Liban - Kryzys wewnętrzny
menu:  Główna Artykuły Baza Państw Dokumenty Kalendarz Słownik Chronologia Książki
Liban

     
Wybierz problem:
Liban - Kryzys wewnętrzny
Ostatnio uaktualnione: 2011-01-27 23:33:25

     SYTUACJA WEWNĘTRZNA DO 1990 ROKU

     W niewielkim, mocno podzielonym wyznaniowo Libanie napięcia wewnętrzne z zaangażowaniem sił zewnętrznych mają długą historię. Do pierwszego poważnego kryzysu doszło w 1958 roku, kiedy przeciw prozachodniemu, chrześcijańskiemu prezydentowi Camille Chamounowi wystąpili muzułmanie będący pod wpływem idei arabskiego nacjonalizmu szerzonych przez prezydenta Egiptu Gamala Abdela Nasera. Sytuację uspokoiło wylądowanie w Libanie 15 lipca 1958 roku amerykańskich marines, którzy pilnowali porządku w kraju do października.
     Na początku lat 70-tych sytuacja w Libanie zaostrzyła się: w rezultacie krótkiej wojny domowej w Jordanii we wrześniu 1970 roku palestyńskie przywództwo i bojownicy w wielkich ilościach przenieśli się do Libanu, jedynego pozostałego im państwa arabskiego zapewniającego swobodę działania; w tym samym roku władzę w Syrii zdobył Hafez Assad, co zwiastowało wzmożoną ingerencję syryjską w sąsiednim Libanie. 13 kwietnia 1975 roku w Libanie rozpoczęła się wojna domowa, gdy po ataku na grupę falangistów opuszczających kościół w chrześcijańskiej dzielnicy Bejrutu Ain El-Rummaneh (4 zabitych) nastąpił odwetowy atak falangistów na autobus palestyńskich pracowników w tej samej dzielnicy (27 zabitych). Konflikt ten, trwający z mniejszą lub większą intensywnością do 1990 roku, cechował się niesłychanie licznymi zmianami sojuszy i intensywnym zaangażowaniem stron trzecich. W czerwcu 1976 roku do Libanu wkroczyły wojska syryjskie z zamiarem przywrócenia pokoju, powstrzymania postępów palestyńskich bojowników i uprzedzenia ewentualnej operacji izraelskiej; walki wkrótce ustały, a obecność syryjska została zalegitymizowana powołaniem przez Ligę Państw Arabskich w październiku 1976 roku Arabskich Sił Odstraszania, w zdecydowanej większości złożonych z oddziałów syryjskich.
     Spokój w Libanie nie trwał długo. 14 marca 1978 roku w odwecie za przeprowadzony 3 dni wcześniej krwawy rajd palestyńskich terrorystów koło Hajfy izraelskie wojska po raz pierwszy wkroczyły do Libanu, zajmując około 10-kilometrowy pas lądu na południu kraju. 19 marca Rada Bezpieczeństwa ONZ uchwaliła rezolucję nr 425 wzywającą Izrael do opuszczenia południowego Libanu i ustanawiającą tymczasowe siły pokojowe dla Libanu (UNIFIL, faktycznie istniejące do dnia dzisiejszego), ale 13 czerwca siły izraelskie wycofując się przekazały kontrolę nad tym obszarem Armii Południowego Libanu – chrześcijańskiej milicji dowodzonej przez Saada Haddada. Mniej więcej w tym samym czasie skończył się sojusz milicji chrześcijańskich z wojskami syryjskimi; chrześcijanie połączyli swoje siły w koalicji o nazwie Siły Libańskie, w której wiodącą rolę odgrywał Bashir Gemayel, coraz bliżej współpracujący z Izraelem.
     6 czerwca 1982 roku armia izraelska pod dowództwem ministra obrony Ariela Szarona rozpoczęła wielką ofensywę w południowym Libanie, dążąc do stworzenia 40-kilometrowego pasa bezpieczeństwa w celu uniemożliwienia infiltracji izraelskiego terytorium przez palestyńskich terrorystów. Izraelskie wojska szybko jednak doszły pod sam Bejrut i w sierpniu pod nadzorem sił międzynarodowych doszło do ewakuacji z Libanu dowodzonych przez Jasera Arafata palestyńskich bojownikówz Organizacji Wyzwolenia Palestyny (PLO). Popierany przez Izraelczyków Gemayel został 23 sierpnia wybrany przez parlament na prezydenta Libanu, ale 14 września został zamordowany, jeszcze zanim zdążył objąć urząd; 2 dni później falangiści pod okiem wojsk izraelskich urządzili niesławną masakrę w palestyńskich obozach Sabra i Szatila pod Bejrutem. Prezydentem kraju został wkrótce brat Bashira Gemayela, Amin, który współpracując z Amerykanami chciał doprowadzić do wycofania wojsk syryjskich i izraelskich. Jednak podpisane 17 maja 1983 roku przez Izrael, Liban i USA w Kiryat Shmonie i Khaldeh porozumienie pokojowe, mówiące o wycofaniu wojsk izraelskich uwarunkowanym opuszczeniem Libanu przez wojska syryjskie, zostało zbojkotowane przez Damaszek. W sierpniu 1983 roku izraelskie wojska wycofały się ze wzgórz Shuf pod Bejrutem, koncentrując się odtąd na zabezpieczeniu południa Libanu; wywołało to wzmożone walki między chrześcijanami a sprzymierzonymi z Syrią i muzułmanami Druzami dowodzonymi przez Walida Jumblatta; w lutym 1984 roku szyickie milicje zajęły zachodni Bejrut, ograniczając kontrolę rządu Gemayela wyłącznie do terenów chrześcijańskich. Tymczasem na libańskiej arenie pojawiła się nowa, radykalna i bardzo zdeterminowana siła zbrojna – szyicki Hezbollah, czerpiący inspirację z ideologii rewolucji islamskiej szerzonej przez Iran od 1979 roku.
     Druga połowa lat 80-tych stała pod znakiem rosnącego chaosu na polu walki (m.in. szyicka milicja Amal ścierała się z Palestyńczykami żyjącymi w obozach dla uchodźców, a później z Hezbollahem), a także na scenie politycznej. 1 czerwca 1987 roku premier Rashid Karami zginął w zamachu bombowym i zastąpił go sunnita Salim al-Hoss. Gdy we wrześniu 1988 roku dobiegła końca kadencja Gemayela i nie udało się uzgodnić jego następcy, powołał on na premiera chrześcijańskiego dowódcę sił zbrojnych, generała Michela Aouna, czego nie uznali muzułmanie; w rezultacie Liban został podzielony między 2 rządy: chrześcijański rezydujący we wschodnim Bejrucie i muzułmański w zachodnim Bejrucie. W marcu 1989 roku Aoun ogłosił „wojnę wyzwoleńczą” przeciw Syryjczykom, ale nie odniósł sukcesu. Tymczasem 22 października 1989 roku libańscy parlamentarzyści zawarli w Taif (Arabia Saudyjska) porozumienie o podstawach zakończenia wojny domowej, przewidujące rozwiązanie wszystkich milicji, legitymizujące czasową obecność wojsk syryjskich w Libanie i określające zasady podziału władzy politycznej między poszczególne społeczności (chrześcijanie utracili dotychczasową większość w parlamencie, zadowalając się podziałem mandatów po połowie z muzułmanami). Parlament ratyfikował porozumienie z Taif 4 listopada, a dzień później wybrał na prezydenta Rene Muawada, lecz ten zginął w dużym zamachu bombowym w zachodnim Bejrucie 22 listopada; jego następcą został Elias Hrawi. Uregulowań tych nie uznawał generał Aoun, ale 13 października 1990 roku jego pałac prezydencki w Baabda został zaatakowany przez wojska syryjskie za przyzwoleniem USA, zainteresowanych poparciem Damaszku dla akcji zbrojnej przeciw reżimowi Saddama Husajna w Iraku, który właśnie dokonał aneksji Kuwejtu; Aoun schronił się w ambasadzie Francji i następnie udał się na wygnanie do Paryża.

     SYTUACJA WEWNĘTRZNA PO 1990 ROKU

     Zakończenie wojny domowej odbyło się na warunkach sprzyjających umocnieniu dominującej pozycji Syrii w Libanie. Damaszek miał wielu sojuszników w parlamencie i rządzie Libanu i mógł polegać na hołdujących mu prezydentach Eliasie Hrawim i Emilu Lahoudzie (wybranym w październiku 1998 roku). Postanowienia porozumienia z Taif mówiące o przesunięciu wojsk syryjskich z libańskich miast do strategicznie kluczowych regionów przygranicznych do września 1992 roku nie zostały zrealizowane, jako że Syria zasłaniała się okupacją przez Izrael obszarów południowego Libanu. Tymczasem w lipcu 1991 roku libańskie wojska usunęły bojowników palestyńskich z ich bastionów w Sydonie na południu kraju; parlament nakazał rozwiązanie wszystkich milicji do końca kwietnia 1991 roku, ale pozwolił na dalszą egzystencję Hezbollahu jako siły oporu wobec izraelskiej okupacji. W lipcu 1993 roku i w kwietniu 1996 roku dochodziło do izraelskich operacji militarnych przeciw Hezbollahowi w południowym Libanie; w maju 2000 roku wojska izraelskie w końcu całkowicie opuściły terytorium południowego Libanu.
     Do kolejnego poważnego kryzysu wewnętrznego w Libanie doszło w 2004 roku, kiedy Syria starała się o przedłużenie kadencji prezydenta Lahouda mając przeciw sobie mocno zmobilizowaną opozycję dysponującą silnym poparciem międzynarodowym. 2 września 2004 roku RB ONZ uchwaliła zgłoszoną przez USA i Francję rezolucję nr 1559, która wzywała wszystkie obce wojska do opuszczenia Libanu oraz wszystkie państwa do zaprzestania zagranicznej ingerencji w sprawy Libanu, powtarzając też postulat rozwiązania pozostałych milicji. Mimo to dzień później libański parlament pod presją syryjską powierzył Lahoudowi funkcję prezydenta na kolejne 3 lata; 20 października do dymisji podał się budujący antysyryjski blok premier Rafik Hariri.
     Bulwersujący libańską i międzynarodową opinię publiczną zamach bombowy 14 lutego 2005 roku w Bejrucie, w którym Hariri poniósł śmierć, wywołał tzw. „cedrową rewolucję” – serię wielkich protestów publicznych mających na celu wyeliminowanie dominującego wpływu Syrii na libańskie życie polityczne. Wydarzenia te ujawniły głębokie podziały w libańskim społeczeństwie, gdy 8 marca Hezbollah zorganizował w Bejrucie wielotysięczną demonstrację, a 14 marca ponad milion osób przeszło ulicami Bejrutu potępiając morderstwo Haririego i Syrię, powszechnie obwinianą za ten zamach. „Cedrowa rewolucja” odniosła sukces gdy 26 kwietnia ostatni żołnierze syryjscy opuścili Liban (chociaż pozostała część syryjskiego aparatu wywiadowczego), a następnie w wyborach przeprowadzonych w maju-czerwcu antysyryjski, prozachodni blok kierowany przez Saada Haririego i Walida Jumblatta zdobył 72 ze 128 mandatów, po czym premierem został Fuad Siniora.
     Nie oznaczało to, że obóz prosyryjski został rzucony na kolana. W kolejnych miesiącach roku doszło do serii niewyjaśnionych morderstw znanych antysyryjskich polityków i intelektualistów: wybitnego dziennikarza Samira Kassira, byłego sekretarza generalnego Libańskiej Partii Komunistycznej George’a Hawiego i redaktora naczelnego najważniejszego w Libanie liberalnego dziennika „An-Nahar” Gibrana Tueniego. Hezbollah zademonstrował swoją siłę w lipcu 2006 roku, kiedy prowokacyjnym rajdem na terytorium Izraela wciągnął to państwo do miesięcznej wojny w południowym Libanie, którą zakończył propagandowym zwycięstwem mimo druzgocącego ciosu zadanego przez Izrael libańskiej infrastrukturze i gospodarce. 1 grudnia 2006 roku około 800 tysięcy osób wzięło udział w zorganizowanej przez Hezbollah w Bejrucie demonstracji przeciw rządowi Siniory, a w styczniu 2007 roku Hezbollah przeprowadził dużą akcję strajkową w wielu miastach libańskich, podczas której w starciach z siłami bezpieczeństwa zginęły 3 osoby, a ponad 130 zostało rannych. W zamachach bombowych w Bejrucie 13 czerwca i 19 września zginęli antysyryjscy deputowani Walid Eido oraz Antoine Ghanem.
     Wygaśnięcie kadencji prezydenta Lahouda 23 listopada 2007 roku oznaczało początek nowej fazy kryzysu politycznego, jako że skłócone libańskie frakcje nie dogadały się do tej pory w sprawie nowej głowy państwa. Doszło do kolejnych zamachów o podłożu politycznym: 12 grudnia w wybuchu bomby na przedmieściach Bejrutu zginął generał Francois Hajj, szef operacji wojskowych armii Libanu i czołowy kandydat na następnego szefa armii; 15 stycznia 2008 roku 3 osoby zginęły w wybuchu samochodu-pułapki w Bejrucie, którego celem był samochód ambasady amerykańskiej; 25 stycznia wybuch samochodu-pułapki w chrześcijańskiej dzielnicy Bejrutu zabił czołowego oficera śledczego libańskiej policji, kapitana Wisama Eida, związanego z rządem Siniory. W kolejnych miesiącach liczne próby wyłonienia głowy państwa kończyły się fiaskiem.
     7 maja 2008 roku wybuchły najkrwawsze starcia w Libanie od zakończenia wojny domowej w 1990 roku. Iskrą zapalną była decyzja rządu o demontażu systemu telekomunikacji Hezbollahu i pozbawieniu stanowiska powiązanego z Hezbollahem szefa bezpieczeństwa lotniska międzynarodowego w Bejrucie. W ciągu kilku dni Hezbollah łatwo pokonał zwolenników rządu i wymusił odwołanie powyższych decyzji; bilans ofiar wyniósł ponad 80 zabitych. Następnie po 5 dniach rozmów w Katarze 21 maja skłócone frakcje osiągnęły porozumienie w sprawie zakończenia przewlekłego kryzysu politycznego poprzez utworzenie rządu jedności narodowej; w 30-osobowym gabinecie opozycji na czele z Hezbollahem przypadło 11 miejsc i tym samym prawo weta w najistotniejszych decyzjach. 25 maja zgodnie z porozumieniem parlament wybrał na prezydenta Libanu szefa sił zbrojnych Michela Sulejmana; nowy rząd kierowany przez Siniorę powstał 11 lipca.
     7 czerwca 2009 roku odbyły się nowe wybory parlamentarne, w których prozachodnia koalicja 14 Marca zdobyła 71 mandatów, o 14 więcej niż opozycyjny ruch 8 Marca. Na premiera powołany został Saad Hariri, ale dopiero 9 listopada ogłosił on sformowanie nowego rządu jedności narodowej, złożonego również z 30 ministrów, w tym 10 reprezentujących opozycję; na początku grudnia rząd ten wydał oświadczenie podtrzymujące prawo Hezbollahu jako ruchu oporu do posiadania broni.
     Nowa odsłona kryzysu libańskiego nastąpiła na początku 2011 roku. W obliczu doniesień, że ONZ-owski trybunał badający śmierć Rafika Haririego oskarży o to zabójstwo członków Hezbollahu, 12 stycznia z rządu jedności narodowej wycofało się 11 ministrów związanych z tym ugrupowaniem, doprowadzając do faktycznego upadku rządu Saada Haririego. 25 stycznia parlament Libanu mianował na kolejnego szefa rządu popieranego przez Hezbollah Najiba Mikatiego.

Nasze artykuły na temat sytuacji wewnętrznej w Libanie:

Liban bliżej przepaści gdy Hezbollah zaznacza swoją siłę (Robert Tait, 27 stycznia 2011):
http://www.stosunkimiedzynarodowe.info/artykul,898,Liban_blizej_przepasci_gdy_Hezbollah_zaznacza_swoja_sile

Starcie złudzeń i rzeczywistości w Libanie (Jonathan Spyer, 4 sierpnia 2010):
http://www.stosunkimiedzynarodowe.info/artykul,750,Starcie_zludzen_i_rzeczywistosci_w_Libanie

Ścieżki Libanu do wojny (Filippo Dionigi, 4 sierpnia 2010):
http://www.stosunkimiedzynarodowe.info/artykul,749,Sciezki_Libanu_do_wojny

Hezbollah 1982-2010: od pasów „szahida” po rakiety balistyczne (Tomasz Otłowski, 15 lipca 2010):
http://www.stosunkimiedzynarodowe.info/artykul,734,Hezbollah_1982-2010_od_?pasow_szahida?_po_rakiety_balistyczne

Wybory parlamentarne w Libanie – porażka Hezbollahu? (Tomasz Otłowski, 18 czerwca 2009):
http://www.stosunkimiedzynarodowe.info/artykul,429,WYBORY_PARLAMENTARNE_W_LIBANIE_PORAZKA_HEZBOLLAHU

Wybory w Libanie barometrem Bliskiego Wschodu (Frida Ghitis, 4 czerwca 2009):
http://www.stosunkimiedzynarodowe.info/artykul,418,Wybory_w_Libanie_barometrem_Bliskiego_Wschodu

Specjalny Trybunał dla Libanu – q&a (1 marca 2009):
http://www.stosunkimiedzynarodowe.info/artykul,352,Specjalny_Trybunal_dla_Libanu_?_q_and_a

Rebelia Hezbollahu w Libanie – pyrrusowe zwycięstwo Iranu? (Tomasz Otłowski, 14 lipca 2008):
http://www.stosunkimiedzynarodowe.info/artykul,158,Rebelia_Hezbollahu_w_Libanie_-_pyrrusowe_zwyciestwo_Iranu.html



Maps courtesy of www.theodora.com/maps used with permission.