Mołdawia - Naddniestrze
menu:  Główna Artykuły Baza Państw Dokumenty Kalendarz Słownik Chronologia Książki
Mołdawia

     
Wybierz problem:
Mołdawia - Naddniestrze
Ostatnio uaktualnione: 2011-11-21 23:31:05

     Naddniestrze (Transdniestrze, Transnistria) leży na lewym brzegu, tj. na wschód od rzeki Dniestr na długości około 200 kilometrów, przy czym średnia szerokość tego terytorium to zaledwie 20 kilometrów. Od 1924 roku istniała Autonomiczna Socjalistyczna Republika Radziecka Mołdawii (ASRRM), utworzona z myślą o odzyskaniu Besarabii, straconej po I Wojnie Światowej na rzecz Rumunii. W czerwcu 1940 roku Besarabia zgodnie z ustaleniami Paktu Ribbentrop-Mołotow została wcielona do ZSRR. ASRRM została podzielona między Ukraińską SRR a Mołdawską SRR, której przypadło obecne Naddniestrze. Ostatni spis ludności w ZSRR z 1989 roku wskazywał, że na 750-tysięczną populację Naddniestrza składali się w 39% Mołdawianie, w 26% Ukraińcy, a w 23% Rosjanie.
     Wraz ze stopniowym uniezależnianiem się Mołdawii od ZSRR na przełomie lat 80-tych i 90-tych na lewym brzegu Dniestru zaczęła rosnąć opozycja do tego procesu. Zamieszkująca Naddniestrze ludność rosyjskojęzyczna, stanowiąca ponad połowę populacji tego terytorium, obawiała się przede wszystkim wcielenia do Rumunii przez władze niepodległej Mołdawii. Wielkie niezadowolenie wywołało przyjęcie 31 sierpnia 1989 roku ustawy nadającej językowi rumuńskiemu pisanemu w alfabecie łacińskim status języka oficjalnego, a także kolejne kroki zmierzające do „romanizacji” Mołdawii. W reakcji na ogłoszenie przez Mołdawię 23 czerwca 1990 roku deklaracji suwerenności zamieszkujący południe kraju Gagauzowie ogłosili 19 sierpnia powstanie niezależnej Republiki Gagauzji, a 2 września w Tyraspolu proklamowano Naddniestrzańską Republikę Mołdawską. Obie republiki wyłoniły następnie własne parlamenty i prezydentów w wyborach, które zostały przez Kiszyniów uznane za nieważne. Przywódcy Naddniestrza pokładali wówczas swoje nadzieje w egzystencji w ramach ZSRR. W referendum w marcu 1991 roku 98% Naddniestrza głosowało za utrzymaniem ZSRR na nowych zasadach, a w sierpniu 1991 roku poparto nieudany pucz twardogłowych w Moskwie, który skłonił Mołdawię do ogłoszenia niepodległości 27 sierpnia. W reakcji Rada Najwyższa Naddniestrza uchwaliła 2 września przyłączenie do ZSRR. Już wcześniej władze Naddniestrza zaczęły tworzyć „milicje pracownicze”, na bazie których powstały regularne siły zbrojne. 1 grudnia w Naddniestrzu przeprowadzono referendum, w którym blisko 98% głosujących opowiedziało się za niepodległością. Rozpoczęto przejmowanie kontroli nad mołdawskimi instytucjami, co wywołało pierwsze starcia. W marcu 1992 roku wybuchł otwarty konflikt, którego kulminacją była bitwa o usytuowane na prawym brzegu Dniestru miasto Bendery; zwycięsko wyszły z niej siły Naddniestrza, jak się uważa dzięki wsparciu 14. armii rosyjskiej. 21 lipca 1992 roku w Moskwie podpisano porozumienie o zasadach pokojowego rozwiązania konfliktu w Naddniestrzu, przewidujące natychmiastowe zawieszenie broni i ustanowienie trójstronnych sił pokojowych złożonych z oddziałów rosyjskich, mołdawskich i naddniestrzańskich – ich rozmieszczanie rozpoczęło się już 29 lipca.
     Moskiewskie porozumienie położyło kres przemocy, ale jak dotąd nie udało się znaleźć trwałego rozwiązania konfliktu o Naddniestrze, w czym jedną z zasadniczych przeszkód jest obecność sił rosyjskich, których usunięcia chciałaby strona mołdawska, ale co jest nie do zaakceptowania dla separatystów dopóki nie zostanie określony status Naddniestrza. Po tym jak 21 października 1994 roku Mołdawia i Rosja podpisały porozumienie, w którym Kreml zgadzał się wycofać swoje wojska z mołdawskiego terytorium w ciągu 3-letniego okresu, 26 marca 1995 roku władze w Tyraspolu zorganizowały referendum, w którym przeszło 90% głosujących poparło pozostanie sił rosyjskich. Porozumienie mołdawsko-rosyjskie ostatecznie nie weszło w życie, a w listopadzie 1995 roku rosyjska Duma ogłosiła Naddniesztrze „strefą strategicznych interesów” Rosji. 24 grudnia 1995 roku w Naddniestrzu przyjęto w referendum konstytucję, która proklamowała niepodległość terytorium; w równoległym referendum 90% Naddniestrzan opowiedziało się za akcesją do Wspólnoty Niepodległych Państw. 8 maja 1997 roku prezydenci Petru Lucinschi i Igor Smirnow podpisali w Moskwie memorandum o podstawach normalizacji stosunków między Mołdawią a Naddniestrzem, gwarantowane przez Rosję i Ukrainę, przewidujące pozostanie Naddniestrza w granicach Mołdawii na równych zasadach.
     Rozmowy w sprawie normalizacji, prowadzone w formacie 5-stronnym (Mołdawia, Naddniestrze, Rosja, Ukraina, Organizacja Bezpieczeństwa i Współpracy w Europie) w kolejnych latach, mimo różnych propozycji przedstawianych przez Moskwę i OBWE, faktycznie utknęły w miejscu i w lipcu 2004 roku Kiszyniów wycofał się z nich. W październiku 2005 roku zainaugurowano rozmowy w formacie 5+2 z USA i Unią Europejską jako obserwatorami, ale w marcu 2006 roku zostały one zawieszone przez Tyraspol. 17 września 2006 roku w Naddniestrzu przeprowadzono drugie referendum niepodległościowe, w którym ponad 97% głosujących poparło opcję niepodległości. 11 kwietnia 2008 roku w Bendery po raz pierwszy od 2001 roku doszło do spotkania przywódców obu stron konfliktu: Smirnowa i prezydenta Mołdawii Władimira Woronina. 18 marca 2009 roku Woronin i Smirnow spotkali się ponownie pod Moskwą i we wspólnym oświadczeniu poparli zastąpienie rosyjskich sił pokojowych w strefie konfliktu misją pod auspicjami OBWE.

Nasze artykuły na temat konfliktu w Naddniestrzu:

Wybory w Osetii Południowej, Naddniestrzu stwarzają Moskwie drażliwe problemy (Robert Coalson, 21 listopada 2011):
http://www.stosunkimiedzynarodowe.info/artykul,1163,Wybory_w_Osetii_Poludniowej_Naddniestrzu_stwarzaja_Moskwie_drazliwe_problemy

Dniestr – karykatura „żelaznej kurtyny” (Piotr Maciążek, 1 lipca 2011):
http://www.stosunkimiedzynarodowe.info/artykul,1050,Dniestr_-_karykatura_%22zelaznej_kurtyny%22

Kreml, z pomocą Kijowa, wzmaga presję wokół Naddniestrza (Gregory Feifer, 23 maja 2010):
http://www.stosunkimiedzynarodowe.info/artykul,688,Kreml_z_pomoca_Kijowa_wzmaga_presje_wokol_Naddniestrza



Maps courtesy of www.theodora.com/maps used with permission.