienie o handlu transgranicznym. Ponieważ wkrótce wojsko birmańskie zdołało rozbić KPB i przejąć kontrolę nad większością obszarów granicznych, handel dwustronny zaczął szybko kwitnąć. Przełomowym wydarzeniem, obrazującym specjalne znaczenie stosunków Birmy z Chinami była 12-dniowa wizyta w październiku 1989 roku 24-osobowej birmańskiej delegacji wojskowej na czele z wiceprzewodniczącym SLORC generałem Thanem Shwe, podczas której przypuszczalnie zawarto wielki kontrakt zbrojeniowy. 10 sierpnia 1990 roku do Yangonu dotarł pierwszy transport chińskiej broni dla Myanmaru.

WSPÓŁCZESNE STOSUNKI BIRMAŃSKO-CHIŃSKIE

     W kolejnych latach Chiny zdobyły ogromne wpływy w Myanmarze, wykorzystując izolację międzynarodową tego państwa. Chiny stały się głównym partnerem handlowym Birmy oraz największym dostawcą broni, udzielają też znacznej pomocy gospodarczej. Pekin konsekwentnie uchyla się od poruszania kwestii represjonowania opozycji, uznając to za wewnętrzną sprawę Birmy. Wagę bliskich związków z sąsiadem z północy podkreślały liczne wizyty birmańskich generałów w latach 90-tych, m.in. przewodniczącego SLORC Saw Maunga w sierpniu 1991 roku, a później przewodniczącego Państwowej rady Pokoju i Rozwoju (SPDC) Thana Shwe w styczniu 1996 roku. Pod koniec grudnia 1994 roku w Myanmarze przebywał premier ChRL Li Peng. 50-lecie stosunków dyplomatycznych w 2000 roku uczczono wizytami wiceprzewodniczącego SPDC Maunga Aye w Chinach, a następnie wiceprezydenta ChRL Hu Jintao w Myanmarze. W grudniu 2001 roku wizytę w Myanmarze złożył prezydent ChRL Jiang Zemin, w styczniu 2003 roku z rewizytą do Chin udał się Than Shwe.
     Szybko rosną dwustronne powiązania handlowe. W 2003 roku obroty handlowe przekroczyły miliard dolarów: Myanmar zaimportował chińskie towary warte 900 milionów dolarów, zaś wyeksportował dobra o wartości 170 milionów dolarów. W 2006 roku wartość wymiany handlowej wzrosła już do 1,4 miliarda dolarów. Chiny i Myanmar są ponadto powiązane regionalnymi organizacjami współpracy gospodarczej: Większym Podregionem Mekongu (GMS, założony w 1992 roku) i forum Bangladesz-Chiny-Indie-Myanmar (BCIM, założone w 1999 roku). Pekin sprzedał też Myanmarowi duże ilości broni po niskich cenach (m.in. czołgi, wozy opancerzone i samoloty myśliwskie) oraz pomógł zmodyfikować porty nad Oceanem Indyjskim i inną infrastrukturę Myanmaru.
     W zamian za pomoc dla władz wojskowych Myanmaru Pekin uzyskał gwarancję poparcia Myanmaru we wszystkich najważniejszych sprawach na arenie międz. oraz ważny ze względów strategicznych dostęp do Oceanu Indyjskiego. Istnieją plany budowy rurociągu naftowego z Zatoki Bengalskiej do prowincji Yunnan, który pozwoliłby na transport bliskowchodniego surowca z pominięciem podatnej na piractwo i terroryzm oraz łatwej do zablokowania w przypadku kryzysu międzynarodowego Cieśniny Malakka. Wiele organizacji pozarządowych zarzuca Chinom rabunkową eksploatację zasobów naturalnych Myanmaru, np. według danych Global Witness na rok 2005 roku rocznie do Chin trafiało drewno z Myanmaru o wartości aż 350 milionów dolarów, z czego 95% było eksportowane nielegalnie.
     12 stycznia 2007 roku Chiny wraz z Rosją uniemożliwiły przyjęcie przez Radę Bezpieczeństwa ONZ rezolucji krytykującej nieprzestrzeganie praw człowieka i represje polityczne w Myanmarze, argumentując że problemy Myanmaru nie stanowią zagrożenia dla żadnego z państw sąsiednich i w związku z tym nie powinny być podnoszone przez RB ONZ. Chiny podtrzymały swoją zasadę nieingerencji w sprawy wewnętrzne gdy we wrześniu 2007 roku w Myanmarze doszło do wielkich protestów prodemokratycznych. Pekin zablokował wówczas przyjęcie przez RB ONZ rezolucji krytycznej wobec rządu Myanmaru. Według niektórych ekspertów Chiny jednak dyskretnie utrzymują kontakty z opozycją birmańską, pragnąc zabezpieczyć swoje wpływy w przypadku coraz bardziej prawdopodobnego upadku junty.