TAJWAN I USA DO 1979 ROKU

     Po wojnie domowej w Chinach USA początkowo nie widziały sensu utrzymywania władzy nacjonalistów na Tajwanie. Jednak po wybuchu wojny koreańskiej 25 czerwca 1950 roku USA, dostrzegając strategiczne znaczenie wyspy, postanowiły udzielić wsparcia wojskowego Tajwanowi, wysyłając VII Flotę do Cieśniny Tajwańskiej i uniemożliwiając ewentualną inwazję Chińskiej Armii Ludowo-Wyzwoleńczej (PLA). W lutym 1953 roku prezydent USA Dwight Eisenhower zniósł blokadę Cieśniny przez VII Flotę, dając Tajwanowi szansę kontrataku na kontynencie. Po wybuchu pierwszego kryzysu tajwańskiego 3 września 1954 roku USA i Tajwan podpisały 2 grudnia w Waszyngtonie układ o wzajemnej obronie. Podczas drugiego kryzysu tajwańskiego w sierpniu-październiku 1958 roku marynarka amerykańska ponownie odegrała kluczową rolę, eskortując konwoje zaopatrzeniowe płynące na bombardowaną przez PLA wyspę Quemoy. USA były więc gwarantem bezpieczeństwa Tajwanu, a także czołowym sojusznikiem dyplomatycznym, dzięki któremu Republika Chin na Tajwanie mogła reprezentować Chiny w ONZ i innych organizacjach międzynarodowych. USA udzieliły też Tajwanowi znacznej pomocy gospodarczej, dzięki czemu w latach 60-tych gospodarka Tajwanu zaczęła szybko się rozwijać. W wyniku uspokojenia się sytuacji w listopadzie 1969 roku VII Flota US Navy zakończyła patrolowanie Cieśniny Tajwańskiej.
     15 lipca 1971 roku USA ogłosiły zamiar normalizacji stosunków z ChRL i złożenia wizyty w tym państwie przez prezydenta USA Richarda Nixona. Waszyngton próbował zaaranżować utrzymanie przez Tajwan miejsca w ONZ przy jednoczesnym przyjęciu ChRL, jednak koncepcja ta upadła i 25 października 1971 roku Zgromadzenie Ogólne ONZ uchwaliło rezolucję uznającą delegatów ChRL za „jedynych legalnych przedstawicieli Chin przy ONZ.” Na koniec wizyty Nixona w ChRL, 27 lutego 1972 roku opublikowano komunikat, w którym USA „przyjęły do wiadomości, że wszyscy Chińczycy po obu stronach Cieśniny Tajwańskiej utrzymują, że istnieją tylko jedne Chiny i że Tajwan jest częścią Chin” i wyraziły zainteresowanie pokojowym rozwiązaniem kwestii Tajwanu przez samych Chińczyków, w związku z tym zobowiązując się do stopniowej redukcji swoich sił „wraz z opadaniem napięcia w regionie.”
     15 grudnia 1978 roku ChRL i USA ogłosiły communique o ustanowieniu stosunków dyplomatycznych z dniem 1 stycznia 1979 roku, w którym USA uznały rząd ChRL za jedyny legalny rząd Chin i zapowiedziały „utrzymywanie kulturalnych, komercyjnych i innych nieoficjalnych stosunków z ludnością Tajwanu.” Rząd USA „przyjął do wiadomości stanowisko chińskie, że istnieją tylko jedne Chiny i Tajwan jest częścią Chin.” 31 grudnia 1979 roku USA wypowiedziały układ o wzajemnej obronie z 1954 roku.

TAJWAN I USA PO 1979 ROKU

     29 marca 1979 roku Kongres USA uchwał ustawę o stosunkach z Tajwanem (Taiwan Relations Act), podpisaną przez prezydenta Jimmy Cartera 10 kwietnia. Ustawa uznawała wszelkie niepokojowe próby rozstrzygnięcia przyszłości Tajwanu za „zagrożenie pokoju i bezpieczeństwa Zachodniego Pacyfiku” i zobowiązywała administrację do dostarczania Tajwanowi „defensywnych środków obronnych” i przeciwdziałania „stosowaniu siły lub innych form przymusu, które podważyłyby bezpieczeństwo lub system społeczno-gospodarczy ludności Tajwanu.” Pekin uznał to za pogwałcenie podstawowych zasad wspólnych porozumień i próbę wskrzeszenia układu o wspólnej obronie z 1954 roku.
     Zgodnie z Taiwan Relations Act utworzony wcześniej Amerykański Instytut na Tajwanie przejął funkcję utrzymywania kontaktów pomiędzy USA i Tajwanem w warunkach braku stosunków międzyrządowych. W tym samym celu Tajwan założył w Waszyngtonie Radę Koordynacyjną dla Spraw Północnoamerykańskich (obecnie nosi nazwę Gospodarczego i Kulturowego Biura Przedstawicielskiego Tajpej). Obie organizacje podpisały 2 października 1980 roku porozumienie, na mocy którego one same i ich funkcjonariusze uzyskali pełnię przywilejów i immunitetów dyplomatycznych, co Pekin natychmiast oprotestował.
     Dostawy amerykańskiej broni na Tajwan stały się kluczowym obszarem sporu chińsko-amerykańskiego wokół Tajwanu. Głównie tej kwestii dotyczyło wspólne communique z 17 sierpnia 1982 roku. Rząd USA stwierdzał, że „nie zamierza realizować długofalowej polityki dostaw broni na Tajwan”, że „sprzedaż broni na Tajwan nie przekroczy, ani pod względem ilościowym ani jakościowym, poziom dostaw w ostatnich latach” i że zamierza stopniowo redukować sprzedaż broni na Tajwan aż do całkowitego jej zaprzestania po pewnym czasie. Nie wyznaczono więc żadnych konkretnych terminów, a prezydent USA Ronald Reagan stwierdził wkrótce, że nic się nie zmieniło i „będziemy nadal zbroić Tajwan.”
     Kolejne administracje amerykańskie oficjalnie popierały zasadę jednych Chin, jednocześnie broniąc istniejącego status quo poprzez przeciwstawianie się ewentualnemu wymuszeniu zmiany sytuacji w Cieśninie Tajwańskiej środkami militarnymi oraz ogłoszeniu niepodległości przez Tajwan. Napięcia w polityce USA wobec Chin i Tajwanu przyniosła ofensywa dyplomatyczna prezydenta Tajwanu Lee Teng-hui na początku lat 90-tych. W maju 1994 roku Departament Stanu USA, starając się nie urazić Pekinu, niezgrabnie zaaranżował międzylądowanie Lee na Hawajach, ograniczając jego swobodę ruchów na tyle, iż doprowadziło to do incydentu dyplomatycznego i protestów ze strony sprzyjających Tajwanowi członków Kongresu. We wrześniu 1994 roku administracja Clintona ogłosiła przegląd polityki wobec Tajwanu, ogłaszając że wysocy urzędnicy państwowi Tajwanu mogą wjechać do USA tylko tranzytem i nie mogą podejmować działalności publicznej. Waszyngton zapewnił następnie Pekin, że Lee Teng-hui nie uzyska wizy wjazdowej, jednak został zmuszony do zmiany swojej decyzji przez Kongres w maju 1995 roku. W czerwcu Lee złożył prywatną wizytę w USA, wygłaszając przemówienie na uniwersytecie Cornella, co wywołało furię władz chińskich. W lipcu 1995 roku PLA rozpoczęła prowokacyjne testy broni rakietowej, które nasilono w marcu 1996 roku przed pierwszymi bezpośrednimi wyborami prezydenckimi na Tajwanie. Waszyngton został wówczas zmuszony do wysłania dwóch lotniskowców w celu ustabilizowania grożącej wojną sytuacji w Cieśninie. W czerwcu 1998 roku Clinton złożył pojednawczą wizytę w ChRL, gdzie zadeklarował politykę „trzech nie” wobec Tajwanu – nie popieranie niepodległości Tajwanu, „jednych Chin i jednego Tajwanu” i dążeń Tajwanu do przystąpienia do ONZ. W kolejnych latach władze amerykańskie dbały o to, by wizyty polityków tajwańskich ograniczać do minimum – np. podczas pierwszego tranzytowego postoju prezydenta Tajwanu Chen Shui-biana w sierpniu 2000 roku uniemożliwiono kongresmenom nieformalne spotkanie z Chenem.

TAJWAN I USA ZA ADMINISTRACJI BUSHA

     Nowy prezydent USA George W. Bush zaznaczył ostrzejsze stanowisko wobec Chin i przychylniejsze wobec Tajwanu w wywiadzie dla telewizji ABC 24 kwietnia 2001 roku, gdzie oświadczył, że uczyni „wszystko co w jego mocy” by obronić Tajwan przed ewentualnym chińskim atakiem, zaznaczając że nadal podtrzymuje opozycję wobec niepodległości Tajwanu i poparcie dla zasady jednych Chin. Także w kwietniu 2001 roku Waszyngton zaoferował Tajwanowi pokaźny pakiet zbrojeniowy, na który składały się łodzie podwodne, niszczyciele i samoloty zwalczania okrętów podwodnych. W maju 2001 roku Chen Shui-bian podczas tranzytowego pobytu w Nowym Jorku uzyskał znacznie większą swobodę, m.in. spotykając się z wieloma kongresmenami. W marcu 2002 roku minister obrony Tajwanu Tang Yiau-ming wziął udział w zorganizowanym przez prywatną organizację „Szczycie obronnym USA i Tajwanu” i spotkał się z wicesekretarzem obrony USA Paulem Wolfowitzem. Administracja Busha poparła starania Tajwanu o członkostwo w Światowej Organizacji Zdrowia (WHO). Z kolei władze tajwańskie wyraziły pełne poparcie dla USA po zamachach z 11 września 2001 roku i w kolejnych inwazjach na Afganistan i Irak.
     Jednak coraz bardziej proniepodległościowa retoryka Chen Shui-biana począwszy od połowy 2002 roku zaczęła niepokoić Waszyngton. Po tym jak Chen ogłosił zamiar rozpisania tzw. defensywnego referendum równolegle do wyborów prezydenckich, w grudniu 2003 roku Bush w obecności premiera ChRL Wena Jiabao wyraźnie sprzeciwił się tym planom jako jednostronnej próbie zmiany status quo. W październiku 2004 roku sekretarz stanu USA Colin Powell wyraźnie oświadczył podczas wizyty w ChRL, że „Istnieją tylko jedne Chiny. Tajwan nie jest niepodległy; nie posiada suwerenności jako naród i jest to naszą niezmienną polityką.” Waszyngton sprzeciwił się również zniesieniu przez Chena w lutym 2006 roku Rady Zjednoczenia Narodowego i wytycznych dla zjednoczenia narodowego, a także planom rozpisania kolejnego referendum, tym razem dotyczącego ubiegania się o członkostwo w ONZ pod nazwą Tajwan, równolegle do wyborów prezydenckich w marcu 2008 roku.
     Dojście do władzy partii Kuomintang w maju 2008 roku i szybka poprawa stosunków tajwańsko-chińskich przełożyły się na uspokojenie relacji na linii Tajpej-Waszyngton. Głównym problemem dla Waszyngtonu stało się to, jaką broń sprzedać sojusznikowi aby zminimalizować szkodę dla relacji z Pekinem. 29 stycznia 2010 roku Biały Dom ogłosił decyzję o sprzedaży Tajwanowi pakietu broni wartego 6,4 miliarda dolarów, w tym 114 rakiet ziemia-powietrze PAC-3 Patriot i 60 śmigłowców Black Hawk, po czym ChRL natychmiast zawiesiła kontakty wojskowe z USA.
     Od dłuższego czasu Tajwan jest ważnym partnerem handlowym USA. W 2005 roku wartość dwustronnej wymiany handlowej wyniosła 57 miliardów dolarów. Tajwan był 8. partnerem handlowym, 10. rynkiem eksportowym i 8. rynkiem importowym USA. Dobrze rozwinięta jest też współpraca edukacyjna – w 2005 roku w USA studiowało 25 tysięcy tajwańskich studentów.

Nasze artykuły na temat stosunków Tajwan-USA

Tajwan-USA: obustronnie niekorzystna decyzja co do F-16 (Gerrit van der Wees, 10 października 2010):
http://www.stosunkimiedzynarodowe.info/artykul,1123,Tajwan-USA_obustronnie_niekorzystna_decyzja_co_do_F-16

Chiny wyolbrzymiają kwestię broni dla Tajwanu (Richard Weitz, 4 lipca 2010):
http://www.stosunkimiedzynarodowe.info/artykul,724,Chiny_wyolbrzymiaja_kwestie_broni_dla_Tajwanu

Amerykańska broń dla Tajwanu a relacje USA-ChRL (Rafał Ciastoń, 23 lutego 2010):
http://www.stosunkimiedzynarodowe.info/artykul,620,Amerykanska_bron_dla_Tajwanu_a_relacje_USA-ChRL