KOSOWO DO 1989 ROKU

     Kosowo zajmuje wyjątkową rolę w historii Serbii i jest postrzegana jako kolebka narodowości i państwowości. W czasach średniowiecznych kraina ta była sercem prężnego państwa serbskiego, którego kres zapoczątkowała przegrana z Turkami bitwa na Kosowym Polu 28 czerwca 1389 roku. Pod panowaniem tureckim nastąpił napływ muzułmańskich Albańczyków do Kosowa i odpływ na północ ludności serbskiej. Trend ten utrzymywał się przez kolejne stulecia. Gdy Kosowo ponownie zostało włączone do Serbii po wojnach bałkańskich w 1913 roku Albańczycy stanowili już zdecydowanie ponad połowę ludności. Ostatni cenzus przeprowadzony przez władze jugosłowiańskie w 1991 roku wykazał, że spośród 1,95 miliona mieszkańców Kosowa 82% stanowili Albańczycy, a jedynie 10% Serbowie.
     W czasie II wojny światowej Albańczycy sprzymierzyli się z okupującymi Kosowo Włochami a następnie Niemcami, czego skutkiem były krwawe walki serbsko-albańskie, trwające z mniejszą intensywnością także w II połowie lat 40. W 1945 roku Kosowo uzyskało formalną autonomię w ramach Serbskiej Republiki Jugosławii, ale nie była ona faktycznie realizowana, jako że rząd Tity przez większość okresu do 1968 roku utrzymywał stan wyjątkowy w Kosowie. Po jego zniesieniu doszło do wystąpień Albańczyków, domagających się faktycznych uprawnień autonomicznych. Belgrad przystał na niektóre żądania, m.in. zezwolił w 1970 roku na założenie uniwersytetu w Prisztinie. W 1974 roku przyjęta została nowa konstytucja Jugosławii, na mocy której Kosowo uzyskało realną i szeroką autonomię w ramach Serbii.
     Napięcie w Kosowie zaczęło jednak narastać, zwłaszcza po śmierci Tity 4 maja 1980 roku. Terytorium to było najbardziej zacofanym regionem Jugosławii, z bezrobociem sięgającym 30%. Albańczycy zdobywali coraz większą dominację demograficzną (w latach 1961-81 ich odsetek wzrósł z 67% do 77%, a Serbów zmalał z 23% do 13%), co wynikało z wyższego przyrostu naturalnego wśród Albańczyków i odpływu ludności serbskiej, ale wiele wysokich stanowisk było dla nich wciąż niedostępnych. 11 marca 1981 roku w Prisztinie doszło do protestów studenckich, które szybko przybrały na rozmiarach i nabrały charakteru politycznego; zaczęto się wówczas otwarcie domagać zjednoczenia z Albanią. Sytuacja na tyle się wkrótce zaostrzyła, że na początku kwietnia 1981 roku władze wprowadziły stan wyjątkowy. Od tego czasu w Kosowie mnożyły się akty antyserbskie, takie jak niszczenie cerkwi i napady na ludność, co wywoływało frustrację wśród Serbów.
     Na fali nastrojów antyalbańskich do władzy w Jugosławii doszedł w 1987 roku Slobodan Milosević; na szczyt hierarchii wyniosło go zdanie wypowiedziane do ludności serbskiej w Kosowie w kwietniu tego roku: „Nikt nie ma prawa was bić.” W listopadzie 1988 roku Albańczyków zajmujących wysokie stanowiska w Kosowie usunięto i zastąpiono Serbami lojalnymi wobec Milosevicia. Po kolejnych demonstracjach i strajkach Albańczyków pod koniec lutego 1989 roku wprowadzono stan wyjątkowy. 23 marca 1989 roku otoczone wojskami zgromadzenie w Kosowie zaakceptowało zmiany konstytucyjne usuwające autonomię prowincji; 28 marca zatwierdził to formalnie parlament Serbii. Wywołało to krwawe starcia policji z Albańczykami w całej prowincji.

     KOSOWO W LATACH 1989-1997

     Wkrótce Albańczycy zaczęli się organizować politycznie – z inicjatywy pisarza Ibrahima Rugovy powstała Demokratyczna Liga Kosowa, która skłoniła parlament do ogłoszenia 2 lipca 1990 roku Kosowa siódmą republiką Jugosławii; Rugova został wybrany jej prezydentem. 3 dni później parlament Serbii zdymisjonował rząd Kosowa i rozwiązał lokalny parlament. 28 września 1990 roku uchwalono nową konstytucję Serbii, która faktycznie oznaczała koniec autonomii Kosowa mimo iż zawarto w niej gwarancje praw językowych, edukacyjnych i religijnych mniejszości i przewidziano działalność lokalnych instytucji politycznych i administracyjnych.
     7 września 1990 roku parlamentarzyści z Kosowa zebrali się potajemnie w Kacaniku i przyjęli konstytucję republiki Kosowa, którą określono jako suwerenne państwo w ramach Federacji Jugosławii. Albańczycy przyjęli w tym okresie formę biernego oporu, bojkotując urzędy i odmawiając płacenia podatków. Tworzyli też swoją własną administrację, która 26-30 września 1991 roku przeprowadziła referendum, w którym ponad 99% głosujących opowiedziało się za niepodległością Kosowa. 19 października 1991 roku tajny parlament Kosowa ogłosił niepodległość, która została uznana przez Albanię już 22 października. 23 grudnia 1991 roku Albańczycy z Kosowa zwrócili się do Wspólnoty Europejskiej z prośbą o uznanie niepodległości prowincji, czego jednak nie uzyskali. 24 maja 1992 roku w Kosowie przeprowadzono wybory parlamentarne i prezydenckie, w których zwyciężyła DLK i jej lider Ibrahim Rugova.
     Władze serbskie uznały wybory i wyłonione władze za nielegalne i zignorowały je. Reakcją Belgradu była kampania „serbizacji” Kosowa, w ramach której usunięto około 100 tysięcy Albańczyków z urzędów i przedsiębiorstw i promowano napływ uchodźców serbskich z Chorwacji i Bośni by zmienić strukturę demograficzną prowincji. Mimo iż Albańczycy ograniczali się cały czas do biernego oporu społeczność międzynarodowa była świadoma groźby wybuchu zbrojnego konfliktu w Kosowie, czego zwiastunem mogło być zabicie dwóch serbskich policjantów pod Glogovaciem w maju 1993 roku. W grudniu 1992 roku prezydent USA George Bush wysłał do Milosevicia list z „bożonarodzeniowym ostrzeżeniem”, grożąc akcją zbrojną w przypadku próby siłowego rozwiązania problemu Kosowa przez Belgrad. W marcu 1993 roku groźbę powtórzył kolejny prezydent USA Bill Clinton.
     Z czasem, w obliczu braku postępu w kierunku niepodległości, zwolennicy biernego oporu zaczęli tracić wpływy wśród Albańczyków w Kosowie, a popularność zaczęli zdobywać radykałowie wzywający do podjęcia walki zbrojnej. Niesprzyjająco rozwijała się ponadto sytuacja międzynarodowa – w kwietniu 1996 roku Unia Europejska uznała Federalną Relublikę Jugosławię za sukcesora dawnej Jugosławii, mimo iż wcześniej nalegano na uprzednie załatwienie problemu Kosowa. 22 kwietnia 1996 roku doszło do pierwszych czterech zaplanowanych ataków Wyzwoleńczej Armii Kosowa (Ushtria Clirimtare e Kosoves – UCK), w których zginęło 2 serbskich policjantów. Na wiosnę 1997 roku w Albanii doszło do poważnego kryzysu wewnętrznego, podczas którego zrabowano około miliona sztuk broni; skorzystała z tego UCK, przystępując do eskalacji ataków w Kosowie w drugiej połowie tego roku i nabierając coraz większej pewności siebie: 10-11 września dokonano serii 10 skoordynowanych zamachów w miejscach oddalonych od siebie o 150 kilometrów; 28 listopada trzech zamaskowanych i uzbrojonych członków UCK pojawiło się na uroczystości pogrzebowej, po raz pierwszy otwarcie prezentując się społeczeństwu i deklarując walkę o niepodległość prowincji.

     KONFLIKT W KOSOWIE W LATACH 1998-99

     Na początku 1998 roku serbska policja zintensyfikowała swoje działania w Kosowie; po raz pierwszy do akcji weszła też armia jugosłowiańska. Belgrad mógł odczytać jako przyzwolenie na rozprawę z kosowskimi separatystami wypowiedź specjalnego wysłannika USA Roberta Gelbarda w Prisztinie 22 lutego 1998 roku – powiedział on, że akcje UCK są uważane za terrorystyczne, czemu USA przeciwstawia się w każdym przypadku. Na początku marca 1998 roku doszło do ataku na siedzibę klanu Jaszari w Prekazie, w którym zginęło 53 Albańczyków, w większości cywile. 9 marca w Londynie zebrali się ministrowie spraw zagranicznych państw Grupy Kontaktowej, złożonej z USA, Rosji, Francji, Niemiec, Wielkiej Brytanii i Włoch. Wezwano Belgrad do zaprzestania pacyfikacji Kosowa w ciągu 10 dni, umożliwienia działalności organizacjom humanitarnym i podjęcia dialogu z Albańczykami. Grupa Kontaktowa spotkała się ponownie w Bonn 25 marca i ustaliła wprowadzenie embarga na dostawy broni do Jugosławii, co zostało uchwalone przez Radę Bezpieczeństwa ONZ 31 marca w rezolucji nr 1160. Tymczasem 22 marca odbyły się nieoficjalne wybory prezydenckie i parlamentarne w Kosowie, w których ponownie zwyciężył będący jedynym kandydatem Rugova oraz jego DLK.
     W kwietniu Jugosławia zamknęła granicę z Albanią, dążąc do odcięcia UCK od zródła broni. 23 kwietnia w Serbii przeprowadzono w Serbii referendum, w którym 95% głosujących wypowiedziało się przeciw mediacji zagranicznej w Kosowie. Zaangażowanie społeczności międzynarodowej było jednak coraz większe. 29 kwietnia Grupa Kontaktowa ustaliła zamrożenie serbskich i jugosłowiańskich aktywów zagranicznych w razie braku kroków ze strony Belgradu do 9 maja, jednak decyzji tej nie wprowadziła w życie Rosja. Następnie dzięki dyplomacji wahadłowej amerykańskiego wysłannika Richarda Holbrooke’a 15 maja w Belgradzie doszło do pierwszego spotkania Rugovy i Milosevicia, na którym przewidziano cotygodniowe spotkania zespołów negocjacyjnych; dialog ten urwał się jednak po zaledwie jednym spotkaniu.
     29 maja Rugova spotkał się w Białym Domu z prezydentem USA Billem Clintonem, rzekomo uzyskując zapewnienie, że Zachód nie dopuści do „kolejnej Bośni.” Na Zachodzie zaczęto coraz bardziej dopuszczać możliwość interwencji zbrojnej. 11 czerwca ministrowie obrony NATO postanowili rozpocząć planowanie takiej ewentualności, a w kilka dni później 85 samolotów NATO przeleciało nad Albanią i Macedonią w pokazie siły pod adresem Belgradu. 16 czerwca Milosević spotkał się w Moskwie z prezydentem Rosji Borysem Jelcynem i wyraził gotowość do rozmów z Albańczykami oraz obiecał, że albańscy cywile nie będą represjonowani. Jednak konflikt w Kosowie jeszcze bardziej się zaostrzył, jako że siły serbskie przeszły do skutecznej letniej kontrofensywy, czego rezultatem była ucieczka ze swoich domów wielu tysięcy Albańczyków.
     23 września 1998 roku Rada Bezpieczeństwa ONZ uchwaliła rezolucję nr 1199, wzywającą do wstrzymania działań wojennych w Kosowie, wycofania przez Serbię jednostek używanych do represjonowania cywilów, umożliwienia międzynarodowego monitoringu sytuacji w Kosowie, umożliwienia uchodźcom powrotu do swoich domów i zezwolenia na nieskrępowaną działalność organizacjom humanitarnym. Podkreślono przy tym, że nie podjęcie takich działań spowoduje rozważenie „dodatkowych środków” w celu utrzymania pokoju i stabilności w regionie. 28 września Belgrad ogłosił zakończenie operacji przeciw UCK, 8 października również UCK ogłosiła zawieszenie broni, ale walki trwały dalej. 13 października Holbrooke i Milosević zawarli porozumienie o zastosowaniu się Belgradu do żądań RB ONZ, wprowadzeniu do Kosowa 2-tysięcznej misji weryfikacyjnej Organizacji Bezpieczeństwa i Współpracy w Europie (OBWE) i obserwacji powietrznej przez samoloty NATO.
     Żadna ze stron konfliktu nie stosowała się w pełni do powyższych porozumień, np. 14 grudnia wojska jugosłowiańskie zabiły 36 członków UCK przekraczających granicę z Albanią, a 17 grudnia z rąk UCK zginął wiceburmistrz Kosowego Pola Zvonko Bojanić. Obie strony odrzuciły też proponowany przez dyplomację amerykańską i europejską plan autonomii Kosowa. 15 stycznia 1999 roku doszło do głośnej masakry we wsi Racak, gdzie znaleziono zwłoki 45 Albańczyków; według Belgradu byli to partyzanci, według UCK – niewinni cywile.
     Grupa Kontaktowa wezwała obie strony konfliktu do podjęcia rokowań, które rozpoczęły się w zamku Rambouillet pod Paryżem 6 lutego 1999 roku. Ich podstawą był plan amerykańskiego dyplomaty Christophera Hilla, zakładający samorządność Kosowa (własne władze ustawodawcze, wykonawcze i sądownicze oraz siły policyjne) w ramach Jugosławii, rozbrojenie UCK i wycofanie wojsk i policji serbskiej. 23 lutego Albańczycy przystali warunkowo na plan autonomii, a Serbowie – na na rozważenie międzynarodowej obecności w Kosowie. 15 marca negocjacje wznowiono w Paryżu. 18 marca Albańczycy podpisali plan autonomii wypracowany w Rambouillet, ale delegacja serbska odmówiła złożenia podpisu, głównie z powodu żądania umożliwienia siłom międzynarodowym na swobodne poruszanie się po całej Jugosławii oraz przystania na referendum niepodległościowe w ciągu 3 lat. OBWE postanowiła natychmiast wycofać swoich obserwatorów.
     Gdy spotkanie ostatniej szansy Holbrooke’a z Miloseviciem 22 marca zakończyło się fiaskiem, 24 marca 1999 roku NATO rozpoczęło kampanię bombardowania Jugosławii. Był to pierwszy w historii NATO atak zbrojny na inne państwo. 27 maja 1999 roku Międzynarodowy Trybunał Karny dla b. Jugosławii oskarżył Milosevicia (jako pierwszego urzędującego szefa państwa w historii) o zbrodnie popełnione w Kosowie. 3 czerwca 1999 roku Belgrad zaakceptował plan pokojowy przygotowany przez Grupę G-8, w porównaniu z Rambouillet nie zawierający postanowień o referendum i zakładający autonomię Kosowa w ramach Jugosławii. 9 czerwca w Kumanowej w Macedonii podpisano porozumienie techniczne między NATO a armią jugosłowiańską.

     SYTUACJA W KOSOWIE PO WOJNIE W 1999 ROKU

     10 czerwca 1999 roku NATO zakończyło naloty na Jugosławię, a RB ONZ uchwaliła rezolucję nr 1244 o warunkach przywrócenia pokoju w Jugosławii. Zgodnie z jej postanowieniami wojska serbskie opuściły Kosowo, a odpowiedzialność za utrzymanie bezpieczeństwa i porządku w prowincji przejęły siły KFOR, złożone głównie z oddziałów NATO, ale też Rosji. W celu zarządzania prowincją utworzono Misję ONZ w Kosowie (UNMIK), na czele której stanął Francuz Bernard Kouchner. Albańscy uchodźcy zaczęli masowo powracać z obozów w Albanii i Macedonii, natomiast około 200 tysięcy serbskich cywilów postanowiło opuścić prowincję. 20 września 1999 roku KFOR zaakceptował oświadczenie UCK o samorozbrojeniu, zaś następnego dnia decyzją UNMIK albańscy weterani zostali przydzieleni do Korpusu Ochrony Kosowa. W rzeczywistości UCK zachowała posiadany arsenał, a walki między Albańczykami a Serbami nie ustały. UCK była nawet w stanie rozszerzyć obszar działalności, powołując Armię Wyzwolenia Preseva, Medvedji i Bujanovaca (UCPMB), dążącą do secesji tych obszarów, leżących w południowej Serbii i przyłączenia do Kosowa.
     28 października 2000 roku wyborami samorządowymi rozpoczęto budowę lokalnych instytucji w Kosowie. Przy całkowitym bojkocie ze strony ludności serbskiej zwyciężyła w nich Demokratyczna Liga Kosowa, pokonując zdecydowanie Demokratyczną Partię Kosowa na czele z byłym liderem UCK Hashimem Thacim. W przeprowadzonych 17 listopada 2001 roku wyborach do lokalnego zgromadzenia udział wzięły już wszystkie grupy etniczne, a zwyciężyła ponownie DLK przed DPK i koalicją serbską Povratak. Po długich sporach o obsadę czołowych stanowisk, 4 marca 2002 roku zgromadzenie wybrało Rugovę na pierwszego prezydenta, a pierwszym premierem Kosowa został Bajram Rexhepi z DPK. Najważniejsze kompetencje (sprawy zagraniczne, bezpieczeństwo, przyszłość prowincji) zgodnie z ogłoszonymi 15 maja 2001 roku „ramami konstytucyjnymi samorządu tymczasowego” zachował szef UNMIK, co nierzadko prowadziło do sporów z lokalnymi władzami. Ponadto parlament w Prisztinie bywał bojkotowany przez polityków serbskich. W Mitrowicy doszło do de facto podziału, jako że w północnej części miasta Serbowie utworzyli własne instytucje, bojkotujące tymczasowe władze prowincji.
     10 grudnia 2003 grudnia szef misji UNMIK Harri Holkeri przedstawił „Standardy dla Kosowa”, plan określający 109 celów do realizacji przez UNMIK i władze tymczasowe, aby zapewnić powstanie multietnicznego, demokratycznego i stabilnego Kosowa odpowiadającego standardom europejskim, a następnie podjąć negocjacje w sprawie statusu końcowego prowincji. 31 marca 2004 roku Holkeri ogłosił plan implementacji standardów w atmosferze napięcia po tym jak 17 marca 2004 roku doszło do największego wybuchu albańsko-serbskiej przemocy w Kosowie od wojny w 1999 roku: w kilkudniowych zamieszkach śmierć poniosło 19 osób, a 900 zostało rannych. Zajścia te znacznie osłabiły wiarygodność sił KFOR i administracji UNMIK wśród ludności serbskiej, która następnie zbojkotowała wybory do zgromadzenia lokalnego 23 października 2004 roku. Zwycięstwo ponownie przypadło DLK przed DPK. 3 grudnia 2004 roku Rugova ponownie został wybrany przez parlament na prezydenta, a na premiera desygnowano Ramusha Haradinaja, szefa Sojuszu dla Przyszłości Kosowa i byłego regionalnego dowódcę UCK. 8 marca 2005 roku Haradinaj podał się do dymisji w związku z wytoczeniem wobec niego zarzutów o popełnienie zbrodni wojennych podczas wojny w Kosowie przez Międzynarodowy Trybunał Karny dla b. Jugosławii. Nowym szefem rządu został Bajram Kosumi.
     7 października 2005 roku Kai Eide, specjalny wysłannik ONZ monitorujący wypełnianie postawionych w grudniu 2003 roku standardów, zarekomendował podjęcie negocjacji międzynarodowych w sprawie końcowego statusu Kosowa, mimo bardzo krytycznej oceny postępu w budowie społeczeństwa multietnicznego. 24 października RB ONZ poparła tę rekomendację i 1 listopada 2005 roku sekretarz generalny ONZ Kofi Annan mianował byłego prezydenta Finlandii Martti Ahtisaariego specjalnym wysłannikiem ds. negocjacji w sprawie przyszłego statusu Kosowa.
     Śmierć prezydenta Kosowa Ibrahima Rugovy 21 stycznia 2006 roku spowodowała przełożenie zaplanowanej na 25 stycznia pierwszej rundy rozmów w sprawie przyszłości Kosowa. 10 lutego 2006 roku zgromadzenie w Prisztinie wybrało na prezydenta Fatmira Sejdiu z DLK, a 10 marca premierem został Agim Ceku, były dowódca jednostki UCK. Negocjacje albańsko-serbskie na temat przyszłości Kosowa rozpoczęły się w Wiedniu 20 lutego 2006 roku w momencie, gdy coraz większa część społeczności międzynarodowej zaczęła popierać koncepcję niepodległości prowincji. 24 lipca 2006 roku w Wiedniu doszło do spotkania przywództwa Albańczyków z Kosowa (Sejdiu i Ceku) z prezydentem Serbii Borisem Tadiciem i premierem Vojislavem Kostunicą, po którym Ahtisaari stwierdził, że strony są „najdalej jak to możliwe: Belgrad zaakceptowałby wszystkich oprócz niepodległości, podczas gdy Albańczycy nie zaakceptują niczego innego niż niepodległość.” 20 września 2006 roku Grupa Kontaktowa poleciła Ahtisaariemu szybkie przygotowanie planu ostatecznego statusu Kosowa, krytykując Belgrad za „obstrukcję” negocjacji.
     Ahtisaari przedstawił swoją propozycję 2 lutego 2007 roku. Zakłada ona nadanie prowincji wielu atrybutów państwowości (m.in. flagi, hymnu, konstytucji, armii, prawa do wstępowania do organizacji międzynarodowych) bez natychmiastowego uzyskania suwerenności i powołanie międzynarodowego administratora na kształt Bośni w okresie przejściowym. Serbia natychmiast odrzuciła plan Ahtisaariego, podczas gdy Albańczycy z Kosowa poparli go z zastrzeżeniami. Serbia uzyskała poparcie Rosji, która zapowiedziała że zablokuje jakiekolwiek rozwiązanie narzucone Serbii bez jej zgody. W obliczu impasu 10 marca 2007 roku Ahtisaari ogłosił wyczerpanie negocjacji albańsko-serbskich, a 26 marca 2007 roku przedłożył RB ONZ raport, w którym zarekomendował niepodległość jako „jedyną wykonalną opcję dla stabilnego politycznie i sprawnego gospodarczo Kosowa”, zaznaczając że powinna być ona nadzorowana przez reprezentanta społeczności międzynarodowej. Rozpoczęły się prace nad przygotowaniem stosownej rezolucji RB ONZ, czemu sprzeciwiała się Rosja, nalegająca na dalsze rozmowy z Serbią. Z drugiej strony 10 czerwca 2007 roku podczas wizyty w Albanii prezydent USA George W. Bush stwierdził, że Kosowo „raczej wcześniej niż później” powinno uzyskać niepodległość.
     30 sierpnia 2007 roku w Wiedniu rozpoczęły się nowe bezpośrednie negocjacje między Serbami a Albańczykami z Kosowa, które w założeniu miały przynieść rozwiązanie do 10 grudnia. Premier Kosowa Agim Ceku od razu oświadczył, że rozmowy muszą prowadzić do niepodległości, grożąc unilateralnym jej ogłoszeniem w przypadku fiaska negocjacji. Stanowisko Serbii wobec takiej ewentualności nie było jasne. 6 września w wywiadzie opublikowanym przez International Herald Tribune sekretarz ds. Kosowa Dusan Prokorović oświadczył, że rozważane jest 16 różnych opcji, w tym wprowadzenie wojsk do prowincji. Tego samego dnia w Financial Times minister spraw zagranicznych Vuk Jeremić stwierdził, że Serbia „nie przyczyni się do destabilizacji środkami wojskowymi.” 27 września w przemówieniu na forum Zgromadzenia Ogólnego ONZ prezydent Serbii Boris Tadić ostrzegł, że jednostronna deklaracja niepodległości Kosowa byłaby niebezpiecznym precedensem burzącym międzynarodowy porządek prawny i grożącym destabilizacją wielu regionów świata. 28 września w Nowym Jorku odbyło się krótkie spotkanie przywódców Serbii i Albańczyków z Kosowa w obecności mediatorów USA, UE i Rosji, które nie dało żadnych rezultatów. W dalszym toku negocjacji Albańczycy podkreślali, że nie interesuje ich nic innego jak niepodległość, natomiast Serbowie oferowali „autonomię o największym stopniu na świecie”, przytaczając różne wzorce, np. Hongkongu i Wysp Alandzkich. Tymczasem na początku października 2007 roku w telewizji ukazały się zdjęcia zamaskowanych osób przedstawiających się jako Albańska Armia Narodowa, grożących atakiem na wojska serbskie jeśli wkroczą one do Kosowa.
     17 listopada 2007 w Kosowie odbyły się wybory parlamentarne, w których największe poparcie uzyskała zdecydowanie proniepodległościowa Demokratyczna Partia Kosowa (DPK) kierowana przez Hashima Thaciego. 26-28 listopada 2007 roku w austriackim Baden odbyła się ostatnia runda rozmów w sprawie Kosowa, która również nie przyniosła postępu, aczkolwiek mediatorzy uzyskali zobowiązanie obu stron do nie stosowania przemocy. 29 listopada minister obrony Serbii Dragan Sutanovać wyraźnie oświadczył, że Belgrad nie zamierza przeprowadzić interwencji militarnej w przypadku ogłoszenia niepodległości przez Albańczyków z Kosowa. 7 grudnia 2007 roku mediatorzy z USA, Rosji i Unii Europejskiej przedłożyli sekretarzowi generalnemu ONZ raport, w którym stwierdzili, że negocjacje w sprawie przyszłości Kosowa zakończyły się fiaskiem, gdyż żadna ze stron „nie była skłonna złagodzić swojego stanowiska w fundamentalnej kwestii suwerenności.”
     Termin 10 grudnia upłynął więc bez porozumienia, ale Albańczycy z Kosowa nie spełnili wcześniejszych gróźb natychmiastowego ogłoszenia niepodległości, zapowiadając w zamian rozpoczęcie negocjacji z partnerami międzynarodowymi w sprawie koordynacji kroków zmierzających do ogłoszenia deklaracji niepodległości. Prezydent Serbii Boris Tadić oświadczył natomiast, że Serbia będzie starać się o uzyskanie opinii Międzynarodowego Trybunału Sprawiedliwości (MTS) w sprawie Kosowa. 19 grudnia 2007 roku w Radzie Bezpieczeństwa ONZ odbyła się debata w sprawie Kosowa, na której przemówienia wygłosili premier Serbii Vojislav Kostunica i prezydent Kosowa Fatmir Sejdiu, ale i ona nie przyniosła przełomu. Po debacie przedstawiciele USA i państw europejskich wydali wspólne oświadczenie, stwierdzające że „potencjał negocjacyjny został wyczerpany” i że należy przystąpić do realizacji planu Ahtisaariego. Odmienne stanowisko zajął rosyjski ambasador Witalij Czurkin.
     Jeszcze w grudniu po obu stronach zaczęły się przygotowywania do nieuchronnej w tym momencie deklaracji niepodległości Kosowa. Belgrad otworzył w Kosowskiej Mitrowicy biuro rządowe mające obsługiwać ludność serbską w Kosowie, a 26 grudnia 2007 roku parlament Serbii przyjął rezolucję, w której zagroził rewizją stosunków dyplomatycznych z państwami, które uznają niepodległe Kosowo i zaznaczył, że wszelkie porozumienia międzynarodowe podpisane przez Serbię (wymieniając explicite porozumienie o stabilizacji i stowarzyszeniu z Unią Europejską) muszą „zachowywać suwerenność i integralność terytorialną” kraju.
     14 grudnia 2007 roku przywódcy państw UE postanowili na szczycie w Brukseli o wysłaniu do Kosowa misji policyjno-administracyjnej (EULEX) w sile 1800 funkcjonariuszy. W reakcji 3 stycznia 2008 roku premier Kostunica w pisemnym oświadczeniu stwierdził, że UE musi wybrać między partnerstwem z Serbią, którego wyrazem będzie podpisanie porozumienia o stabilizacji i stowarzyszeniu, a stworzeniem „quasi-państwa na terytorium serbskim” poprzez wysłanie do Kosowa misji z zamiarem implementacji planu niepodległości prowincji.
     9 stycznia 2008 roku lider DPK Hashim Thaci został wybrany przez parlament Kosowa na szefa rządu koalicyjnego i zapowiedział ogłoszenie niepodległości prowincji w ciągu kilku tygodni. 14 stycznia rząd Serbii poinformował o przyjęciu tajnego planu działania w przypadku jednostronnego ogłoszenia niepodległości przez Albańczyków z Kosowa, a 16 stycznia prezydent Tadić powiedział na forum Rady Bezpieczeństwa ONZ, że Serbia nigdy nie uzna niepodległości Kosowa, ale ograniczy się do środków demokratycznych, prawnych i dyplomatycznych w dążeniu do zachowania integralności terytorialnej i suwerenności kraju. Tadić ponownie przedstawił stanowisko serbskie 8 lutego w przemówieniu na konferencji bezpieczeństwa w Monachium, gdzie zaapelował także o podjęcie nowych negocjacji. Dzień wcześniej miało zostać podpisane tymczasowe porozumienie o współpracy politycznej, wizowej i handlowej Serbii z UE, ale nie doszło do tego wskutek sprzeciwu części serbskich polityków, w tym premiera Kostunicy.

     PO DEKLARACJI NIEPODLEGŁOŚCI KOSOWA (2008-)

     14 lutego 2008 roku Kostunica oświadczył, że „Kosowo należy tylko i wyłącznie do Serbii” i że nie wchodzi w grę nawet jakiekolwiek pośrednie uznanie secesji tego terytorium. Rząd Serbii równocześnie uznał a priori deklarację niepodległości Kosowa za nieważną, a minister spraw zagranicznych Serbii Vuk Jeremić podczas debaty w Radzie Bezpieczeństwa ONZ zapowiedział podjęcie przez Belgrad wszelkich środków gospodarczych, politycznych i dyplomatycznych, by zapobiec oderwaniu się Kosowa. Debata w RB ONZ nie wprowadziła nic nowego i 17 lutego 2008 roku parlament Kosowa na specjalnej sesji jednomyślnie (109-0, przy bojkocie posiedzenia przez 11 przedstawicieli serbskich) uchwalił 12-punktową deklarację niepodległości prowincji. Władze serbskie natychmiast odrzuciły ją, zapowiadając pokojowe przeciwdziałanie dążeniom Albańczyków z Kosowa. Deklarację niepodległości Kosowa potępiła też Rosja, wzywając ONZ do jej anulowania. Jednak już 18 lutego czołowe mocarstwa, tj. USA, Francja, Niemcy i Wielka Brytania, formalnie uznały lub zapowiedziały szybkie uznanie niepodległości Kosowa. Także Afganistan, Albania i Turcja już 18 lutego uznały Kosowo.
     21 lutego w Belgradzie odbył się zorganizowany przez serbski rząd protest przeciw niepodległości Kosowa z udziałem około 200 tysięcy osób, podczas którego tłum wdarł się do ambasady USA, podpalając kilka z jej biur; zaatakowane zostały też ambasady innych państw. Był to jednak jedyny przypadek przemocy serbskiej w reakcji na separację Kosowa i wbrew wcześniejszym przewidywaniom nie dochodziło już później do poważniejszych incydentów. Serbowie zapewnili sobie jedynie pełnię kontroli nad północną częścią prowincji, zamieszkałą w większości przez ludność serbską. 17 marca ONZ-owska misja UNMIK zarządziła ewakuację z północnej części podzielonej etnicznie Mitrowicy po tym jak około 70 cywilów oraz wielu żołnierzy i policjantów (w tym 28 polskich funkcjonariuszy) zostało rannych gdy doszło do starć protestujących Serbów, usuniętych z okupowanego przez kilka dni sądu prowincjonalnego ONZ, z policjantami i siłami KFOR. Serbskie wybory parlamentarne 11 maja odbyły się także na obszarach Kosowa zamieszkałych przez Serbów, gdzie przeprowadzono ponadto wybory lokalne. 28 czerwca w Mitrowicy odbyło się inauguracyjne posiedzenie parlamentu utworzonego przez Serbów Kosowskich.
     Kosowo tymczasem budowało podstawy własnej państwowości. 7 kwietnia kosowscy przywódcy podpisali nową konstytucję, gwarantującą prawa mniejszości; 2 dni później zatwierdził ją też parlament Kosowa. Weszła ona w życie 15 czerwca. 4 dni wcześniej parlament Kosowa wybrał hymn narodowy - kompozycję o tytule „Europa.” Integrację z Unią Europejską określono nadrzędnym celem polityki zagranicznej Kosowa, planując jego realizację już do 2015 roku. Kosowo stopniowo zyskiwało też poparcie kolejnych ważnych państw: 18 marca Japonia i Kanada uznały jego niepodległość, a 19 marca Bułgaria, Chorwacja i Węgry wydały wspólne oświadczenie o tej samej treści, jako pierwsze państwa sąsiadujące z Serbią uznając Kosowo. Następnie 9 października Czarnogóra i Macedonia, kolejni dwaj sąsiedzi Serbii, uznały niepodległość Kosowa. 14 października Kosowo uzyskało uznanie ze strony pierwszego państwa arabskiego - Zjednoczonych Emiratów Arabskich. Kosowo nieustannie mogło liczyć na poparcie dyplomatyczne USA, np. 21 lipca prezydent Bush podejmował w Białym Domu prezydenta Sejdiu i premiera Thaciego, a 7 października sekretarz obrony USA Robert Gates jako pierwszy tak wysoki urzędnik amerykański odwiedził Kosowo.
     Belgrad pokładał swoje nadzieje w działaniach dyplomatycznych i prawnych. 24 lipca celem wzmocnienia swojej pozycji dyplomatycznej serbski rząd postanowił przywrócić ambasadorów odwołanych z państw Unii Europejskiej, które uznały niepodległość Kosowa. Utrzymywano przy tym niezmiennie stanowisko mówiące o nielegalności tego aktu, np. 23 września prezydent Tadić w przemówieniu w Zgromadzeniu Ogólnym ONZ powiedział, że deklaracja niepodległości Kosowa jako „próba podziału państwa członkowskiego” ONZ podważa naturę systemu międzynarodowego. 8 października ZO ONZ poparło wniosek Belgradu, by poprosić Międzynarodowy Trybunał Sprawiedliwości (ICJ) w Hadze o wydanie opinii na temat legalności deklaracji niepodległości Kosowa. Serbia skutecznie blokowała plany rozmieszczenia unijnej misji EULEX, mającej w założeniu przejąć kompetencje UNMIK i nadzorować kosowską policję, sądownictwo i służbę celną. Wskutek oporu Belgradu w listopadzie sekretarz generalny ONZ Ban Ki-moon przedstawił zmieniony plan wprowadzenia misji, przewidujący że służby publiczne na obszarach Kosowa zamieszkałych przez Serbów nadzorowane byłyby dalej przez UNMIK, a na pozostałych terenach – przez EULEX, która zachowałaby neutralność względem statusu Kosowa. W rezultacie 9 grudnia 2008 roku mogło dojść do rozpoczęcia działalności przez misję EULEX, która stan pełnej operatywności osiągnęła w kwietniu 2009 roku.
     Sytuacja w Kosowie w pierwszych 2 latach po deklaracji niepodległości była na tyle stabilna, że w czerwcu 2009 roku NATO postanowiło o zmniejszeniu liczebności sił KFOR z 14 tysięcy do 10 tysięcy. Także w czerwcu 2009 roku Kosowo zostało 186. członkiem Banku Światowego i Międzynarodowego Funduszu Walutowego (IMF); w maju wizytę złożył wiceprezydent USA Joe Biden. 15 listopada 2009 roku w Kosowie odbyły się pierwsze wybory lokalne po ogłoszeniu niepodległości. 22 lipca 2010 roku ICJ wydał opinię doradczą, w której stwierdził, że deklaracja niepodległości Kosowa z 17 lutego 2008 roku nie stanowiła pogwałcenia prawa międzynarodowego. Belgrad zwrócił się następnie do ZO ONZ, chcąc uzyskać przyjęcie rezolucji stwierdzającej niedopuszczalność jednostronnego ogłoszenia secesji i wzywającej do ponownego otwarcia dialogu we wszystkich sprawach dotyczących Kosowa, w tym statusu tego terytorium. Jednak ostatecznie 9 września ZO ONZ uchwaliło przez aklamację rezolucję stanowiącą efekt kompromisu między Serbią a UE, wzywającą tylko do dialogu między Serbią a Kosowem przy udziale UE. 12 grudnia w Kosowie odbyły się pierwsze wybory parlamentarne po deklaracji niepodległości, wywołane uchwaleniem wotum nieufności wobec dotychczasowego rządu, w których ponownie najlepszy wynik uzyskała DPK premiera Thaciego.

Nasze artykuły na temat Kosowa:

Geopolityczne tło serbsko-kosowskiej wojny celnej (Łukasz Reszczyński, 2 października 2011):
http://www.stosunkimiedzynarodowe.info/artykul,1118,Geopolityczne_tlo_serbsko-kosowskiej_wojny_celnej

Kosowo – trzy lata niepodległości (Łukasz Reszczyński, 24 lutego 2011):
http://www.stosunkimiedzynarodowe.info/artykul,920,Kosowo_-_trzy_lat_niepodleglosci

3 lata po niepodległości, Kosowo walczy o uznanie (Martin Waehlisch i Behar Xharra, 22 lutego 2011):
http://www.stosunkimiedzynarodowe.info/artykul,919,3_lata_po_niepodleglosci_Kosowo_walczy_o_uznanie

Serbia-Kosowo: sporu ciąg dalszy (Łukasz Reszczyński, 21 września 2010):
http://www.stosunkimiedzynarodowe.info/artykul,796,Serbia_?_Kosowo_sporu_ciag_dalszy

Czy Serbia może wyjść poza Kosowo? (Bosko Jaksić, 21 września 2010):
http://www.stosunkimiedzynarodowe.info/artykul,795,Czy_Serbia_moze_wyjsc_poza_Kosowo

Orzeczenie ws. Kosowa przyspiesza erozję europejskiego porządku (Fiodor Łukianow, 16 sierpnia 2010):
http://www.stosunkimiedzynarodowe.info/artykul,760,Orzeczenie_ws_Kosowa_przyspiesza_erozje_europejskiego_porzadku

Zamrożone konflikty Europy Wschodniej przyglądają się orzeczeniu ws. Kosowa (Charles Recknagel, 26 lipca 2010):
http://www.stosunkimiedzynarodowe.info/artykul,743,Zamrozone_konflikty_Europy_Wschodniej_przygladaja_sie_orzeczeniu_ws_Kosowa

Dwa lata niepodległości Kosowa (Łukasz Reszczyński, 18 marca 2010):
http://www.stosunkimiedzynarodowe.info/artykul,642,Dwa_lata_niepodleglosci_Kosowa

Marzenia Kosowa realizują się powoli (Arbana Vidishiqi, 19 lutego 2009):
http://www.stosunkimiedzynarodowe.info/artykul,344,Marzenia_Kosowa_realizuja_sie_powoli

Serbia: zaskakujący zwrot ku Zachodowi (David H. Young, 23 listopada 2008):
http://www.stosunkimiedzynarodowe.info/artykul,267,Serbia_zaskakujacy_zwrot_ku_Zachodowi_

Regionalne uznanie Kosowa prawie ukończone (Risto Karajkov, 23 listopada 2008):
http://www.stosunkimiedzynarodowe.info/artykul,266,Regionalne_uznanie_Kosowa_prawie_ukończone

Kosowo: narodziny konstytucji wśród obaw (Brian Whitmore, 16 czerwca 2008):
http://www.stosunkimiedzynarodowe.info/artykul,144,Kosowo_narodziny_konstytucji_wsrod_obaw.html

Polityka i prawo: o dwóch aspektach secesji Kosowa (Alicja Curanović, 20 lutego 2008):
http://www.stosunkimiedzynarodowe.info/artykul,69,Polityka_i_prawo_o_dwoch_aspektach_secesji_Kosowa.html

Kosowo ogłasza niepodległość (Anes Alić, ISA, 19 lutego 2008):
http://www.stosunkimiedzynarodowe.info/artykul,68,Kosowo_oglasza_niepodleglosc.html

Kosowo za pięć dwunasta (ISA, 17 lutego 2008):
http://www.stosunkimiedzynarodowe.info/artykul,67,Kosowo_za_piec_dwunasta.html

Decydujący moment dla Bałkanów (Anes Alić, ISA, 22 stycznia 2008):
http://www.stosunkimiedzynarodowe.info/artykul,54,Decydujacy_moment_dla_Balkanow.html

Samostanowienie a integralność terytorialna: konsekwencje niepodległości Kosowa (Alicja Curanović, 4 stycznia 2008):
http://www.stosunkimiedzynarodowe.info/artykul,47,Samostanowienie_a_integralnosc_terytorialna_konsekwencje_niepodleglosci_Kosowa.html

Kosowo – uzbrojeni po niepodległość (ISA, 28 listopada 2007):
http://www.stosunkimiedzynarodowe.info/artykul,30,Kosowo_-_uzbrojeni_po_niepodleglosc.html