Kolumbia - Konflikt
menu:  Główna Artykuły Baza Państw Dokumenty Kalendarz Słownik Chronologia Książki
Kolumbia

       
Wybierz problem:
Kolumbia - Konflikt
Ostatnio uaktualnione: 2011-11-07 23:08:19

     CHARAKTERYSTYKA KONFLIKTU

     Toczący się nieprzerwanie od 1948 roku konflikt w Kolumbii jest jednym z najintensywniejszych we współczesnym świecie. Od początku lat 90-tych przypuszczalnie zginęło w nim nie mniej niż 35 tysięcy osób, a ponad milion osób musiało uciekać ze swoich domów (według danych amerykańskich ponad 2,7 milliona). Rocznie zdarza się około 3 tysiące przypadków porwań, a niektóre z nich dotyczyły nawet czołowych polityków kraju (w latach 2002-08 przetrzymywana była Ingrid Betancourt). Duże obszary kraju znajdują się poza kontrolą rządu - największe ugrupowanie rebelianckie, Rewolucyjne Siły Zbrojne Kolumbii (FARC) przez wiele ostatnich lat władało terytorium o obszarze około 50 tysięcy km. kw. na południowym wschodzie i jest aktywnie zaangażowane w handel narkotykami. Mniejszym ugrupowaniem jest Armia Wyzwolenia Narodowego (ELN), znana z porwań cywilów. Przeciw tym grupom lewicowym występują siły rządowe oraz paramilitarne bojówki prawicowe, często powiązane z wojskiem lub policją, wśród których prym wiodą Zjednoczone Siły Samoobrony Kolumbii (AUC). Własnymi siłami zbrojnymi dysponują także wielcy posiadacze ziemscy.
     Za przyczyny konfliktu uważa się przede wszystkim ogromne nierówności społeczne oraz lukratywność biznesu narkotykowego przy braku alternatywnych sposobów zarobkowania. Główni producenci (FARC i grupy paramilitarne) dysponują możliwościami przetworzenia koki na produkt końcowy, co wielokrotnie zwiększa ich profity. Kolumbia jest obecnie źródłem około 80% światowej kokainy, z czego znaczna część trafia do USA, stąd konflikt ten jest obiektem szczególnego zainteresowania ze strony USA. W 2000 roku USA opracowały kosztowny program pomocy dla Kolumbii, tzw. Plan Colombia. Rząd meksykański pośredniczył natomiast w kontaktach między rządem w Bogocie a ELN. Konflikt dotyka również sąsiadów Kolumbii, zwłaszcza Ekwador i Wenezuelę, gdyż grupy zbrojne często działają w obszarach przygranicznych, po obu stronach granicy.

     HISTORIA KONFLIKTU

     W latach 1948-58 w Kolumbii trwała krwawa wojna domowa (tzw. la violencia) pomiędzy zwolennikami partii konserwatywnej i partii liberalnej, wywołana zamordowaniem kandydata liberałów na prezydenta Jorge Eliecera Gaitana 9 kwietnia 1948 roku. Podczas tego okresu na teranach wiejskich zaczęły powstawać, często przy udziale partii komunistycznej, oddziały samoobrony. Wojnę zakończyło porozumienie liberałów i konserwatystów o podziale władzy pod szyldem Zjednoczonego Frontu, zawarte w 1958 roku. Ponieważ jednak nie wprowadzono niezbędnych reform społecznych, a dwupartyjny system polityczny był niereprezentatywny, działalność oddziałów partyzanckich trwała nadal i mimo ofensyw armii rządowej przeciw komunistom ulegała nasileniu. Powstawały coraz to nowe grupy zbrojne, z których najsłynniejszą stały się Rewolucyjne Siły Zbrojne Kolumbii (FARC), założone w 1964 roku przez Jacobo Arenasa i Manuela Marulandę. Drugim co do wielkości lewicowym ugrupowaniem zbrojnym był Ruch 19 Kwietnia (M-19), odwołujący się nazwą do sfałszowanych wyborów prezydenckich z 19 kwietnia 1970 roku.
     Konflikt zaostrzył się na przełomie lat 70-tych i 80-tych, gdy w obliczu niemocy państwa bogaci Kolumbijczycy zaczęli organizować własne milicje mające za zadanie chronić posiadłości ziemskich przed najazdami lewicowych grup zbrojnych. W podobny sposób przed FARC i M-19 zabezpieczali się też baroni narkotykowi – w 1981 roku utworzyli organizację zbrojną Muerte a Secuestradores (Śmierć Porywaczom – MAS). W latach 80-tych wszystkie strony konfliktu zaczęły trudnić się przynoszącym wielkie zyski handlem narkotykami i mordować na terenach wiejskich ludność podejrzewaną o współpracę z przeciwnikiem. Działające z bezwględnością i niemałą skutecznością prawicowe ugrupowania paramilitarne zaczęły być wykorzystywane przez armię w walce z lewicowymi partyzantami. W 1997 roku większość z nich utworzyła Zjednoczone Siły Samoobrony Kolumbii (AUC), na których czele stanęli Carlos i Fidel Castano. Najważniejszym osiągnięciem rządu w tym okresie było zawarcie pokoju z M-19 we wrześniu 1989 roku i przekształcenie się ugrupowania w legalną partię polityczną Sojusz Demokratyczny M-19.
     Tymczasem siła FARC nieustannie rosła i w okresie słabej, powiązanej z narkobiznesem i odciętej od wsparcia amerykańskiego administracji prezydenta Ernesto Sampera (1994-98) rebelianci zaczęli stanowić realne zagrożenie dla kolumbijskich sił bezpieczeństwa, przeprowadzając duże i skuteczne akcje ofensywne. 30 sierpnia 1996 roku FARC rozbiła 120-osobowy garnizon Las Delicias w prowincji Putumayo, uprowadzając połowę żołnierzy i zabijając ponad 50. W grudniu 1997 roku grupa kilkuset członków FARC zdobyła stację komunikacyjną armii na wzgórzu Patascoy w stanie Narino, zabijając 22 żołnierzy i uprowadzając 18. Na początku marca 1998 roku duża grupa rebeliantów otoczyła i rozbiła 154-osobową elitarną jednostkę kontrpartyzancką III brygady kolumbijskiej armii stacjonującą w El Billar w prowincji Caqueta, która straciła w tym ataku ponad 100 żołnierzy (w tym ponad 60 zabitych). W sierpniu 1998 roku rebelianci z FARC zniszczyli bazę działań kontrnarkotykowych w Miraflores w prowincji Guaviare, a w listopadzie najechali i przez kilka dni okupowali Mitu, prowincjonalną stolicę przy granicy brazylijskiej. Pod koniec lat 90-tych siłę FARC szacowano na ponad 15 tysięcy bojowników; ELN natomiast rozrosła się do około 5 tysięcy członków.
     Rząd Andresa Pastrany (1998-2002) starał się doprowadzić do rzeczowych negocjacji z FARC i ELN. Jeszcze będąc prezydentem-elektem w lipcu 1998 roku Pastrana spotkał się z przywódcą FARC Manuelem Marulandą, a później również z przywództwem ELN. W listopadzie 1998 roku decyzją Pastrany utworzono w południowej Kolumbii słabo zaludnioną strefę zdemilitaryzowaną o wielkości 42 tysięcy km. kw., którą przekazano FARC; w 2000 roku mniejszą strefę zdemilitaryzowaną przyznano także ELN. Otwarte w styczniu 1999 roku rozmowy pokojowe z FARC nie dawały jednak efektu, gdyż rebelianci domagali się dalszych koncesji od rządu, zwłaszcza zerwania powiązań z AUC i odstąpienia od amerykańskiego programu pomocy dla Kolumbii w wysokości 1,3 miliarda dolarów, przeznaczonego głównie na cele wojskowe. W lutym 2001 roku doszło do drugiego spotkania Pastrany i Marulandy, po którym FARC zwolnił kilkuset jeńców. Jednak 20 lutego 2002 roku po uprowadzeniu przez FARC samolotu pasażerskiego z czołowym senatorem Jorge Eduardo Gechemem Turbayem na pokładzie Pastrana ogłosił zakończenie procesu pokojowego i nakazał siłom zbrojnym likwidację strefy zdemilitaryzowanej. 2 maja 2002 roku FARC dopuścił się jednej z brutalniejszych masakr podczas kolumbijskiej wojny domowej, zabijając 119 cywilów (w tym wiele dzieci) chroniących się w kościele w mieście Bojaya w prowincji Choco.
     Rząd Alvaro Uribe, zaprzysiężonego w sierpniu 2002 roku, prezentował znacznie bardziej siłowe podejście do problemu, odmawiając jakichkolwiek rozmów pokojowych jeśli nie nastąpi zawieszenie broni i zaprzestanie aktów terroru. Za rządów Uribe przeprowadzono zasadniczą reformę armii, finansowaną przez USA i zmierzającą do zwiększenia skuteczności w walce z grupami zbrojnymi. Liczebność armii zwiększyła się w latach 2002-05 o 100 tysięcy do 380 tysięcy. Od 2004 roku wojsko zwiększyło aktywność na południu kraju w ramach tzw. „Planu Patriota”, przejmując kontrolę nad wieloma miastami i zabijając ponad 2 tysiące rebeliantów w ciągu 18 miesięcy do połowy 2005 roku; w tym samym okresie zginęło ponad 700 żołnierzy rządowych, z czego 300 w pierwszej połowie 2005 roku. Uribe złagodził swoje stanowisko wobec rebeliantów w połowie 2007 roku, jednostronnie zwalniając blisko 200 więzionych rebeliantów, w tym czołowego dowódcę Rodrigo Grandę, mając nadzieję na skłonienie ugrupowania do negocjacji. FARC jednak pominął ten gest, żądając tymczasowej demilitaryzacji strefy koło Cali na czas wymiany zakładników.
     Dużym osiągnięciem pierwszych 4 lat rządu Uribe było doprowadzenie do demobilizacji większości prawicowych grup paramilitarnych. 15 lipca 2003 roku rząd zawarł z AUC porozumienie o podjęciu rozmów pokojowych z celem rozbrojenia organizacji do końca 2005 roku. W rezultacie do 2006 roku w zamian za obniżone wyroki więzienia i immunitet od ekstradycji broń złożyło ponad 30 tysięcy członków AUC. W kwietniu 2006 roku rząd ogłosił, że AUC zakończyła swoje istnienie, aczkolwiek prawdziwość tej deklaracji stoi pod znakiem zapytania. Ponadto w grudniu 2005 roku na Kubie rozpoczęły się negocjacje z ELN.
     W 2008 roku FARC zanotowała szereg wielkich niepowodzeń. 1 marca w ataku wojsk kolumbijskich na obóz FARC na terytorium Ekwadoru zginął Raul Reyes, drugi w hierarchii dowódca wojskowy FARC; akcja ta wywołała zresztą poważny kryzys dyplomatyczny w stosunkach między Kolumbią a Ekwadorem i Wenezuelą. 7 marca z ręki ochroniarza motywowanego nagrodą wyznaczoną przez rząd zginął kolejny z liderów FARC, Ivan Rios. 25 maja FARC potwierdziło rządowe doniesienia, że 26 marca zmarł dowódca ugrupowania Manuel „Sureshot” Marulanda; nowym liderem FARC został wówczas Alfonso Cano. 2 lipca FARC straciło swoich najcenniejszych zakładników gdy wojska kolumbijskie odbiły przetrzymywaną od 23 lutego 2002 roku byłą kandydat na prezydenta Ingrid Betancourt oraz 3 kontraktorów amerykańskiego Departamentu Obrony, przetrzymywanych od 2003 roku. Kolejny cios nastąpił 23 września 2010 roku, kiedy w ataku lotniczym w regionie Macarena zginął dowódca wojskowy FARC Jorge Briceno Suarez alias Mono Jojoy. 4 listopada 2011 roku kolumbijskie wojska przeprowadziły zaś operację w prowincji Cauca, w której śmierć poniósł Cano.

     ZAKŁADNICY

     Kolumbijskie ugrupowania rebelianckie często i od dawna dopuszczają się porwań dla okupu. Jednym z pierwszych takich przypadków było uprowadzenie ochotnika Korpusu Pokoju, Richarda Starra 14 lutego 1977 roku przez FARC. Amerykanin został zwolniony dopiero 12 lutego 1980 roku po zapłaceniu 250 tysięcy dolarów okupu. Porwania czasami dotyczą prominentnych kolumbijskich polityków. Najgłośniejszym przypadkiem było uprowadzenie kandydatki na prezydenta posiadającej francuskie obywatelstwo Ingrid Betancourt podczas kampanii w 2002 roku. Porwania czołowych polityków kończą się czasami tragicznie: w maju 2003 roku przetrzymywanych przez FARC 10 zakładników w tym były minister obrony i gubernator zginęło podczas próby ich odbicia przez kolumbijskie wojsko; pod koniec czerwca 2007 roku FARC poinformowało, że w potyczce z „niezidentyfikowaną grupą wojskową” zginęło 11 z 12 prowincjonalnych deputowanych uprowadzonych w kwietniu 2002 roku z Cali - rząd oskarżył FARC o ich zamordowanie; w grudniu 2009 roku zamordowany został zaraz po uprowadzeniu gubernator prowncji Caqueta, Luis Francisco Cuellar.
     Od 2008 roku liczba zakładników przetrzymywanych przez FARC zaczęła wyraźnie się zmniejszać. 10 stycznia 2008 roku FARC oddało w ręce władz Wenezueli dwójkę prominentnych zakładników przetrzymywanych od 2002 roku: byłą kandydatkę na wiceprezydent Clarę Rojas i byłą kongresmenkę Consuelo Gonzalez. 27 lutego władzom wenezuelskim przekazano 4 kolumbijskich parlamentarzystów, przetrzymywanych od 6 lat. W ciągu jednego tygodnia w lutym 2009 roku FARC dokonał 3 aktów zwolnienia znanych zakładników, w tym byłego gubernatora Alana Jary. 17 marca 2009 roku FARC uwolnił ostatniego znanego zakładnika zagranicznego, 69-letniego Szweda Erika Rolanda Larssona uprowadzonego w maju 2007 roku. 30 marca 2010 roku za pośrednictwem Międzynarodowego Czerwonego Krzyża wolność odzyskał sierżant Pablo Emilio Moncayo, uprowadzony jeszcze w grudniu 1997 roku, jeden z najdłużej przetrzymywanych zakładników FARC. Natomiast 13 czerwca wojska kolumbijskie uwolniły w regionie Guaviare generała Luisa Mendietę, najwyższego rangą zakładnika FARC, oraz 2 innych żołnierzy – całą trójkę uprowadzono w 1998 roku. Szacowano wówczas, że w rękach FARC i ELN pozostawało już mniej niż 100 zakładników.

Nasze artykuły na temat konfliktu w Kolumbii:

Zabicie lidera FARC Alfonso Cano przez siły kolumbijskie – q&a (7 listopada 2011):
http://www.stosunkimiedzynarodowe.info/artykul,1152,Zabicie_lidera_FARC_Alfonso_Cano_przez_sily_kolumbijskie_?_q_and_a

Handel narkotykami w Kolumbii (Carolin Krauss, 10 kwietnia 2011):
http://www.stosunkimiedzynarodowe.info/artykul,965,Handel_narkotykami_w_Kolumbii

Kolumbijskie FARC: na deskach, ale nie pokonane (Samuel Logan, 14 października 2010):
http://www.stosunkimiedzynarodowe.info/artykul,818,Kolumbijskie_FARC_na_deskach_ale_nie_pokonane

FARC szuka odrodzenia w Wenezueli? (Samuel Logan, 2 września 2010):
http://www.stosunkimiedzynarodowe.info/artykul,778,FARC_szuka_odrodzenia_w_Wenezueli

Grzeszny sojusz w Kolumbii (Eliot Brockner, 28 maja 2010):
http://stosunkimiedzynarodowe.info/artykul,691,Grzeszny_sojusz_w_Kolumbii

Uwolnienie najważniejszych zakładników FARC przez wojska kolumbijskie – q&a (4 lipca 2008):
http://www.stosunkimiedzynarodowe.info/artykul,152,Uwolnienie_najwazniejszych_zakladnikow_FARC_przez_wojska_kolumbijskie_-_q_and_a.html

Kolumbijskie FARC po śmierci Manuela Marulandy – q&a (27 maja 2008):
http://www.stosunkimiedzynarodowe.info/artykul,135,Kolumbijskie_FARC_po_smierci_Manuela_Marulandy_-_q_and_a.html

Po kłótni Kolumbii, Wenezueli i Ekwadoru (Adam Isacson, 25 marca 2008):
http://www.stosunkimiedzynarodowe.info/artykul,85,Po_klotni_Kolumbii_Wenezueli_i_Ekwadoru.html

Napięcia między Kolumbią a sąsiadami – q&a (6 marca 2008):
http://www.stosunkimiedzynarodowe.info/artykul,78,Napiecia_miedzy_Kolumbia_a_sasiadami_-_q_and_a.html

Kolumbia – FARC: porwania elementem strategii walki (Mariusz Orbach, 29 lutego 2008):
http://www.stosunkimiedzynarodowe.info/artykul,73,Kolumbia_-_FARC_porwania_elementem_strategii_walki.html



Maps courtesy of www.theodora.com/maps used with permission.