PALESTYNA DO 1939 ROKU
Idea powstania państwa żydowskiego pojawiła się pod koniec XIX wieku. Dzięki staraniom zaniepokojonego europejskim antysemityzmem dziennikarza Teodora Herzla
w sierpniu 1897 roku w Bazylei doszło do I Kongresu Syjonistycznego i powołania Światowej Organizacji Syjonistycznej, zmierzającej do ustanowienia siedziby narodowej dla ludności żydowskiej. Wśród proponowanych lokalizacji osadnictwa żydowskiego znajdowały się m.in. Cypr i Afryka Wschodnia, jednak przeważyła koncepcja Palestyny, znajdującej się wówczas nadal pod panowaniem tureckim. Rozpoczęła się imigracja Żydów do Palestyny, aczkolwiek początkowo w skromnym wymiarze – w 1914 roku w Palestynie mieszkało jedynie 60 tysięcy Żydów, podczas gdy populacja arabska wynosiła około 680 tysięcy.
Przełomowym wydarzeniem była deklaracja ministra spraw zagranicznych Wielkiej Brytanii (najpożniejszego mocarstwa na Bliskim Wschodzie po upadku imperium tureckiego podczas I wojny światowej) Arthura Jamesa Balfoura z 2 listopada 1917 roku, iż „rząd JKM odnosi się przychylnie do ustanowienia w Palestynie siedziby narodowej dla narodu żydowskiego”, przy czym prawa ludności mieszkającej na tym terytorium miały zostać zachowane. Decyzją Ligi Narodów w 1920 roku terytoria na zachód i na wschód od rzeki Jordan (Palestyna i Transjordania) stały się terytoriami mandatowymi administrowanymi przez Wielką Brytanię.
Imigracja żydowska do Palestyny zaczęła nabierać tempa, co szybko zaogniło stosunki z Arabami i doprowadziło do wielu krwawych starć. zwłaszcza w sierpniu 1929 roku pod Ścianą Płaczu w Jerozolimie, które rozprzestrzeniły się na wiele innych miast Palestyny.
Napływ ludności żydowskiej do Palestyny wzmógł się jeszcze bardziej po dojściu Adolfa Hitlera do władzy w Niemczech: w 1935 roku Żydzi stanowili już 25% mieszkańców Palestyny (380 tysięcy spośród 1,3 miliona całkowitej populacji). W 1936 roku doszło do wybuchu powstania Arabów, co skłoniło Brytyjczyków do powołania królewskiej komisji śledczej pod przewodnictwem lorda Williama Roberta Wellesleya Peela. Raport komisji wydany w 1937 roku stwierdzał, że utrzymanie mandatu w Palestynie jest niemożliwe ze względu na sprzeczne cele ludności arabskiej i żydowskiej, w związku z czym proponował podział Palestyny na 3 części: państwo arabskie, państwo żydowskie i terytorium neutralne zawierające miejsca święte i Jerozolimę pod zarządem brytyjskim. Rząd brytyjski przyjął wstępnie tę propozycję, jednak rozważał także inne sposoby zapobieżenia konfliktowi żydowsko-arabskiemu, m.in. zwołując w lutym 1939 roku konferencję przestawicieli środowisk arabskich i żydowskich w Londynie celem rozpoczęcia bezpośredniego dialogu zwaśnionych stron. Po jej fiasku w maju 1939 roku rząd Wielkiej Brytanii wydał „białą księgę” zapowiadającą zmianę polityki w Palestynie poprzez zasadnicze ograniczenie imigracji żydowskiej do Palestyny w przyszłości. Projekt ten wywołał oburzenie Żydów, którzy uznali ją za złamanie obietnicy poczynionej w deklaracji Balfoura, tym bardziej odrażający w świetle katastrofalnej sytuacji ludności żydowskiej mieszkającej w Europie. Spory przerwał jednak wybuch II wojny światowej we wrześniu 1939 roku.
POWSTANIE PAŃSTWA IZRAEL
Bezprecedensowe ludobójstwo popełnione przez nazistów na Żydach podczas II wojny światowej sprawiło, że postulaty syjonistów zyskały znacznie większe poparcie międzynarodowe, a także wewnątrz diaspory żydowskiej (przed Holokaustem większość Żydów nie popierała syjonistów). W kwietniu 1947 roku Londyn przekazał sprawę Palestyny do ONZ, która powołało specjalną komisję ds. Palestyny. Przygotowany przez nią
plan podziału Palestyny został przyjęty przez Zgromadzenie Ogólne ONZ 29 listopada 1947 roku. Zakładał on utworzenie państwa żydowskiego z przewagą ludności żydowskiej na 56% obszaru Palestyny i państwa arabskiego z przewagą ludności arabskiej na 44% obszaru Palestyny oraz nadanie Jerozolimie (otoczonej przez państwo arabskie) statusu międzynarodowego. Zaraz po uchwaleniu planu wybuchły walki pomiędzy odziałami żydowskimi i arabskimi, w których górę wzięły lepiej zorganizowane siły syjonistyczne.
14 maja 1948 roku Dawid Ben-Gurion proklamował niepodległość Izraela, natychmiast uznaną de facto przez USA i ZSRR. Następnego dnia armie Egiptu, Jordanii, Iraku, Syrii i Libanu zaatakowały Izrael. Wojnę zakończyły porozumienia rozejmowe zawarte z 4 państwami arabskimi między lutym a lipcem 1949 roku. W efekcie zwycięski Izrael zatrzymał 77% terytorium Palestyny (o około 50% więcej niż przewidywał ONZ-owski plan podziału), Jordania zajęła Zachodni Brzeg Jordanu i Wschodnią Jerozolimę, a Egipt – Strefę Gazy. Państwo palestyńskie w ogóle nie powstało, natomiast konsekwencją walk izraelsko-arabskich było powstanie 700-tysięcznej rzeszy uchodźców palestyńskich na Bliskim Wschodzie, z których około połowa znalazła się w Jordanii.
Zawarcie rozejmu między Izraelem a państwami arabskimi nie oznaczało zakończenia konfliktu – obie strony prowadziły intensywne zbrojenia i mobilizowały ludność, przygotowując się na wypadek kolejnej wojny. Zaniepokojony zawarciem przez Egipt dużego kontraktu na dostawy broni z Czechosłowacji (wrzesień 1955 roku)
Izrael w porozumieniu z Francją i Wielką Brytanią 29 października 1956 roku zaatakował Egipt i zajął Strefę Gazy i Półwysep Synaj, jednak musiał opuścić te terytoria wskutek zdecydowanej presji obu supermocarstw – USA i ZSRR. Wojna ta nie przyniosła więc żadnych zmian terytorialnych.
WOJNY 1967 I 1973 ROKU
Do kolejnej konfrontacji izraelsko-arabskiej doszło w 1967 roku. Działalność palestyńskich bojowników atakujących z terytoriów państw sąsiednich, zwłaszcza Syrii, budziła niepokój Izraela, co powodowało podejmowanie akcji odwetowych i mnożenie się incydentów zbrojnych. Tymczasem ZSRR przyczyniał się do podsycania nastrojów wojennych w regionie, błędnie informując w maju 1967 roku o masowej koncentracji wojsk izraelskich na granicy z Syrią i kontynuując dostawy nowoczesnej broni do krajów arabskich. 18 maja 1967 roku prezydent Egiptu Gamal Abdel Naser zażądał ewakuacji sił obserwacyjnych ONZ z Synaju i Strefy Gazy. 23 maja Naser ogłosił zamknięcie Cieśniny Tirańskiej dla statków izraelskich, odcinając Izrael od Morza Czerwonego. Rząd Izraela uznał to za działanie wrogie i zdecydował się na wojnę prewencyjną, tym bardziej że 30 maja doszło do zaskakującej wizyty w Kairze króla Jordanii Husajna i podpisania układu jordańsko-egipskiego o wzajemnej obronie.
W tzw. wojnie 6-dniowej 5-10 czerwca Izrael odniósł wielkie zwycięstwo nad Egiptem, Jordanią, Syrią i Irakiem. Zdobyto niezwykle ważne ze strategicznego punktu widzenia syryjskie Wzgórza Golan i egipski Półwysep Synaj, a także znajdujące się dotąd w rękach Jordanii Zachodni Brzeg Jordanu i wschodnią część Jerozolimy oraz kontrolowaną przez Egipt Strefę Gazy. W rezultacie wojny Izrael uzyskał kontrolę nad terytoriami, na których zamieszkiwała większość palestyńskich uchodźców z lat 1948-49.
22 listopada 1967 roku Rada Bezpieczeństwa ONZ uchwaliła rezolucję nr 242 definiującą warunki sprawiedliwego i trwałego pokoju na Bliskim Wschodzie. Postulowała ona wycofanie się wojsk Izraela z ziem okupowanych, zawarcie traktatów pokojowych przez strony walczące, uznanie i poszanowanie suwerenności, integralności terytorialnej i niezależności politycznej każdego państwa w regionie. Potwierdzono też konieczność zagwarantowania swobody żeglugi na międzynarodowych drogach wodnych, sprawiedliwego rozstrzeygnięcia problemu uchodźców, ustanowienia stref zdemilitaryzowanych.
Ponieważ uznanie Izraela przez państwa arabskie ani zawarcie traktatu pokojowego nie wchodziło w grę, Izrael nie zamierzał zastosować się do wezwań do wycofania się z terytoriów zajętych w 1967 roku.
W kwietniu 1968 roku do Hebronu przybyła pierwsza grupa osadników żydowskich. Od tego momentu postępowała budowa kolejnych osiedli pośród skupisk ludności palestyńskiej, co nieuchronnie doprowadzało do zaognienia sytuacji.
Równocześnie zyskiwał na znaczeniu palestyński ruch wyzwoleńczy.
W 1964 roku z inicjatywy Ligi Arabskiej powstała Organizacja Wyzwolenia Palestyny (OWP), skupiająca pod jednym parasolem szereg ugrupowań o różnym profilu ideologicznym. W lutym 1969 roku przewodniczącym OWP został Jaser Arafat, lider największego z tych ugrupowań – Fatah. Za jego przywództwa sprawa palestyńska szybko zyskała rozgłosu na arenie międzynarodowej, a dla ludności palestyńskiej zamieszkującej różne terytoria regionu OWP stała się niekwestionowanym reprezentantem. OWP koncentrowała się w całości na zbrojnych akcjach przeciwko Izraelowi, w związku z czym Izrael uważał ją wyłącznie za organizację terrorystyczną, odmawiając jakichkolwiek negocjacji. Wrogość Izraela wobec OWP pogłębiły głośne akty terroryzmu palestyńskiego – porwanie samolotu izraelskich linii El Al w lipcu 1968 roku oraz masakra 11 sportowców izraelskich na Igrzyskach Olimpijskich w Monachium we wrześniu 1972 roku.
Stosunki Izraela z państwami arabskimi pozostawały bardzo złe. W wyniku wojny 6-dniowej wojska izraelskie znalazły się w odległości mniejszej niż 100 kilometrów od stolic Egiptu, Jordanii i Syrii. Przywódcy tych państw uznawali taką sytuację za zagrożenie nie do zaakceptowania. Egipt dzięki pomocy ZSRR niezwykle szybko odbudowywał potencjał wojskowy.
W marcu 1969 roku Naser uznał rozejm za nieważny i ogłosił „wojnę na wyczerpanie”, której przejawem były liczne starcia wzdłuż zamkniętego Kanału Sueskiego. „Wojnę na wyczerpanie” zakończył wynegocjowany przez USA rozejm w sierpniu 1970 roku.
6 października 1973 roku Egipt i Syria zaatakowały Izrael w dniu żydowskiego święta Yom Kippur (Święto Pojednania). Pomimo początkowego zaskoczenia i sukcesów wojsk arabskich, Izrael raz jeszcze triumfował. Zakończony 24 października konflikt nie przyniósł zmian terytorialnych, ale pociągnął za sobą istotne konsekwencje międzynarodowe, jako że arabscy eksporterzy ropy naftowej skupieni w OPEC postanowili nałożyć embargo na dostawy surowca do państw uznanych za sprzymierzeńców Izraela. Spowodowało to kilkukrotny wzrost ceny ropy naftowej w ciągu zaledwie 2 miesięcy, wywołało poważne problemy gospodarcze zwłaszcza w Europie Zachodniej i uwypukliło konieczność załagodzenia napięć arabsko-izraelskich. W obliczu braku szans na bezpośrednie negocjacje przeciwników (co zostało potwierdzone fiaskiem konferencji pokojowej w Genewie 21-22 grudnia 1973 roku) sekretarz stanu USA Henry Kissinger podjął tzw. dyplomację wahadłową, polegającą na częstych rozmowach z poszczególnymi stronami. W efekcie 18 stycznia 1974 roku podpisano porozumienie o rozdzieleniu sił egipskich i izraelskich, a 31 maja 1975 – o rozdzieleniu sił syryjskich i izraelskich. Kissingerowi udało się następnie doprowadzić do podpisania 4 września 1975 roku porozumienia o wycofaniu wojsk izraelskich z części Synaju i utworzeniu strefy buforowej patrolowanej przez siły ONZ.
POKÓJ EGIPSKO-IZRAELSKI I WOJNA W LIBANIE
W listopadzie 1977 roku prezydent Egiptu Anwar Sadat jako pierwszy przywódca państwa arabskiego złożył wizytę w Izraelu.
17 września 1978 roku Sadat i premier Izraela Menachem Begin podpisali w Camp David w obecności prezydenta USA Jimmy’ego Cartera porozumienia ramowe w sprawie pokoju na Bliskim Wschodzie i pokoju między Egiptem a Izraelem. 26 marca 1979 roku Sadat i Begin podpisali w Waszyngtonie układ pokojowy, przewidujący wycofanie się Izraela z Synaju w ciągu 3 lat. Dzięki temu Izrael zdołał zneutralizować jedynego sąsiada stanowiącego potencjalnie poważne zagrożenie militarne i umocnił swoją pozycję geostrategiczną. Egipsko-izraelski traktat pokojowy nie przyniósł żadnych rozstrzygnięć w kwestii palestyńskiej: przewidziane w nim rokowania w sprawie autonomii dla Zachodniego Brzegu Jordanu i Strefy Gazy szybko zakończyły się fiaskiem, podczas gdy Izrael kontynuował budowę osiedli na tych terytoriach. Natomiast w grudniu 1981 roku Knesset uchwalił rozciągnięcie praw izraelskich na Wzgórza Golan.
Tymczasem rosło napięcie na północnej granicy Izraela w związku z usadowieniem się OWP w południowym Libanie i uczynieniem z tego obszaru bazy wypadowej do ataków na terytoria izraelskie.
W marcu 1978 roku Izrael przeprowadził pierwszą dużą akcję zbrojną w południowym Libanie (tzw. Operacja Litani), a 6 czerwca 1982 roku rozpoczął inwazję Libanu z zamiarem całkowitego zniszczenia baz OWP (tzw. Operacja Pokój dla Galilei). Operacja ta okazała się o wiele dłuższa niż zakładano – żołnierze izraelscy wycofali się dopiero w pierwszej połowie 1985 roku, a w „strefie bezpieczeństwa” na południu kraju pozostawali aż do 2000 roku. Skutkiem inwazji było usunięcie palestyńskich bojowników znad granicy izraelskiej, jednak w Libanie powstało kilka skrajnie radykalnych ugrupowań muzułmańskich na czele z Hezbollahem.
INTIFADA I ROZWÓJ PROCESU POKOJOWEGO DO 1995 ROKU
Rosnące od wielu lat napięcie na terytoriach okupowanych pod koniec 1987 roku przybrało formę otwartej rebelii.
9 grudnia 1987 roku w Strefie Gazy wybuchła intifada – powstanie palestyńskich miotaczy kamieni, które szybko objęło Zachodni Brzeg Jordanu i wschodnią Jerozolimę. Intifada cechowała się blokowaniem dzielnic miast i ruchu ulicznego, atakowaniem kamieniami izraelskich budynków i pojazdów oraz strajkami absencyjnymi pracowników palestyńskich i bojkotem towarów izraelskich.
Powstawały nowe radykalne ugrupowania, z których najważniejszym był Hamas, stawiający sobie za cel unicestwienie Izraela w drodze świętej wojny i ustanowienie palestyńskiej republiki islamskiej w jego miejsce.
OWP czuła się zagrożona przez fundamentalistów religijnych zyskujących punkty na intifadzie i postanowiła jednoznacznie określić swoje stanowisko w konflikcie.
15 listopada 1988 roku na spotkaniu w Algierze Palestyńska Rada Narodowa ogłosiła niepodległość Palestyny i zaakceptowała istnienie państwa Izrael oraz wyrzekła się terroryzmu. Nie istniejące faktycznie państwo palestyńskie uzyskało w kolejnych latach uznanie wielu państw na świecie, w tym ZSRR, Chin i Indii. W sytuacji niepowodzenia siłowych prób położenia kresu intifadzie przez Izrael, utraty przez OWP poparcia części państw arabskich po Wojnie w Zatoce w 1991 roku (OWP sprzeciwiła się wojnie przeciw Irakowi) i nacisków administracji amerykańskiej George’a Busha
30 października 1991 roku w Madrycie rozpoczęła się bliskowschodnia konferencja pokojowa z udziałem USA, ZSRR, Libanu, Syrii, Jordanii i Palestyńczyków z terytoriów okupowanych (rząd izraelski Icchaka Szamira sprzeciwił się udziałowi „terrorystów” z OWP) w składzie delegacji jordańskiej.
Proces pokojowy nabrał tempa po dojściu do władzy Partii Pracy w czerwcu 1992 roku i objęciu funkcji premiera Izraela przez Icchaka Rabina. Jako że „ścieżka madrycka” utknęła w impasie w styczniu 1993 roku podjęto tajne negocjacje z przedstawicielami OWP w Oslo. Ich rezultatem było
podpisanie w Waszyngtonie 13 września 1993 roku wspólnej deklaracji zasad w sprawie samorządu palestyńskiego na terytoriach okupowanych (tzw. układ z Oslo), uzupełnionej wymienionymi 4 dni wcześniej oficjalnymi listami Rabina i Arafata o wzajemnym uznaniu. Kluczowym założeniem deklaracji było wycofanie się Izraela ze Strefy Gazy i części Zachodniego Brzegu i ustanowienie Autonomii Palestyńskiej na tych obszarach.
Rozmowy w sprawie implementacji deklaracji były trudne z powodu nasilenia działalności ekstremistycznej po obu stronach konfliktu – 25 lutego 1994 roku żydowski osadnik Baruch Goldstein zastrzelił 29 palestyńskich wiernych, a w kwietniu Hamas rozpoczął kampanię zamachów samobójczych w Izraelu. Mimo tego
4 maja 1994 roku w Kairze Rabin i Arafat podpisali porozumienie o ustanowieniu Autonomii Palestyńskiej w Strefie Gazy i na obszarze Jerycha na Zachodnim Brzegu; wycofywanie się Izraela z kolejnych terytoriów, a także kluczowe kwestie ustanowienia państwa palestyńskiego, powrotu uchodźców i osadnictwa na terytoriach okupowanych przewidziano rozwiązać w ciągu kolejnych 5 lat. Wojska izraelskie wycofały się z większości Strefy Gazy i z Jerycha 18 maja, a 1 lipca 1994 roku Arafat triumfalnie powrócił po 27 latach do Gazy. Ustanowienie Autonomii Palestyńskiej otworzyło Izraelowi drogę do podpisania traktatu pokojowego z Jordanią 26 października 1994 roku.
28 września 1995 roku Rabin i Arafat podpisali w Waszyngtonie tzw. porozumienie Oslo II (lub porozumienie z Taby, gdzie parafowano je 4 dni wcześniej), przewidujące rozszerzenie Autonomii Palestyńskiej na kolejne miasta Zachodniego Brzegu, a także wybory prezydenta Palestyny i Rady Palestyńskiej. Proces pokojowy został jednak zahamowany, gdy 4 listopada 1995 roku premier Rabin zginął z ręki żydowskiego ekstremisty Igala Amira.
20 stycznia 1996 roku Arafat zwyciężył w pierwszych palestyńskich wyborach prezydenckich, a większość mandatów w Palestyńskiej Radzie Ustawodawczej zdobyło jego ugrupowanie Fatah, stanowiące trzon OWP. 29 maja 1996 roku Benjamin Netanyahu, lider partii Likud i przeciwnik procesu pokojowego, zwyciężył w bezpośrednich wyborach na premiera Izraela, na co duży wpływ miała bezprecedensowa seria palestyńskich zamachów samobójczych w Izraelu na początku 1996 roku. Netanyahu poparł dalsze osadnictwo żydowskie na Zachodnim Brzegu, a jego decyzja o otwarciu tunelu archeologicznego pod żydowskimi i muzułmańskimi świętymi miejscami w Jerozolimie we wrześniu 1996 roku wywołała największe od czasów intifady zamieszki izraelsko-palestyńskie. Pod presją amerykańskiej administracji Billa Clintona rząd Netanyahu zgodził się podpisać 15 stycznia 1997 roku protokół o wycofaniu wojsk izraelskich z Hebronu, a 23 października 1998 roku w Wye River Plantation memorandum w sprawie implementacji układu Oslo II, przewidujące przekazanie Palestyńczykom kolejnych 13% terytoriów okupowanych po warunkiem podjęcia przez stronę palestyńską określonych działań (zbiórka nielegalnej broni, wydanie zakazu podżegania do przemocy i terroru). Uznając działania palestyńskie za niewystarczające Netanyahu wstrzymał realizację porozumienia z Wye River Plantation w styczniu 1999 roku.
4 maja 1999 roku upłynął przewidziany w układzie Oslo I 5-letni termin osiągnięcia ostatecznego rozwiązania kwestii palestyńskiej. Arafat postanowił jednak odroczyć ogłoszenie deklaracji niepodległości Palestyny, aby umożliwić negocjacje z ewentualnymi nowymi władzami Izraela. 17 maja Netanyahu został pokonany w wyborach na premiera przez kandydata Partii Pracy Ehuda Baraka, który za główny cel postawił sobie zakończenie konfliktu izraelsko-palestyńskiego. 4 września 1999 roku Barak i Arafat podpisali w Szarm el-Szejk memorandum w sprawie implementacji układu z Wye River Plantation, które wyznaczało termin września 2000 roku na zawarcie trwałego układu pokojowego. Barak doprowadził do wycofania ostatnich wojsk izraelskich z południowego Libanu 24 maja 2000 roku, jednak
negocjacje izraelsko-palestyńskie, których kulminacją był dwutygodniowy szczyt Barak-Arafat-Clinton w Camp David w lipcu 2000 roku, zakończyły się fiaskiem z powodu różnych zdań co do terytorialnego zasięgu państwa palestyńskiego, statusu Jerozolimy i prawa uchodźców palestyńskich do powrotu.
DRUGA INTIFADA
28 września 2000 roku szef opozycyjnego Likudu Ariel Szaron złożył kontrowersyjną wizytę na Wzgórzu Świątynnym, która stała się bezpośrednim powodem wybuchu drugiej intifady palestyńskiej. 10 grudnia Barak zrezygnował z urzędu, a 6 lutego 2001 roku Szaron zwyciężył wyraźnie w wyborach na szefa rządu i wstrzymał całkowicie proces pokojowy, którego ostatnim przejawem były negocjacje izraelsko-palestyńskie w Tabie pod koniec stycznia 2001 roku. Szaron postawił na siłową rozprawę z Palestyńczykami poprzez zabójstwa czołowych bojowników (tzw. ‘targeted killings’) i akcje zbrojne na terytoriach samorządu palestyńskiego. Palestyńczycy organizowali liczne zamachy samobójcze, a 17 października 2001 roku zabili w hotelu w Jerozolimie izraelskiego ministra turystyki Rehavama Zeeviego. 27 marca 2002 roku doszło do najkrwawszego w historii Izraela zamachu bombowego – tzw. masakry paschalnej w Netanii, w której zginęło 30 Izraelczyków. W odwecie izraelska armia podjęła największą operację zbrojną na Zachodnim Brzegu od 1967 roku, zajmując to terytorium niemal w całości, osaczając Arafata w jego kwaterze w Ramallah i aresztując setki Palestyńczyków. Najbardziej kontrowersyjnym epizodem operacji było zajęcie obozu dla uchodźców w Jeninie, podczas którego zginęło ponad 50 Palestyńczyków.
W połowie czerwca 2002 roku Izrael rozpoczął budowę muru bezpieczeństwa wokół Zachodniego Brzegu. Rząd przedstawił ten projekt jako lekarstwo na palestyńskie zamachy samobójczy, ale Palestyńczycy uważali, że faktycznym celem jest aneksja części Zachodniego Brzegu. 9 lipca 2004 roku Międzynarodowy Trybunał Sprawiedliwości orzekł, że mur jest naruszeniem prawa międzynarodowego, tworząc fait accompli prowadzące do permanentnego utrwalenia okupacji. Inwestycja ta ma jednak duże poparcie wśród izraelskiej opinii publicznej, gdyż faktycznie doprowadziła do ogromnego zmniejszenia ilości zamachów terrorystycznych.
W czerwcu 2002 roku prezydent USA George W. Bush przedstawił nowy plan pokojowy, tzw. mapę drogową mającą na celu doprowadzenie do utworzenia niepodległej, demokratycznej Palestyny żyjącej w pokoju obok cieszącego się bezpieczeństwem Izraela, jednak domagając się od Palestyńczyków uprzedniego obrania nowego przywódcy, który byłby bardziej zdecydowany w zwalczaniu przemocy niż Arafat. 19 marca 2003 roku Arafat niechętnie mianował Mahmuda Abbasa na nowo utworzone stanowisko premiera Autonomii Palestyńskiej. 30 kwietnia Waszyngton przedstawił szczegóły „mapy drogowej.” Zakładała ona osiągnięcie kompleksowego rozwiązania konfliktu izraelsko-palestyńskiego w ciągu 2 lat w 3 fazach: 1) zaprzestanie aktów przemocy przez obie strony, wstrzymanie osadnictwa izraelskiego, reforma palestyńskich struktur władzy, 2) konferencja międzynarodowa celem ustanowienia państwa palestyńskiego w prowizorycznych granicach, 3) ustalenie trwałych granic i rozwiązanie najtrudniejszych kwestii Jerozolimy, osadnictwa żydowskiego i uchodźców palestyńskich, zawarcie przez państwa arabskie pokoju z Izraelem. 17 maja 2003 doszło do pierwszego od czasu wybuchu drugiej intifady spotkania przywódców obu stron konfliktu – Szarona i Abbasa. 25 maja rząd Szarona oficjalnie poparł „mapę drogową” z szeregiem zastrzeżeń, w tym wyrzeczeniem się przez Palestyńczyków prawa do powrotu. Na początku czerwca 2003 roku Bush spotkał się osobiście w Akabie z Abbasem i Szaronem. Pod koniec czerwca wojska izraelskie rozpoczęły wycofywanie się ze Strefy Gazy i Betlejem, a czołowe palestyńskie ugrupowania Fatah, Hamas i Islamski Dżihad ogłosiły 3-miesięczne zawieszenie broni. Jednak żadna ze stron nie wypełniła zobowiązań przewidzianych w pierwszej fazie „mapy drogowej” i w sierpniu przemoc wybuchła na nowo. 6 września 2003 roku skłócony z Arafatem w kwestii kontroli nad siłami bezpieczeństwa Abbas podał się do dymisji, a jego następcą został lojalny wobec Arafata Ahmed Qurei.
W obliczu impasu w procesie pokojowym rząd Szarona wzmógł zbrojne działania przeciw palestyńskim militantom. 22 marca 2004 roku w izraelskim ataku rakietowym w Gazie zginął duchowy przywódca Hamasu Szejk Ahmed Yassin. Niespełna miesiąc później, 17 kwietnia, w ten sam sposób zginął nowy przywódca Hamasu Abdel Aziz Rantisi. We wrześniu-październiku 2004 roku armia izraelska przeprowadziła na północy Strefy Gazy intensywną operację mającą na celu likwidację wyrzutni rakiet Qassam, które były stamtąd wystrzeliwane na pobliskie izraelskie miasta, zwłaszcza Sderot.
11 listopada 2004 roku w szpitalu pod Paryżem umarł długoletni przywódca Palestyńczyków Jaser Arafat. Mahmud Abbas został następcą Arafata na stanowisku przewodniczącego OWP, a 9 stycznia 2005 roku zwyciężył w wyborach prezydenckich w Autonomii Palestyńskiej. 8 lutego 2005 roku w Szarm el-Szejk doszło do spotkania Abbasa z Szaronem, na którym ogłoszono całkowite zawieszenie broni. Wkrótce potem czołowe palestyńskie grupy zbrojne postanowiły wstrzymać działania zbrojne przeciw Izraelowi, a Izrael zaczął wycofywać się z miast na Zachodnim Brzegu zajętych w 2002 roku.
IZRAEL I PALESTYNA W LATACH 2005-2007
15 sierpnia 2005 roku rząd Izraela zaczął wprowadzać w życie jednostronny plan ewakuacji wszystkich 21 osiedli żydowskich ze Strefy Gazy, a także 4 z osad na Zachodnim Brzegu, mimo ostrzeżeń, że może to zostać odebrane jako zwycięstwo Hamasu i przysporzyć ugrupowaniu większej popularności. Kończącą 38-letni okres izraelskiej okupacji ewakuację zakończono 12 września 2005 roku. Izrael utrzymał jednak kontrolę nad przestrzenią powietrzną i morską Gazy, zaś Egipt przejął odpowiedzialność za własną granicę z Gazą.
25 stycznia 2006 roku w wyborach parlamentarnych w Autonomii Palestyńskiej Hamas odniósł zaskakujące i przytłaczające zwycięstwo, wyraźnie pokonując dominujący dotąd w palestyńskiej polityce Fatah. Po utworzeniu rządu przez Hamas w marcu 2006 roku i nie przyjęciu przez ugrupowanie warunków społeczności międzynarodowej (uznania Izraela i wyrzeczenia się przemocy) państwa zachodnie wstrzymały pomoc dla administracji palestyńskiej, a Izrael zamroził dochody z podatków zbieranych w imieniu Palestyńczyków.
Po wycofaniu się z Gazy we wrześniu 2005 roku Izrael powstrzymywał się od akcji zbrojnych w Strefie Gazy, jednak wielokrotnie dochodziło do ostrzału artyleryjskiego lub lotniczego w odpowiedzi na odpalanie przez Palestyńczyków rakiet Qassam w kierunku Izraela. W atakach tych nierzadko oprócz bojowników ginęli palestyńscy cywile. 9 czerwca 2006 roku pocisk artyleryjski przypuszczalnie wystrzelony przez izraelską kanonierkę eksplodował na plaży koło Beit Lahiya w Strefie Gazy, zabijając 8 Palestyńczyków. W reakcji na ten incydent Hamas zapowiedział zakończenie obowiązującego od lutego 2005 roku rozejmu.
Prawdziwy kryzys przyniósł atak grupy 8 palestyńskich bojowników, w tym członków zbrojnego skrzydła rządzącego Hamasu, na posterunek wojskowy koło kibuca Kerem Shalom przy granicy ze Strefą Gazy 25 czerwca 2006 roku, zaledwie 3 dni po pierwszym spotkaniu nowego premiera Izraela Ehuda Olmerta z prezydentem Autonomii Palestyńskiej Mahmudem Abbasem w jordańskiej Petrze i w trakcie toczących się rozmów Hamasu z Fatahem w sprawie ograniczenia ataków na cele izraelskie do „terytoriów okupowanych.” Napastnicy zabili 2 żołnierzy izraelskich i porwali 19-letniego kaprala Gilada Shalita. Był to pierwszy przypadek uprowadzenia żołnierza izraelskiego od października 1994 roku (wówczas porwany przez Hamas kapral Nachson Waxman zginął 5 dni później w nieudanej izraelskiej misji odbicia zakładnika) i najbardziej zuchwały atak palestyński od wycofania się Izraela ze Strefy Gazy we wrześniu 2005 roku.
W następstwie ataku wojska izraelskie podjęły ofensywę w Strefie Gazy, która trwała aż do listopada 2006 roku.
W lecie 2006 roku Izrael walczył na dwóch frontach, jako że 12 lipca bazujący w Libanie Hezbollah porwał 2 żołnierzy izraelskich i zabił 8 innych, po czym armia izraelska przystąpiła do zmasowanej ofensywy lotniczej i naziemnej w południowym Libanie. W trwającej do 14 sierpnia 2006 roku wojnie Izrael poniósł spektakularną porażkę militarną, nie zdoławszy zneutralizować bojowników Hezbollahu i straciwszy ponad 100 żołnierzy, a także propagandową, gdyż kolosalne zniszczenia poniosła libańska infrastruktura a większość ofiar konfliktu stanowili libańscy cywile.
Od września 2006 roku rywalizacja między Hamasem a Fatahem w Strefie Gazy zaczęła przybierać formę krwawych potyczek zbrojnych. W lutym 2007 roku dzięki mediacji saudyjskiej uzgodniono powołanie palestyńskiego rządu jedności narodowej przez oba ugrupowania, jednak
14 czerwca 2007 roku po kolejnej serii walk Hamas przejął całkowitą kontrolę nad Strefą Gazy, co oznaczało podział Palestyny na 2 organizmy rządzone przez różne, skłócone ze sobą ugrupowania. Nowa sytuacja podważyła ideę ustanowienia demokratycznego państwa palestyńskiego. Ponownie pojawiać się zaczęła dawna propozycja utworzenia konfederacji Jordanii z Zachodnim Brzegiem i przejęcia przez Egipt odpowiedzialności za Strefę Gazy.
Izrael i państwa zachodnie podjęły kroki mające na celu wzmocnienie pozycji prezydenta Abbasa, wznawiając pomoc finansową i uwalniając zamrożone dochody podatkowe Palestyńczyków pracujących w Izraelu wynoszące w sumie około 700 milionów dolarów. Tymczasem odcięta od świata Gaza, już wcześniej znajdująca się w fatalnej sytuacji gospodarczej, zaczęła popadać w coraz głębszy kryzys – w lipcu 2007 roku 75% fabryk działających jeszcze na początku czerwca musiało wstrzymać produkcję z powodu braku materiałów. W Strefie Gazy rezyduje około 1,5 miliona Palestyńczyków. Około 40% z nich nie posiada pracy, a według Światowego Programu Żywnościowego (WFP) 85% z nich korzysta z zewnętrznej pomocy żywnościowej.
W sierpniu 2007 roku Olmert jako pierwszy premier Izraela od maja 2000 roku przybył na Zachodni Brzeg, spotykając się w Jerycho z Abbasem. Izrael podjął też następujące kroki: zwolnienie kilkuset palestyńskich więźniów, zezwolenie na transfer tysięcy karabinów dla sił palestyńskich z Jordanii, amnestia dla 176 członków Brygad Męczenników Al-Aksa. Jednocześnie kontynuowano izolację Strefy Gazy, którą 18 września 2007 roku rząd Izraela uznał „wrogim terytorium.” Granice z Gazą zostały zamknięte, umożliwiono jedynie dostawy lekarstw i żywności. W październiku 2007 roku podjęto decyzję o odcięciu dostaw elektryczności do Strefy Gazy. Tymczasem w Gazie trwały potyczki między bojownikami Hamasu a Islamskim Dżihadem, lokalnymi klanami i lojalistami Fatahu. 12 listopada 2007 roku 7 osób zginęło, a ponad 100 zostało rannych, gdy milicja Hamasu otworzyła ogień do członków Fatahu, biorących udział w 250-tysięcznym marszu upamiętniającym trzecią rocznicę śmierci Jasera Arafata.
W tym czasie
USA, dążąc do wzmocnienia umiarkowanych sił na Bliskim Wschodzie, postanowiły zwołać międzynarodową konferencję pokojową. Doszło do niej 27 listopada 2007 roku w Annapolis, a udział wzięło blisko 50 państw, organizacji i osobistości międzynarodowych. Bush ogłosił wówczas, że Olmert i Abbas postanowili podjąć natychmiastowe negocjacje celem osiągnięcia układu pokojowego przed końcem roku 2008. Zapoczątkowany w Annapolis nowy proces pokojowy miał składać się z trzech ścieżek: rozpoczętych 12 grudnia rozmów zespołów negocjacyjnych, odbywanych raz na dwa tygodnie spotkań Olmert-Abbas i raportów generała Jamesa Jonesa, powołanego przez Waszyngton specjalnego wysłannika ds. bezpieczeństwa, mającego monitorować implementację przez obie strony założeń „mapy drogowej” z 2003 roku. 17 grudnia w Paryżu odbyła się konferencja, na której 87 państw i organizacji międzynarodowych zaoferowało aż 7,4 miliarda dolarów na pomoc dla Palestyńczyków w ciągu kolejnych 3 lat.
Ze strony świata arabskiego propozycją pokojową była wówczas
poparta w marcu 2007 roku przez Ligę Państw Arabskich inicjatywa saudyjska z lutego 2002 roku. Oferowała ona Izraelowi pełne uznanie i stały pokój z państwami arabskimi w zamian za wycofanie się z terytoriów zajętych po 1967 roku, ustanowienie niepodległej Palestyny w Strefie Gazy i na Zachodnim Brzegu ze stolicą w Jerozolimie Wschodniej i sprawiedliwe rozwiązanie problemu uchodźców palestyńskich zgodnie z rezolucją Rady Bezpieczeństwa ONZ nr 194. Podstawowym problemem podnoszonym przez Izrael była obawa, iż zezwolenie dużej grupie uchodźców na powrót do dawnych domów na terenie Izraela mogłoby oznaczać koniec jego egzystencji jako państwa żydowskiego.
PROCES POKOJOWY ANNAPOLIS
Proces Annapolis szybko natrafił na dobrze znane trudności w stosunkach izraelsko-palestyńskich: przemoc i osadnictwo izraelskie. 11 grudnia 2007 roku izraelskie czołgi wjechały do Strefy Gazy, przeprowadzając największą operację przeciw „infrastrukturze terroru” od czasu zajęcia terytorium przez Hamas. 18 grudnia w serii izraelskich bombardowań Strefy Gazy zginęło 13 palestyńskich bojowników z ugrupowań Islamski Dżihad i Hamas, w tym szef zbrojnego skrzydła Islamskiego Dżihadu Majed Harazin. Druga runda rozmów izraelsko-palestyńskich 24 grudnia została tymczasem zdominowana przez ogłoszony dzień wcześniej izraelski plan budowy 500 nowych domów w dzielnicy Har Homa we wschodniej Jerozolimie i 240 w Maale Adumim na Zachodnim Brzegu, czemu ostro sprzeciwili się Palestyńczycy, żadając zamrożenia osadnictwa jako warunku postępu w negocjacjach. Mimo to 14 stycznia 2008 roku w Jerozolimie odbyło się pierwsze spotkanie negocjatorów poświęcone najtrudniejszym problemom konfliktu, tzw. kwestiom rdzeniowym, takim jak status Jerozolimy, granice państwa palestyńskiego i prawo uchodźców palestyńskich do powrotu.
Izrael tymczasem zacieśniał blokadę Strefy Gazy, zwłaszcza że nastąpiła intensyfikacja ataków rakietowych z tego terytorium. 18 stycznia zamknięto wszystkie przejścia graniczne prowadzące do Strefy Gazy, co wkrótce spowodowało unieruchomienie jedynej tamtejszej elektrowni wskutek wyczerpania się paliwa. Wówczas 23 stycznia doszło do
spektakularnego aktu sforsowania granicy z Egiptem przez kilkaset tysięcy mieszkańców Strefy Gazy po wysadzeniu sekcji muru granicznego w obozie Rafah. Siły izraelskie dopiero 3 lutego uszczelniły całkowicie granicę ze Strefą Gazy.
Obie strony szybko zaczęły dawać do zrozumienia, że osiągnięcie układu pokojowego do końca 2008 roku zgodnie z założeniami konferencji w Annapolis nie jest realne. 17 lutego premier Olmert oświadczył, że celem rozmów pokojowych z Palestyńczykami jest osiągnięcie wstępnego porozumienia, a nie ostatecznego traktatu pokojowego. 20 lutego czołowy doradca prezydenta Abbasa, Jaser Abed Rabbo powiedział, że w przypadku upadku rozmów pokojowych z Izraelem Palestyna powinna pójść w ślady Kosowa i jednostronnie ogłosić niepodległość.
Codzienny rakietowy ostrzał terytorium izraelskiego przez bojowników ze Strefy Gazy skłonił Izrael do
przeprowadzenia w dniach 28 lutego-3 marca 2008 roku operacji „Gorąca Zima” („Hot Winter”), w ramach której 1 marca oddziały izraelskie wdarły się do północnej części Strefy Gazy. W trakcie całej operacji zginęło co najmniej 116 Palestyńczyków, a po jej zakończeniu premier Olmert zapowiedział dalsze działania zaczepne dopóki nie osłabną palestyńskie ataki rakietowe.
W kolejnych tygodniach przemoc nie ustawała, np. 9 kwietnia bojownicy ze Strefy Gazy zaatakowali terminal paliwowy Nahal Oz po izraelskiej stronie granicy, zabijając 2 izraelskich cywilów, co wywołało natychmiastowy odwet wojsk izraelskich, które zabiły 7 Palestyńczyków; 16 kwietnia 20 Palestyńczyków zginęło w izraelskich atakach na Strefę po tym jak 3 żołnierzy izraelskich zginęło z rąk palestyńskich bojowników w północnej części terytorium; 19 kwietnia Hamas przeprowadził samobójczy atak ze Strefy Gazy na przejście graniczne Kerem Shalom, raniąc 13 żołnierzy izraelskich. Wówczas jednak zaczęła już rysować się perspektywa zawarcia przez Hamas i Izrael 6-miesięcznego zawieszenia broni w Strefie Gazy przy zakończeniu blokady tego terytorium. Starania egipskie w tej materii zostały ostatecznie poparte 11 czerwca przez rząd izraelski, który postanowił na ten czas odłożyć rozważaną opcję militarnej ofensywy w Strefie Gazy. 6 dni później Izrael i Hamas ogłosiły uzgodnienie rozejmu, obejmującego natychmiastowe wstrzymanie palestyńskich ataków rakietowych i izraelskich akcji odwetowych, a po 3 dniach złagodzenie blokady Strefy Gazy przez Izrael; zgodnie z postanowieniami
6-miesięczny rozejm wszedł w życie 19 czerwca o godzinie 6:00.
22 czerwca Izrael rozpoczął łagodzenie blokady gospodarczej Strefy Gazy, zezwalając na większy napływ żywności i towarów komercyjnych, ale szybko okazało się, że realizacja postanowień rozejmu będzie bardzo trudna. Już 3 dni później Izrael tymczasowo zamknął przejścia graniczne ze Strefą Gazy w związku z trwającymi atakami rakietowymi. 4 lipca Hamas, zarzucając Izraelowi łamanie postanowień rozejmowych poprzez zamykanie przejść granicznych, zawiesił pośrednie rozmowy z rządem Izraela na temat zwolnienia kaprala Shalita. Tymczasem mimo względnego spokoju wokół Strefy Gazy nadal nie było widocznego postępu w negocjacjach izraelsko-palestyńskich w ramach procesu Annapolis. Przyczyną były m.in. problemy wewnętrzne Izraela, gdzie uwikłany w aferę korupcyjną Olmert 21 września złożył formalną rezygnację z funkcji premiera, aczkolwiek pozostał pełniącym obowiązki szefa rządu.
Rozejm między Hamasem a Izraelem zaczął upadać po tym jak 4 listopada Izrael przeprowadził pierwszy nalot na Strefę Gazy od wejścia w życie rozejmu, poparty akcją jednostki specjalnej celem zniszczenia podejrzanego tunelu; w sumie w operacji tej zginęło 6 palestyńskich bojowników, a następnego dnia na Izrael spadło ponad 35 palestyńskich rakiet. Ataki rakietowe i izraelskie naloty ponownie zaczęły się mnożyć w kolejnych tygodniach i w konsekwencji Hamas postanowił o nieprzedłużeniu wygasającego 19 grudnia rozejmu. Natomiast rok procesu pokojowego Annapolis podsumowała przyjęta 16 grudnia 2008 roku przez RB ONZ rezolucja nr 1850, określająca go procesem „nieodwracalnym.”
PO WOJNIE W STREFIE GAZY NA PRZEŁOMIE 2008 I 2009
Wzmożony ostrzał rakietowy ze Strefy Gazy doprowadził do wcielenia w czyn ewentualności, przed którą przywódcy izraelscy publicznie ostrzegali już od pewnego czasu.
27 grudnia 2008 roku zmasowanym atakiem lotnictwa izraelskiego rozpoczęła się operacja „Cast Lead”, mająca służyć rozbiciu rakietowego potencjału Hamasu i innych ugrupowań w Strefie Gazy. Już w pierwszym dniu operacji zginęło co najmniej 270 Palestyńczyków – był to najkrwawszy dzień w historii konfliktu izraelsko-palestyńskiego. 3 stycznia armia izraelska przystąpiła do ofensywy lądowej w Strefie Gazy, która trwała do 17 stycznia, kiedy Izrael ogłosił jednostronne zawieszenie broni z mocą od 18 stycznia; tegoż dnia rozejm ogłosił również Hamas, a 21 stycznia Izrael zakończył wycofywanie swoich wojsk ze Strefy Gazy. Zarówno siły zbrojne Izraela jak i Hamas były oskarżane o ignorowanie losu cywilów na obszarze walk lub nawet ich atakowanie; dlatego 3 kwietnia 2009 roku Rada Praw Człowieka ONZ powołała misję fact-finding ds. śledztwa w tej sprawie, kierowaną przez południowoafrykańskiego sędziego Richarda Goldstone'a; rozpoczęła ona prace na początku czerwca, a 15 września przedstawiła raport, w którym zarzuciła obu stronom popełnienie zbrodni wojennych, chociaż większość krytyki padła pod adresem Izraela. 5 listopada ZO ONZ uchwaliło rezolucję popierającą raport misji Goldstone'a i wzywającą Izrael i Palestyńczyków do zbadania domniemanych zbrodni wojennych, jednak żadna ze stron nie zastosowała się do tego wezwania w zadowalający sposób.
Nową sytuację stworzyły wybory parlamentarne w Izraelu 10 lutego 2009 roku, w wyniku których
31 marca premierem został po raz drugi w swojej karierze Benjamin Netanyahu z prawicowego Likudu. Minister spraw zagranicznych w nowym rządzie Avigdor Lieberman już w pierwszym dniu swojego urzędowania 1 kwietnia wywołał kontrowersje mówiąc, że Izrael nie jest związany postanowieniami deklaracji z Annapolis z listopada 2007 roku, a jedynie „mapy drogowej” z 2003 roku, uzależniającej końcowe negocjacje z Palestyńczykami od zaprzestania palestyńskich ataków na Izrael. Prezydent USA Barack Obama, który objął urząd 2 miesiące przed Netanyahu, od razu przystąpił do działań dyplomatycznych mających umożliwić wznowienie negocjacji izraelsko-palestyńskich, ale jego żądanie całkowitego wstrzymania izraelskiego osadnictwa natrafiło na zdecydowany opór rządu Netanyahu, którego nie przełamały liczne wizyty wysłannika Obamy, George’a Mitchella. Netanyahu jedyną koncesję poczynił 14 czerwca w w przemówieniu na uniwersytecie Bar-Ilan, gdzie powiedział po raz pierwszy, że Izrael zaakceptuje państwo palestyńskie przy gwarancjach bezpieczeństwa Izraela, aczkolwiek miałoby być ono zdemilitaryzowane, a Palestyńczycy mieliby w sposób wiążący uznać Izrael za państwo narodu żydowskiego. 22 września w Nowym Jorku odbyło się pierwsze spotkanie trójstronne Obama-Netanyahu-Abbas, które nie przyniosło żadnych konkretnych efektów oprócz usilnych nacisków Obamy na obie strony by wykazały dobrą wolę i ustępliwość.
25 listopada rząd Netanyahu ogłosił 10-miesięczne zamrożenie izraelskiego osadnictwa na Zachodnim Brzegu, ale nie zadowoliło to Palestyńczyków, którzy podtrzymywali żądania całkowitego zamrożenia osadnictwa, w tym w Jerozolimie Wschodniej. Mimo to niestrudzone wysiłki Mitchella wydawały się przynieść powodzenie gdy 7 marca 2010 roku OWP poparła propozycję pośrednich rozmów izraelsko-palestyńskich. Jednak Palestyńczycy wycofali swoją zgodę po tym jak 9 marca izraelski rząd ogłosił plan budowy 1600 nowych domów we Wschodniej Jerozolimie, co zresztą nastąpiło podczas wizyty w Izraelu wiceprezydenta USA Joe Bidena i rozjuszyło Waszyngton. W rezultacie izraelsko-palestyńskie rozmowy przy pośrednictwie Mitchella rozpoczęły się dopiero 9 maja. 31 maja doszło do bardzo poważnego incydentu na wodach międzynarodowych Morza Śródziemnego, gdy
izraelscy komandosi zaatakowali zmierzającą do Strefy Gazy flotyllę propalestyńskich aktywistów, zabijając 9 Turków. W konsekwencji znajdujący się pod dużą presją międzynarodową rząd Izraela 20 czerwca ogłosił, że zezwoli na dostawy do Strefy Gazy wszelkich towarów oprócz wąskiej listy produktów zakazanych obejmującej głównie broń i materiały „podwójnego zastosowania” takie jak chemikalia. 2 sierpnia sekretarz generalny ONZ Ban Ki-moon powołał panel mający zbadać okoliczności incydentu z 31 maja, na czele którego stanął były premier Nowej Zelandii Geoffrey Palmer.
20 sierpnia sekretarz stanu USA Hillary Clinton ogłosiła, że
Izraelczycy i Palestyńczycy zgodzili się po raz pierwszy od listopada 2008 roku przystąpić do bezpośrednich negocjacji z celem osiągnięcia uregulowania pokojowego w ciągu roku. Ich inauguracja odbyła się na spotkaniu Clinton, Abbasa i Netanyahu w Waszyngtonie 2 września, po tym jak 2 dni wcześniej koło Hebronu na Zachodnim Brzegu z ręki zamachowca Hamasu zginęło 4 Izraelczyków, co było najkrwawszym antyizraelskim atakiem na terytoriach palestyńskich od 4 lat. 14 września Clinton, Abbas i Netanyahu spotkali się na drugiej rundzie negocjacji w egipskim Szarm el-Szejk, ale mimo nacisków międzynarodowych, w tym USA, Izrael nie zdecydował się na przedłużenie 10-miesięcznego moratorium osadniczego wygasającego 26 września, co oznaczało faktyczne zamrożenie dopiero co wznowionego procesu pokojowego.
W świetle braku perspektyw na rzeczowe negocjacje z rządem Netanyahu Palestyńczycy obrali inną strategię, najpierw zabiegając o uznanie państwa palestyńskiego przez poszczególne państwa, a następnie ogłaszając zamiar zwrócenia się o to samo do ONZ. Mimo starań dyplomacji amerykańskiej i europejskiej przywództwo palestyńskie nie zrezygnowało z tego kursu i 23 września 2011 roku Abbas ogłosił w wystąpieniu na forum Zgromadzenia Ogólnego ONZ, że wręczył sekretarzowi generalnemu ONZ Banowi Ki-moonowi
wniosek o przyjęcie do ONZ Palestyny w granicach z 4 czerwca 1967 roku ze stolicą w Jerozolimie Wschodniej. Niedługo później, 11 października rząd Izraela i Hamas niespodziewanie ogłosiły zawarcie układu przewidującego uwolnienie przetrzymywanego od ponad 5 lat izraelskiego sierżanta Gilada Shalita w zamian za wypuszczenie 1027 więźniów palestyńskich; zgodnie z tymi ustaleniami 7 dni później Shalit odzyskał wolność, podobnie jak pierwsza, licząca 477 osób grupa Palestyńczyków.
Nasze artykuły na temat konfliktu izraelsko-palestyńskiego:
Układ między Izraelem a Hamasem o zwolnieniu kaprala Shalita – q&a (18 października 2011):
http://www.stosunkimiedzynarodowe.info/artykul,1130,Uklad_miedzy_Izraelem_a_Hamasem_o_zwolnieniu_kaprala_Shalita_?_q_and_a
Izrael-Palestyna: złudzenie o pokoju (Piotr Wołejko, 26 września 2011):
http://www.stosunkimiedzynarodowe.info/artykul,1114,Izrael-Palestyna_zludzenie_o_pokoju
Palestyńskie starania o uznanie ich państwowości na forum ONZ – q&a (20 września 2011):
http://www.stosunkimiedzynarodowe.info/artykul,1109,Palestynskie_starania_o_uznanie_ich_panstwowosci_na_forum_ONZ_?_q_and_a
Napięcia izraelsko-egipskie i izraelsko-palestyńskie po ataku terrorystycznym koło Ejlatu – q&a (21 sierpnia 2011):
http://www.stosunkimiedzynarodowe.info/artykul,1088,Napiecia_izraelsko-egipskie_i_izraelsko-palestynskie_po_ataku_terrorystycznym_kolo_Ejlatu_?_q_and_a
Przemoc izraelsko-palestyńska w dniu „nakby” a wysiłki pokojowe – q&a (18 maja 2011):
http://www.stosunkimiedzynarodowe.info/artykul,1003,Przemoc_izraelsko-palestynska_w_dniu_?nakby?_a_wysilki_pokojowe_?_q_and_a
Publikacja „Palestine Papers” przez telewizję Al-Jazeera (25 stycznia 2011):
http://www.stosunkimiedzynarodowe.info/artykul,897,Publikacja_?Palestine_Papers?_przez_telewizje_Al-Jazeera_?_q_and_a
Kolejna próba rozwiązania konfliktu izraelsko-palestyńskiego (Jan Wojciech Piekarski, 8 września 2010):
http://www.stosunkimiedzynarodowe.info/artykul,781,Kolejna_proba_rozwiazania_konfliktu_izraelsko-palestynskiego
Bezpośrednie izraelsko-palestyńskie negocjacje pokojowe – q&a (30 sierpnia 2010):
http://www.stosunkimiedzynarodowe.info/artykul,773,Bezposrednie_izraelsko-palestynskie_negocjacje_pokojowe_?_q_and_a
Izrael kontra „Flotylla Wolności” – q&a (1 czerwca 2010):
http://www.stosunkimiedzynarodowe.info/artykul,697,Izrael_kontra_?Flotylla_Wolnosci?_?_q_and_a
Izraelsko-palestyńskie rozmowy zbliżeniowe – q&a (10 maja 2010):
http://www.stosunkimiedzynarodowe.info/artykul,676,Izraelsko-palestynskie_rozmowy_zblizeniowe_?_q_and_a
Izrael-USA: najpoważniejszy kryzys od 35 lat? (Radek Alf, 15 marca 2010):
http://www.stosunkimiedzynarodowe.info/artykul,639,Izrael-USA_najpowazniejszy_kryzys_od_35_lat
Tunele Gazy (Michał Ziemowit Buśko, 3 stycznia 2010):
http://www.stosunkimiedzynarodowe.info/artykul,568,Tunele_Gazy
Zbrodnie wojny, błędy negocjacji. Raport Goldstone’a a dynamika mediacji izraelsko-palestyńskich (Michał Ziemowit Buśko, 10 listopada 2009):
http://www.stosunkimiedzynarodowe.info/artykul,530,Zbrodnie_wojny_bledy_negocjacji_Raport_Goldstone?a_a_dynamika_mediacji_izraelsko?palestynskich
Korekta kursu Obamy wobec pokoju na Bliskim Wschodzie (Frida Ghitis, 1 października 2009):
http://www.stosunkimiedzynarodowe.info/artykul,494,Korekta_kursu_Obamy_wobec_pokoju_na_Bliskim_Wschodzie
Izrael oskarżony o zbrodnie wojenne przez misję Goldstone’a – q&a (18 września 2009):
http://www.stosunkimiedzynarodowe.info/artykul,482,Izrael_oskarzony_o_zbrodnie_wojenne_przez_misje_Goldstone?a_?_q_and_a
Izrael-USA: Obama grzęźnie w bliskowschodnim bagnie (Radek Alf, 4 sierpnia 2009):
http://www.stosunkimiedzynarodowe.info/artykul,454,Izrael-USA_Obama_grzeznie_w_bliskowschodnim_bagnie
Negocjacje z Hamasem – bolesna konieczność (Michał Ziemowit Buśko, 23 czerwca 2009):
http://www.stosunkimiedzynarodowe.info/artykul,430,Negocjacje_z_Hamasem_?_bolesna_koniecznosc
Przemówienie prezydenta USA Baracka Obamy do świata muzułmańskiego – q&a (6 czerwca 2009):
http://www.stosunkimiedzynarodowe.info/artykul,419,Przemowienie_prezydenta_USA_Baracka_Obamy_do_swiata_muzulmanskiego_?_q_and_a
Izrael-USA: osadnictwo kością niezgody (Radek Alf, 2 czerwca 2009):
http://www.stosunkimiedzynarodowe.info/artykul,416,Izrael-USA_osadnictwo_koscia_niezgody
Państwo Izrael: klucz do pokoju (Gershon Baskin, 29 maja 2009):
http://www.stosunkimiedzynarodowe.info/artykul,410,Panstwo_Izrael_klucz_do_pokoju
Pierwsze spotkanie prezydenta USA Baracka Obamy z premierem Izraela – q&a (17 maja 2009):
http://www.stosunkimiedzynarodowe.info/artykul,401,Pierwsze_spotkanie_prezydenta_USA_Baracka_Obamy_z_premierem_Izraela_?_q_and_a
Izrael-USA: Netanyahu i Obama na kursie kolizyjnym (Radek Alf, 5 maja 2009):
http://www.stosunkimiedzynarodowe.info/artykul,394,Izrael-USA_Netanyahu_i_Obama_na_kursie_kolizyjnym
Gaza. Zbyt wysoka cena za negocjacje. (Michał Ziemowit Buśko, 21 stycznia 2009):
http://www.stosunkimiedzynarodowe.info/artykul,311,Gaza_Zbyt_wysoka_cena_za_negocjacje
Jednostronne zawieszenie broni przez Izrael w Strefie Gazy – q&a (18 stycznia 2009):
http://www.stosunkimiedzynarodowe.info/artykul,306,Jednostronne_zawieszenie_broni_przez_Izrael_w_Strefie_Gazy_?_q_and_a
Gaza: strategiczny błąd Izraela, korzyści dla Iranu? (Radek Alf, 15 stycznia 2009):
http://www.stosunkimiedzynarodowe.info/artykul,305,Gaza_strategiczny_blad_Izraela_korzysci_dla_Iranu
Gaza: zarysy końca konfrontacji (Ghassan Khatib, 8 stycznia 2009):
http://stosunkimiedzynarodowe.info/artykul,301,Gaza_zarysy_konca_konfrontacji
Izraelska operacja wojskowa w Strefie Gazy (Tomasz Otłowski, 8 stycznia 2009):
http://stosunkimiedzynarodowe.info/artykul,300,Izraelska_operacja_wojskowa_w_Strefie_Gazy
Gaza: katastrofalne fiasko przywództwa (Dominic Moran, 6 stycznia 2009):
http://www.stosunkimiedzynarodowe.info/artykul,298,Gaza_katastrofalne_fiasko_przywodztwa
Izraelska operacja militarna ‘Cast Lead’ w Strefie Gazy – q&a (29 grudnia 2008):
http://www.stosunkimiedzynarodowe.info/artykul,293,Izraelska_operacja_militarna_?Cast_Lead?_w_Strefie_Gazy_?_q_and_a
Upadek rozejmu między Izraelem a Hamasem – q&a (19 grudnia 2008):
http://www.stosunkimiedzynarodowe.info/artykul,289,Upadek_rozejmu_miedzy_Izraelem_a_Hamasem_?_q_and_a
Rozejm między Izraelem a Hamasem – q&a (18 czerwca 2008):
http://www.stosunkimiedzynarodowe.info/artykul,145,Rozejm_miedzy_Izraelem_a_Hamasem_-_q_and_a.html
Gaza: odblokować to więzienie (Geoffrey Bindman, 9 marca 2008):
http://www.stosunkimiedzynarodowe.info/artykul,79,Gaza_odblokowac_to_wiezienie.html
Gaza i wybór Izraela (Yossi Alpher, 3 lutego 2008):
http://www.stosunkimiedzynarodowe.info/artykul,59,Gaza_i_wybor_Izraela.html
Izrael-Palestyna: proces pokojowy po Annapolis (Nick Keehan, 12 grudnia 2007):
http://www.stosunkimiedzynarodowe.info/artykul,38,Izrael-Palestyna_proces_pokojowy_po_Annapolis.html
Konferencja bliskowschodnia w Annapolis – q&a (25 listopada 2007):
http://www.stosunkimiedzynarodowe.info/artykul,27,Konferencja_bliskowschodnia_w_Annapolis_-_q_and_a.html
