|
Ostatnio uaktualnione: 2009-06-28 23:02:03 chronologia 1906, 5 sierpnia - Pod presją protestów społecznych szach Iranu Mozafar o-Din Shah wydaje dekret w sprawie utworzenia majlis (parlamentu), pierwszego wybieralnego zgromadzenia na Bliskim Wschodzie
1921, 21 lutego – Wsparty przez Brytyjczyków dowódca wojskowy Reza Chan dokonuje zamachu stanu w Iranie, zostając szefem sił zbrojnych
1925, 12 grudnia – Majlis ogłasza Rezę Chana szachem Persji, pierwszym monarchą z dynastii Pahlawich
1935, 21 marca - Reza Szach Pahlawi wydaje dekret oficjalnie zmieniający nazwę kraju z Persji na Iran
1941, 25 sierpnia - Wojska brytyjskie i radzieckie wkraczają do Iranu w rezultacie odmowy przez Rezę Szacha ukrócenia infiltracji niemieckiej
1941, 16 września - Mohammad Reza Pahlawi zostaje szachem Iranu wskutek abdykacji swojego ojca
1943, 28 listopada-1 grudnia – W Teheranie odbywa się pierwsza konferencja tzw. „wielkiej trójki” – przywódców ZSRR, USA i Wielkiej Brytanii
1951, 7 marca - Premier Iranu Ali Razmara zostaje zamordowany w Teheranie przez członka radykalnej organizacji islamskiej
1951, 28 kwietnia – Mohammed Mossadek zostaje premierem Iranu i od razu nacjonalizuje Anglo-Iranian Oil Company
1952, 22 października - Iran zrywa stosunki dyplomatyczne z Wielką Brytanią w związku ze sporem o Anglo-Iranian Oil Company
1953, 19 sierpnia - Amerykańska CIA i brytyjska MI6 aranżują obalenie premiera Mossadeka przez wojskowych, co umożliwia powrót szacha do kraju po kilku dniach absencji
1955, 3 listopada - Iran przystępuje do paktu bagdadzkiego, zawartego 24 lutego przez Iran i Turcję
1960, 14 września – Iran i 4 innych czołowych producentów ropy naftowej zakłada Organizację Państw Eksportujących Ropę Naftową (OPEC)
1963, 26 stycznia - W referendum w Iranie poparty zostaje projekt szerokich reform modernizacyjnych, tzw. „biała rewolucja”
1963, 5 czerwca - Aresztowany zostaje przywódca duchowy szyickich fundamentalistów ajatollah Ruhollah Chomeini; jego zwolennicy wszczynają rozruchy, które zostają brutalnie zdławione przez władze
1964, 4 listopada - Chomeini zostaje wydalony z Iranu
1965, 21 stycznia – W Teheranie śmiertelnie postrzelony zostaje premier Iranu Hassan Ali Mansur; kolejnym szefem rządu zostanie Abbas Howeida
1975, 6 marca – Iran i Irak zawierają w Algierze porozumienie w sprawie uregulowania sporu granicznego i zaprzestania irańskiego poparcia dla rebelii kurdyjskiej w Iraku
1978, 9 stycznia - Brutalnie zdławiony protest zwolenników ajatollaha Chomeiniego w mieście Qom daje początek rewolucji islamskiej w Iranie
1978, 8 września – W Teheranie i innych miastach irańskich wprowadzony zostaje stan wojenny; w stolicy dochodzi do masakry demonstrantów (tzw. czarny piątek)
1979, 16 stycznia - W obliczu narastających niepokojów społecznych szach opuszcza Iran, udając się na emigrację
1979, 1 lutego - Chomeini triumfalnie powraca do Iranu po 15 latach wygnania, witany na ulicach Teheranu przez kilkumilionowy tłum
1979, 11 lutego - Siły lojalne wobec Chomeiniego ostatecznie triumfują w Iranie, gdy rezygnację składa premier Shapour Bachtiar
1979, 30-31 marca - Ponad 98% głosujących w referendum popiera utworzenie republiki islamskiej w Iranie, która zostaje ogłoszona 1 kwietnia
1979, 4 listopada – Irańscy studenci zajmują ambasadę USA w Teheranie, biorąc 90 zakładników i żądając wydania szacha Rezy Pahlawiego
1979, 2 grudnia - Iran przyjmuje w referendum narodowym konstytucję dającą władzę absolutną przywódcy rewolucji islamskiej ajatollahowi Chomeiniemu
1980, 4 lutego - Abolhassan Bani-Sadr zostaje zaprzysiężony na pierwszego prezydenta Iranu
1980, 7 kwietnia - USA zrywają stosunki dyplomatyczne z Iranem
1980, 24 kwietnia - Armia amerykańska podejmuje nieudaną, kompromitującą próbę odbicia 53 zakładników z ambasady w Teheranie: po zderzeniu śmigłowca z samolotem transportowym podczas burzy piaskowej ginie 8 żołnierzy
1980, 27 lipca - Były szach Reza Pahlawi umiera w Kairze
1980, 22 września – Armia iracka dokonuje agresji na Iran, rozpoczynając 8-letnią wojnę między oboma państwami
1981, 20 stycznia – Iran zwalnia 52 amerykańskich zakładników przetrzymywanych przez 444 dni
1981, 30 sierpnia - W zamachu bombowym w Teheranie giną prezydent Iranu Mohammad Ali Rajai i premier Mohammad Javad Bahonar
1986, 3 listopada – Wyjście na jaw tajnej sprzedaży broni do Iranu przez USA w celu uzyskania funduszy dla antykomunistycznej partyzantki w Nikaragui daje początek wielkiemu skandalowi „Iran-Contra”
1988, 3 lipca - Amerykański krążownik USS Vincennes omyłkowo zestrzeliwuje nad Cieśniną Ormuz irański samolot pasażerski; ginie wszystkie 290 osób na pokładzie
1988, 20 sierpnia - Zawieszenie broni kończy 8-letnią wojnę iracko-irańską
1989, 14 lutego – Chomeini wydaje fatwę wzywającą muzułmanów do zabicia Brytyjczyka Salmana Rushdiego, autora rzekomo zniesławiających islam „Szatańskich Wersetów”
1989, 7 marca - Iran zrywa stosunki dyplomatyczne z Wielką Brytanią, zarzucając Londynowi tolerowanie znieważania islamu po publikacji książki Rushdiego
1989, 3 czerwca – Śmierć ajatollaha Chomeiniego; jego następcą zostaje dotychczasowy prezydent Ali Chamenei
1989, 28 lipca – Ali Akbar Hashemi Rafsanjani zwycięża w wyborach prezydenckich w Iranie
1990, 10 września - Irak i Iran przywracają stosunki dyplomatyczne
1990, 27 września - Iran i Wielka Brytania przywracają stosunki dyplomatyczne
1993, 11 czerwca - Rafsanjani uzyskuje reelekcję w wyborach prezydenckich w Iranie
1997, 23 maja - Uznawany za przedstawiciela reformatorów Mohammad Chatami zwycięża w wyborach prezydenckich w Iranie
1999, 7 lipca – Delegalizacja proreformatorskiej gazety Salam wywołuje najpoważniejsze od 1979 roku, kilkudniowe zamieszki
2000, 18 lutego - Reformatorzy bliscy Chatamiemu zwyciężają w wyborach parlamentarnych w Iranie, zdobywając ponad połowę z 290 mandatów
2001, 8 czerwca - Chatami ponownie zwycięża w wyborach prezydenckich w Iranie
2002, 29 stycznia - Prezydent USA George W. Bush nazywa Iran, Irak i Koreę Północną "osią zła"
2002, 14 sierpnia – Opozycyjna Narodowa Rada Oporu Iranu (NCRI) ujawnia istnienie dwóch nieznanych wcześniej obiektów nuklearnych w Iranie, wywołując międzynarodową debatę na temat programu nuklearnego Iranu
2003, 11 lipca – Śmierć urodzonej w Iranie kanadyjskiej fotodziennikarki Zahry Kazemi w szpitalu wojskowym w Iranie wywołuje skandal międzynarodowy
2003, 10 października - Działaczka na rzecz praw człowieka Shirin Ebadi jako pierwsza osoba z Iranu uzyskuje Pokojową Nagrodę Nobla
2003, 26 grudnia – Około 30 tysięcy osób ginie w trzęsieniu ziemi w starożytnym mieście Bam
2004, 20 lutego – Konserwatyści zwyciężają w wyborach parlamentarnych w Iranie
2005, 24 czerwca – Ultrakonserwatywny burmistrz Teheranu Mahmud Ahmadinejad zwycięża w drugiej turze wyborów prezydenckich w Iranie, pokonując Rafsanjaniego
2005, 26 października - Ahmadinejad mówi na konferencji w Teheranie, że „Izrael musi być wymazany z mapy”
2006, 10 stycznia - Iran po dwuletniej przerwie wznawia program wzbogacania uranu, usuwając plomby Międzynarodowej Agencji Energii Atomowej (IAEA) w zakładzie Natanz
2006, 11 kwietnia - Ahmadinejad ogłasza, że Iran opanował technikę wzbogacania uranu i dołączył do państw posiadających technologię nuklearną
2006, 23 grudnia - Rada Bezpieczeństwa ONZ uchwala w rezolucji nr 1737 pierwsze sankcje przeciw Iranowi w związku z programem nuklearnym tego kraju
2007, 24 marca - RB ONZ uchwala rezolucję nr 1747, zacieśniającą sankcje wobec Iranu
2007, 28 maja - Ambasadorzy USA i Iranu przeprowadzają w Bagdadzie rozmowy w sprawie sytuacji w Iraku, będące pierwszymi oficjalnymi bezpośrednimi rozmowami dwustronnymi po 1980 roku
2007, 16 października - Prezydent Władimir Putin jako pierwszy przywódca rosyjski od konferencji teherańskiej w 1943 roku przybywa do Iranu z oficjalną wizytą
2008, 2 marca - Ahmadinejad jako pierwszy w historii prezydent Iranu składa wizytę w Iraku
2008, 3 marca - RB ONZ w rezolucji nr 1803 nakłada na Iran trzecią serię sankcji
2008, 14 marca – Konserwatyści ponownie zwyciężają w wyborach parlamentarnych w Iranie
2008, 12 kwietnia - 12 osób ginie w zamachu bombowym w mieście Shiraz
2009, 2 lutego - Iran wystrzeliwuje na orbitę okołoziemską pierwszego satelitę telekomunikacyjnego własnej produkcji o nazwie Omid (Nadzieja)
2009, 25 lutego - Rosja i Iran przeprowadzają wstępny test wspólnie zbudowanej elektrowni atomowej w Bushehr
2009, 28 maja - 25 osób ginie w wybuchu bomby w meczecie w Zahedan w południowo-wschodnim Iranie
2009, 12 czerwca - Ahmadinejad zwycięża w wyborach prezydenckich w Iranie; w Teheranie dochodzi do kilkudniowych poważnych protestów zwolenników pokonanego Mira Hosseina Mousaviego
|